Νόσος Αλτσχάιμερ: Το κρυφό «σημάδι» στον εγκέφαλο που δεν αποκαλύπτουν τα τεστ μνήμης

Δύο ηλικιωμένοι υποβάλλονται στις ίδιες δοκιμασίες μνήμης και παρουσιάζουν εξίσου καλές επιδόσεις. Ωστόσο, ο ένας μπορεί να διατρέχει σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσει νόσο Αλτσχάιμερ τα επόμενα χρόνια, χωρίς οι συμβατικές εξετάσεις να αποκαλύπτουν κάποια διαφορά. Μια νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι η απάντηση ενδέχεται να βρίσκεται ήδη στις συνδέσεις του εγκεφάλου και να μπορεί να αποκαλυφθεί μέσα από μια διαφορετική ανάλυση της μαγνητικής τομογραφίας.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, αναδεικνύει τις δυνατότητες μιας νέας μεθόδου για την αναγνώριση ανθρώπων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης, πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Ο εντοπισμός τους σε πρώιμο στάδιο θα μπορούσε μελλοντικά να επιτρέψει την πιο στενή παρακολούθηση ανθρώπων υψηλού κινδύνου και την έγκαιρη εφαρμογή κατάλληλων παρεμβάσεων.

Τι αποκάλυψε η σύγκριση με τους «SuperAgers»

Για την ανάπτυξη της νέας μεθόδου, οι ερευνητές επέλεξαν να συγκρίνουν δύο ομάδες που αντιπροσωπεύουν τα αντίθετα άκρα της γνωστικής γήρανσης. Στη μία βρίσκονταν οι λεγόμενοι SuperAgers, άνθρωποι ηλικίας 75 ετών και άνω, οι οποίοι διατηρούν εξαιρετικές επιδόσεις στη μνήμη, πολλές φορές καλύτερες ακόμα και από εκείνες ατόμων μέσης ηλικίας. Στην άλλη συμμετείχαν ασθενείς με διαγνωσμένη νόσο Αλτσχάιμερ. Συνολικά, αναλύθηκαν εγκεφαλικές απεικονίσεις 290 ανθρώπων, εκ των οποίων 180 SuperAgers και 110 ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ αντίστοιχης ηλικίας.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας σε κατάσταση ηρεμίας, οι ερευνητές εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο 100 διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου επικοινωνούν μεταξύ τους. Με τη βοήθεια υπολογιστικού μοντέλου εντόπισαν τις συνδέσεις που διαφοροποιούσαν περισσότερο τις δύο ομάδες. Το μοντέλο κατάφερε να τις διαχωρίσει σωστά σε ποσοστό περίπου 80% στην αρχική ομάδα και 71% σε μια ανεξάρτητη ομάδα 143 ατόμων.

Σύμφωνα με όσα παρατήρησαν οι ερευνητές, υπήρχαν διαφορές που συσχετίστηκαν και με τη λεγόμενη «εγκεφαλική ηλικία», δηλαδή μια εκτίμηση του πόσο γερασμένος εμφανίζεται ο εγκέφαλος με βάση τα χαρακτηριστικά των συνδέσεών του και όχι απλώς τη χρονολογική ηλικία του ανθρώπου. Οι εγκέφαλοι των ασθενών με νόσο Αλτσχάιμερ έτειναν να εμφανίζονται μεγαλύτερης ηλικίας σε σύγκριση με εκείνους των SuperAgers.

Φυσιολογική μνήμη σήμερα, μεγαλύτερος κίνδυνος αύριο

Το σημαντικότερο ερώτημα ήταν εάν η μέθοδος μπορούσε να εντοπίσει αυξημένο κίνδυνο σε ανθρώπους χωρίς προβλήματα μνήμης. Έτσι, οι ερευνητές ανέλυσαν τις εγκεφαλικές απεικονίσεις 818 γνωστικά υγιών ενηλίκων, καθώς και μιας ανεξάρτητης ομάδας 497 ατόμων. Περίπου ένας στους τέσσερις παρουσίαζε εγκεφαλικό μοτίβο περισσότερο παρόμοιο με εκείνο των ασθενών με νόσο Αλτσχάιμερ.

Παρότι οι δύο κατηγορίες συμμετεχόντων είχαν αρχικά παρόμοιες επιδόσεις στη μνήμη, η πορεία τους στη συνέχεια διέφερε. Όσοι είχαν εγκεφαλικό μοτίβο τύπου νόσου Αλτσχάιμερ παρουσίασαν ταχύτερη γνωστική έκπτωση, ιδιαίτερα σε δοκιμασίες σχεδιασμού και επίλυσης προβλημάτων, καθώς και μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν ήπια γνωστική διαταραχή ή νόσο Αλτσχάιμερ.

Παράλληλα, εμφάνισαν ταχύτερη συσσώρευση β-αμυλοειδούς, μιας πρωτεΐνης που συνδέεται με τη νόσο, παρότι τα αρχικά επίπεδά της ήταν παρόμοια στις δύο ομάδες. Αντίθετα, δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές στην πρωτεΐνη ταυ (tau), έναν ακόμη βιολογικό δείκτη της νόσου Αλτσχάιμερ. Η προσθήκη του εγκεφαλικού μοτίβου βελτίωσε την πρόβλεψη της γνωστικής επιδείνωσης, πέρα από τους ήδη γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως οι απεικονιστικοί βιοδείκτες και το γονίδιο APOE.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν, ωστόσο, ότι οι συμμετέχοντες με μοτίβο τύπου νόσου Αλτσχάιμερ ήταν κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας. Η διαφορά στον κίνδυνο παρέμεινε στην ανεξάρτητη ομάδα ακόμη και όταν συνυπολογίστηκε η ηλικία.

Μπορεί η μαγνητική τομογραφία να προβλέψει τη νόσο Αλτσχάιμερ;

Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η νέα μέθοδος δεν αποτελεί ακόμη διαγνωστικό εργαλείο και δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα εάν ένας συγκεκριμένος άνθρωπος θα εμφανίσει Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες, με μακροχρόνια παρακολούθηση και συμμετοχή ανθρώπων από διαφορετικούς πληθυσμούς. Επιπλέον, η ανάλυση βασίστηκε σε έναν μόνο τύπο μέτρησης της εγκεφαλικής λειτουργίας, ενώ το μοτίβο ενδέχεται να αντανακλά και πρώιμες παθολογικές αλλαγές, όχι αποκλειστικά την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου στη γήρανση.

Ωστόσο, η έρευνα αναδεικνύει μια σημαντική προοπτική: Η φυσιολογική επίδοση στα τεστ μνήμης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δύο άνθρωποι διατρέχουν τον ίδιο κίνδυνο μελλοντικής γνωστικής έκπτωσης. Εφόσον τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, η ανάλυση των εγκεφαλικών συνδέσεων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρόσθετο εργαλείο για την έγκαιρη αναγνώριση ανθρώπων υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας στενότερη παρακολούθηση και πιο στοχευμένες παρεμβάσεις πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα.

Πηγή: ygeiamou.gr