Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα που αφορά την Εθνική Αντίσταση είναι τι έγινε με τα χρήματα που λάμβαναν οι αντιστασιακές οργανώσεις από τους Βρετανούς, τις περίφημες «χρυσές λίρες». Μέχρι σήμερα, κάποιοι πιστεύουν ότι υπάρχουν ακόμα θαμμένες, κρυμμένες, χρυσές λίρες.
Μερικοί μάλιστα, ψάχνουν να βρουν, 80 χρόνια μετά, λίρες της Κατοχής. Είναι εντυπωσιακό, ότι μία από τις κορυφαίες αντιστασιακές οργανώσεις, ο ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα, όχι μόνο κρατούσε πλήρη στοιχεία για το πόσες λίρες έπαιρνε από τους Βρετανούς, πόσες ξόδευε και για ποιες ακριβώς αγορές.
Με εντολή του Ζέρβα είχε συγκροτηθεί επιτροπή που διαχειριζόταν τα οικονομικά της οργάνωσης και μετά το τέλος του πολέμου, ο ΕΔΕΣ ήταν η μόνη οργάνωση που έδωσε στη δημοσιότητα πλήρη απολογισμό των οικονομικών δραστηριοτήτων του. Βέβαια, με το θέμα έχουμε ασχοληθεί και πριν λίγους μήνες, αλλά η ανεύρεση από εμάς και η αποκάλυψη, όπως θα δούμε, νέων στοιχείων, μας οδήγησε στη συγγραφή καινούργιων άρθρων.
Γεώργιος Αγόρος, βασικό στέλεχος του ΕΔΕΣ
Οι πρώτες λίρες των Βρετανών στον ΕΔΕΣ
Ο αγώνας του ΕΔΕΣ, που ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1941, κατά την Αριστερά, ως «αντίβαρο του ΕΛΑΣ» έγινε κάτω από αντίξοες συνθήκες. Πρωταρχικός στόχος της οργάνωσης ήταν η προστασία των αμάχων κατοίκων της επαρχίας, τόσο από τα αντίποινα των Αρχών Κατοχής όσο και από διάφορους ληστοσυμμορίτες. Σύντομα η Οργάνωση υποχρεώθηκε να αναλάβει δράση και εναντίον καπετάνιων άλλων Οργανώσεων, που είχαν εξελιχθεί σε μάστιγα για αγρότες και κτηνοτρόφους, οι οποίοι έφταναν στο σημείο να ζητούν από απόγνωση τη βοήθεια των Αρχών Κατοχής!
Ο Ζέρβας δεν ήθελε να επιβαρύνει τους χωρικούς για τη συντήρηση των ανδρών του. Έτσι, αξιοποίησε το γεγονός ότι οι Σύμμαχοι θεωρούσαν την Ελλάδα, λόγω της μορφολογίας του εδάφους της, πρόσφορη για αντιστασιακή δράση. Όπως γράφει ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος: «… ο Ζέρβας ουδέποτε εξήρτησε τη δράση του από τα χρήματα των Βρετανών και διατήρησε την ανεξαρτησία του και την αντενέργειά του. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα συχνά οι Βρετανοί να διακόπτουν τόσο τη χρηματοδότηση, όσο και την τροφοδοσία των ανταρτών του ΕΔΕΣ με όπλα». Βέβαια, η Αριστερά διαφωνεί κάθετα με αυτή την άποψη.
Ο Ζέρβας με συνεργάτες του
Κλείσιμο
Οι πρώτες βρετανικές λίρες που έφτασαν στα χέρια του του Ν. Ζέρβα δόθηκαν σε αξιωματικούς για να συγκροτήσουν αντάρτικες ομάδες σε Θεσσαλία, Φθιώτιδα και Φωκίδα. Αυτό δεν έγινε. Φαίνεται ότι κάποιοι πήραν τα χρήματα, χωρίς να κάνουν απολύτως τίποτε… Ευτυχώς ο Ζέρβας είχε κρατήσει ένα μικρό ποσό, το οποίο έδωσε στον Δημήτριο Ίσκο, για να αγοράσει τα πρώτα τρόφιμα, που θα κατανάλωναν οι αντάρτες όταν θα έβγαιναν στο βουνό.
Ο Ζέρβας ξεκίνησε για το βουνό, τον Ιούλιο του 1942 με σχεδόν άδειες τσέπες. Ποτέ δεν κατέφυγε σε προαιρετικούς ή υποχρεωτικούς εράνους, επιτάξεις, επιβολή φορολογίας στους αγρότες. Αρχικά, βασίστηκε σε χρήματα συγγενών και φίλων, καθώς και όσα χρήματα έφερναν μαζί τους όσο έρχονταν από την Αθήνα. Ακόμα και εχθροί του Ζέρβα, παραδέχονται ότι εξοφλούσε πάντοτε πλήρως τις αγορές του, σε τιμές του ελεύθερου εμπορίου μην αφήνοντας να δημιουργηθούν χρέη.
Αγόρος, Ζέρβας και ο Βρετανός σύνδεσμος Μπαρνς, με μία νεαρή
Η επιτροπή διαχείρισης των οικονομικών του ΕΔΕΣ - Ο επικεφαλής της, Αντώνιος Πετάσης
Πώς κατάφερε όμως ο Ζέρβας, να διαχειριστεί με διαφανή τρόπο τα ποσά που λάμβανε από τους Βρετανούς, σε καιρό πολέμου μάλιστα και να δώσει στη δημοσιότητα τον πλήρη απολογισμό των οικονομικών του, μετά τον πόλεμο; Αυτό έγινε διότι από τη μέρα εξόδου του στο βουνό, ο Ζέρβας είχε συστήσει μία επιτροπή, που διαχειριζόταν τα οικονομικά του ΕΔΕΣ και απέδιδε, σε τακτά χρονικά διαστήματα, λογαριασμό στον ίδιο. Επικεφαλής αυτής της επιτροπής ήταν ο εμπορικός αντιπρόσωπος Αντώνιος Πετάσης, ο οποίος ήταν και ο συντάκτης της τελευταίας και συγκεντρωτικής αναφοράς προς τον Ζέρβα.
Αναφέρουμε προς το παρόν, ότι σύμφωνα με τον Πετάση, οι οικονομικές υπηρεσίες του ΕΔΕΣ έλαβαν συνολικά 221.760 χρυσές βρετανικές λίρες, 95.825 βρετανικές στρατιωτικές λίρες και 4.441.054 497 δραχμές, από τις αρχές Νοεμβρίου 1942 ως τον Απρίλιο του 1945. Επιπλέον, οι διάφοροι απεσταλμένοι του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, έδωσαν απευθείας στα τοπικά αρχηγεία του ΕΔΕΣ στο βουνό 38.000-40.000 χρυσές λίρες, από τον Μάιο του 1943 ως τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Το ποσό αυτό δεν συμπεριλήφθηκε στην αναφορά του Πετάση, γιατί οι κατά τόπους επικεφαλής δεν έδωσαν στην οικονομική υπηρεσία αναλυτικό απολογισμό για τα χρήματα αυτά.
Ο Αντώνιος Πετάσης στη μοναδική φωτογραφία του
Αναλυτική κατάσταση με τα χρήματα που εισέπραξε και ξόδεψε ο ΕΔΕΣ
Ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος στη ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΑ του περιοδικού «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ» (2007) με τίτλο «ΕΔΕΣ- ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ» παρουσιάζει αναλυτικά, ανά μήνα, τα χρήματα που έλαβε ο ΕΔΕΣ. Θα αναφέρουμε ενδεικτικά, ότι τον Νοέμβριο του 1942 έλαβε τα πρώτα χρήματα (1.000 χρυσές λίρες), τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 1943 έλαβε 1.270 χρυσές λίρες και 4.000.000 δραχμές, ενώ από τον Μάρτιο ως τον Ιούνιο του ίδιου έτους έλαβε 13.895 χρυσές λίρες και 217.000.000 δραχμές. Στη συνέχεια για το 1943, η βοήθεια κυμαινόταν από 7.000 χρυσές λίρες (Οκτώβριος 1943), μέχρι 20.570 χρυσές λίρες (Αύγουστος 1943).
Το 1944, η βοήθεια ήταν μεγαλύτερη και ανελλιπής, ως τον Οκτώβριο του 1944 (εξαίρεση αποτελεί ο Φεβρουάριος του 1944, που δεν δόθηκαν χρήματα στον ΕΔΕΣ). Το μεγαλύτερο ποσό, το έλαβε η οργάνωση ήταν τον Αύγουστο του 1944 (30.611 χρυσές λίρες και 1.743.150.000 δραχμές). Ο Ζέρβας έκρινε ότι δεν μπορούσε να αξιοποιηθεί όλο το ποσό των βρετανικών λιρών και ήταν απαραίτητη η μετατροπή του σε δραχμές. Σταδιακά εξαργυρώθηκαν 56.247 χρυσές βρετανικές λίρες (από τις 221.760) και εισπράχθηκαν 1.198.863.346.026 δραχμές.
Ας δούμε όμως τα έξοδα του ΕΔΕΣ. Αυτά αφορούσαν, τροφοδοσία και επιδόματα τμημάτων του Γενικού Αρχηγείου, τροφοδοσία και επιδόματα διαφόρων μονάδων, βοηθήματα και ενισχύσεις, γενικά έξοδα και έξοδα της οργάνωσης της Αθήνας. Αναλυτικά:
α) Γενικό Αρχηγείο: 19.881 χρυσές λίρες, 443.947.980.605 δραχμές. Ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος παραθέτει αναλυτικά ανά μήνα τα έξοδα αυτά, δεν θεωρούμε ότι έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία η αναφορά τους.
β) Διάφορες μονάδες: 123.401 χρυσές λίρες, 581.605.381.687 δραχμές.
γ) Βοηθήματα και ενισχύσεις: 9.121 χρυσές λίρες, 40.379.464.000 δραχμές
στ) Αγορασθέντα κτήνη (παλαιότερα, έτσι ονομάζονταν τα ζώα, ιδίως αυτά που χρησιμοποιούνταν για μεταφορές π.χ. τα μουλάρια, τα άλογα και τα γαϊδούρια, η βοήθεια που πρόσφεραν στον Ελληνικό Στρατό και τις αντιστασιακές οργανώσεις τα ζώα αυτά, ήταν ανεκτίμητη): 681 χρυσές λίρες, 29.350.000 δραχμές. Δυστυχώς, τα περισσότερα από τα ζώα αυτά πέθαναν στη διάρκεια των επιχειρήσεων. Το σύνολο των ποσών που δαπανήθηκαν (α-στ) ήταν 165.474 χρυσές λίρες και 1.190.821.147.178 δραχμές.
Ο Ναπολέων Ζέρβας προσερχόμενος σε παρέλαση
Βοήθεια σε άπορους και πυρόπληκτους
Ένα σημαντικό ποσό επίσης διέθεσε ο ΕΔΕΣ στους άπορους κατοίκους των χωριών των περιοχών δράσης του. Επίσης, όταν τον Ιούλιο του 1943, οι Ιταλοί πυρπόλησαν χωριά, αλλά και απομονωμένες αγροικίες στην περιοχή του Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, το Γενικό Αρχηγείο του ΕΔΕΣ έσπευσε να συνδράμει με 9.121 λίρες και 40.379.464.000 δραχμές. Να σημειώσουμε ότι τα χρήματα αυτά είναι ανεξάρτητα από τη συμμαχική βοήθεια προς τα δεκάδες πυρόπληκτα χωριά εκείνη την εποχή. Οι κάτοικοι των χωριών αυτών βρίσκονταν σε τραγική θέση και σαφώς η βοήθεια των Συμμάχων και του ΕΔΕΣ ήταν σημαντική.
Επίσης δόθηκαν κάποια χρήματα για λειτουργικά και άλλα έξοδα του Γενικού Αρχηγείου, πέρα από αυτά που αναφέραμε παραπάνω. Αναλυτικά:
α) Οδοιπορικά, τροφοδοσία, αποζημίωση: 1.627 λίρες, 8.569.044.000 δραχμές σε συνδέσμους και πληροφοριοδότες.
β) Γραφική ύλη: 146 λίρες, 23.444.844.300 δραχμές
γ) Μεταφορές τροφίμων και όπλων, αποζημιώσεις κτηνών και ημιόνων: 562 λίρες, 87.732.200 δραχμές
δ) Παραστάσεις σε εθνικές εορτές, κηδείες και μικροέξοδα 147 λίρες, 16.588.940.650 δραχμές
ε) Ελλείμματα χρηματαποστολών, κυρίως αυτά αφορούν χρήματα που κατασχέθηκαν σε συνδέσμους κ.ά.: 47 λίρες 6.558.000 δραχμές
ζ) Αποζημιώσεις: 168 λίρες, 16.800.000 δραχμές και
η) Αγορές και επισκευές εργαλείων και σκευών: 398 λίρες, 20.290.000.000 δραχμές
Το συνολικό ποσό των παραπάνω ανήλθε σε 3.335 λίρες, 120.710.106.150 δραχμές.
Η απροσδόκητη ζημιά του ΕΔΕΣ από τη συμμαχική επιχείρηση στην Ήπειρο που δεν έγινε ποτέ.
Ο Ναπολέων Ζέρβας με άνδρες του ΕΔΕΣ
Τον Ιούνιο του 1943, το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής έδωσε εντολή στον ΕΔΕΣ για αγορά και αποθήκευση τροφίμων εν όψει απόβασης, στις ακτές της Ηπείρου (που δεν έγινε ποτέ). Ο ΕΔΕΣ ξόδεψε 5.194 λίρες και 8.796.714 δραχμές, για την αγορά τροφίμων που μεταφέρθηκαν στις περιοχές Πηγών και Τετράκωμου. Όμως, οι Γερμανοί κατέσχεσαν τα τρόφιμα αυτά, κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Οκτωβρίου 1943.
Οι Εδεσίτες αναπλήρωσαν, με αργούς ρυθμούς τα τρόφιμα αυτά, όμως και τα νέα τρόφιμα που αγόρασαν κατασχέθηκαν από τους Ναζί κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Σεπτεμβρίου 1944. Η συνολική ζημιά του ΕΔΕΣ ήταν 6.252 λίρες και 135.536.039 δραχμές.
Κέρκυρα, 26 Δεκεμβρίου 1944, ο Αντισυνταγματάρχης του ΕΔΕΣ Γεώργιος Αγόρος και ο κυβερνήτης του αγγλικού μεταγωγικού κατά την άφιξή τους στο Καφέ Γυαλί
Επίλογος
Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, ο ΕΛΑΣ υπό τον Βελουχιώτη επιτέθηκε στον ΕΔΕΣ. Το αποτέλεσμα ήταν 8.000 μαχητές της οργάνωσης και 7.000 άμαχοι να γίνουν «πρόσφυγες» και να μεταβούν στην Κέρκυρα, ως τον Απρίλιο του 1945. Για τη συντήρησή τους δαπανήθηκαν περίπου 24.000 χρυσές βρετανικές λίρες (95.825 βρετανικές στρατιωτικές λίρες). Τέλος, οι Βρετανοί έδωσαν στον ΕΔΕΣ 67.686 χρυσές λίρες για να τις παραδώσει στους κατοίκους των χωριών της Ηπείρου που τα σπίτια τους είχαν πυρποληθεί από τους Γερμανούς και ήταν άστεγοι.
Το Γενικό Αρχηγείο του ΕΔΕΣ απέδωσε ξεχωριστό λογαριασμό για το ποσό αυτό απευθείας στους Βρετανούς. Τα στοιχεία που παραθέτει ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος δείχνουν ότι τα χρήματα που πήρε από τους Βρετανούς ο ΕΔΕΣ, σχεδόν εξ ολοκλήρου αξιοποιήθηκαν κατά τον καλύτερο τρόπο. Προκαλεί εντύπωση η άψογη διαχείριση των οικονομικών και η λεπτομερής καταγραφή εσόδων-εξόδων μέσα σε αντίξοες συνθήκες.
Ο Ζέρβας τήρησε την υπόσχεση που είχε δώσει βγαίνοντας «στο βουνό»: «… όταν θα καταθέσουμε τα όπλα μας, θα καταθέσουμε και την πολιτεία (τον τρόπο ζωής, τα πεπραγμένα) μας, για να μας κρίνει ο λαός». Φυσικά, μπορεί να γίνει κριτική για τη διαχείριση των χρημάτων που έλαβε ο ΕΔΕΣ. Ο Ηπειρώτης λογοτέχνης Γιώργος Κοτζιούλας, δεν έχει και την καλύτερη άποψη για τον Ζέρβα: "Ο Ζέρβας...έναν ήχο αγαπούσε: της λίρας -κι ένα βρόντο σκιαζόταν: της κουμπούρας. Από διπλωματίες και πρωτόκολλα δεν έπαιρνε χαμπέρι".Τι έκανε όμως ο ΕΛΑΣ; Παρέδωσε ανάλογη κατάσταση με τα χρήματα που έλαβε και έδωσε; Μετά τον θάνατο του Άρη Βελουχιώτη, τι απέγιναν οι λίρες που είχε μαζέψει και κουβαλούσε πάντα μαζί του;Όλα αυτά, θα τα δούμε σε άρθρο μας το επόμενο Σ/Κ.
Πηγή: Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, «ΕΔΕΣ-ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ», Μονογραφία του περιοδικού «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ, 2007
Ξέρετε εκείνη τη στιγμή που ψάχνετε το τέλειο δώρο Χριστουγέννων και αναρωτιέστε "μήπως προτιμά άλλο χρώμα; Μήπως έχει ήδη αυτό το μοντέλο; Μήπως του αρέσει κάτι τελείως διαφορετικό;" Φέτος, υπάρχει μια λύση που κάνει όλες αυτές τις ερωτήσεις... περιττές!
