Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Η Ευρωπαϊκή Ενωση ετοιμάζει νέες αυξήσεις στα τσιγάρα, που μπορεί να φτάσουν την τιμή του πακέτου σε 6,50-13,82 ευρώ, περιορισμό των σημείων πώλησης και απαγόρευση των φίλτρων, γιατί «δεν προσφέρουν τίποτα και επιβαρύνουν το περιβάλλον»

Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια
Οι ειδήσεις της περασμένης εβδομάδας για τους Ελληνες οπαδούς του καπνίσματος -από τους πιο πολυπληθείς αναλογικά ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης- ήταν αποκαρδιωτικές. Από τη μία, τα σενάρια αναθεώρησης της Οδηγίας της Ε.Ε. για το κάπνισμα, που συζητήθηκαν στις Βρυξέλλες και περιλάμβαναν νέα σημαντική αύξηση της φορολογίας στα καπνικά προϊόντα, οι οποίες οδηγούν σε τιμές στο περίπτερο για την Ελλάδα κατ’ ελάχιστον στα 6,5 - έως ακόμα και 13,82 ευρώ. Και μπορεί η ψήφος-βέτο της Μάλτας να μην επέτρεψε την έκδοση απόφασης και η Ελλάδα μαζί με άλλες εννέα χώρες, λόγω «ειδικών συνθηκών», να εξασφάλισε «λογικές» αυξήσεις, καθώς και μεταβατική περίοδο δέκα ετών, έως το 2036, αλλά η πραγματικότητα και κυρίως η προοπτική δεν αλλάζουν.

Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Φωτιά στην τσέπη

Το κόστος της ίσως πιο αυτοκτονικής, αλλά επίμονης καθημερινής συνήθειας -και- των Ελλήνων θα εκτιναχθεί ακόμα ψηλότερα, με την αποτελεσματικότητα του μέτρου της πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης ως μέσο αποθάρρυνσης για νυν και υποψήφιους μελλοντικούς καπνιστές να παραμένει ζητούμενο. Με την ελάχιστη προβλεπόμενη αύξηση της τιμής του πακέτου στα 6,5 ευρώ, ο μέσος καπνιστής θα πληρώνει για τη συνήθειά του 2.150 ευρώ ετησίως έναντι 1.590 σήμερα με την τιμή των 4,80 ευρώ, επομένως 460 ευρώ επιπλέον. Ακόμη, προέκυψε η είδηση της επίσης κυοφορούμενης πανευρωπαϊκά ιδέας για ολική απαγόρευση των τσιγάρων με φίλτρο. Και εδώ προκαλεί τεράστια εντύπωση το ότι στην υπό εξέλιξη εκστρατεία για τη συγκεκριμένη νέα απαγόρευση, που προωθείται στις Βρυξέλλες από τους δήμους πολλών μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων, προτάσσονται περιβαλλοντικοί και οικονομικοί λόγοι. Διαμαρτύρονται για το ότι τα αποτσίγαρα αποτελούν τον μεγαλύτερο όγκο καθημερινών απορριμμάτων (π.χ. 30% στις Βρυξέλλες), επιβαρύνοντας το κόστος των σχετικών δημοτικών υπηρεσιών. Δευτερευόντως, αναφέρουν ότι οι επιστημονικές απόψεις για την άλλοτε προστατευτική για τους καπνιστές χρήση των τσιγάρων με φίλτρο έχουν πλέον ανατραπεί και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΕ) εκτιμά ότι είναι επιβλαβή για την υγεία τους περισσότερο από τα άφιλτρα. Και αυτή η προοπτική είναι ζήτημα χρόνου να γίνει πραγματικότητα.
Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Ακόμα, υπάρχει η ιδέα να μειωθούν δραματικά τα σημεία διάθεσης καπνικών προϊόντων στις χώρες της Ε.Ε. ως ένα ακόμα μέτρο αποθάρρυνσης των καταναλωτών. Ολα αυτά δρομολογούνται εν όψει του μεγάλου στόχου μέχρι το 2040 για «άκαπνη Ευρώπη», δηλαδή με ποσοστό καπνιστών μικρότερο του 5% του συνολικού ενεργού πληθυσμού της. Είναι όμως εφικτό χωρίς, πριν απ’ όλους, τη συναίνεση των ίδιων των σημερινών καπνιστών;

Στενεύει ο κλοιός

Η ζωή λοιπόν των Ελλήνων, όπως και των Ευρωπαίων, θεριακλήδων διαρκώς δυσκολεύει. Ο κλοιός απομόνωσης γύρω τους στενεύει όλο και περισσότερο, με νέες απαγορεύσεις και περιορισμούς για το κάπνισμα, όπως και μεγαλύτερες επιβαρύνσεις για την τσέπη τους. Ωστόσο, την ίδια ώρα ο προβληματισμός για την αποδοτικότητα της ευρωπαϊκής αντικαπνιστικής πολιτικής μεγαλώνει.

Κλείσιμο
Βεβαίως, οι αριθμοί είναι αμείλικτοι για την καταστροφική έως φονική δράση του καπνίσματος. Ευθύνεται, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ και του ΟΟΣΑ, για πάνω από 7 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως τον χρόνο. Στην Ελλάδα, το 22% των θανάτων συνδέεται με το κάπνισμα. Ακόμα, 1,7 εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι στον κόσμο (το 2023) αποδίδονται στην έκθεση στο παθητικό κάπνισμα, σύμφωνα με μελέτη σε 204 χώρες του περιοδικού «The Lancet Public Health».

Αλλά κάπου προκύπτει και το ερώτημα γιατί τα αλλεπάλληλα πακέτα των μέτρων κατά του καπνίσματος δεν αποδίδουν τα προσδοκώμενα. Μήπως το μείγμα δεν είναι το σωστότερο; Μήπως, κάπου, οι Αρχές και οι υπεύθυνοι πολιτικής το παρακάνουν με τον απομονωτισμό και την οικονομική επιβάρυνση των καπνιστών προκαλώντας αντίδραση και άρνηση;
Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς την ανθεκτικότητα των καπνιστών και την επιμονή τους εν γνώσει των τραγικών συνεπειών που προκαλεί στην υγεία τους το κάπνισμα; Και μάλιστα για ένα προϊόν που στερείται εδώ και χρόνια την παραμικρή διαφήμιση; Σαν να μην υπάρχει. Παραβλέποντας τις ανατριχιαστικές εικόνες και τα εφιαλτικά προειδοποιητικά για την υγεία τους μηνύματα στο εξωτερικό των πακέτων και συγχρόνως αντέχοντας τις άκρως πιεστικές καταστάσεις απομόνωσης, ηθικής μομφής και κοινωνικής απαξίωσης που βιώνουν, ενίοτε και στο στενό περιβάλλον τους. Κι όμως, επιμένουν...

Προστασία ή υπερβολή;

Η προστασία της δημόσιας υγείας και ειδικότερα του δικαιώματος των μη καπνιστών να αναπνέουν καθαρό αέρα είναι αδιαπραγμάτευτα κεκτημένα. Δυστυχώς στην Ελλάδα όλα γίνονται με αισθητή χρονοκαθυστέρηση. Ισως, στο παρελθόν, και με σκοπιμότητα. Ο λόγος; Από τον καπνό και τα προϊόντα του ζούσαν δεκάδες χιλιάδες αγρότες σε διάφορες περιοχές (Λάρισα, Αγρίνιο, Πιερία, Θεσσαλονίκη, Ανατολική Μακεδονία κ.α.), ενώ παράλληλα υπήρχαν πολλές ελληνικές καπνοβιομηχανίες με πληθώρα εργαζομένων, οπότε κάθε είδους αντικαπνιστικό μέτρο θα είχε σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Ετσι, η απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους ήρθε πολύ καθυστερημένα, όπως και η υιοθέτηση μιας σοβαρής αντικαπνιστικής πολιτικής. Στις ΗΠΑ και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η απαγόρευση του καπνίσματος σε νοσοκομεία, δημόσιες υπηρεσίες, γραφεία εταιρειών, εστιατόρια, μπαρ, θέατρα, κινηματογράφους, συγκοινωνιακά μέσα, κλειστά γήπεδα κ.ά. ξεκίνησαν από τη δεκαετία του 1980.

Στην Ελλάδα, τα μέτρα άργησαν. Οι παλιότεροι θα θυμούνται τα σύννεφα καπνού στις κλειστές κινηματογραφικές αίθουσες, τους ομηρικούς καβγάδες σε υπεραστικά ιδίως λεωφορεία, όπου οι καπνιστές απολάμβαναν το τσιγάρο τους ανενόχλητοι ανεξαρτήτως αν ο διπλανός υπέφερε από κάποιο σχετιζόμενο με τον καπνό νόσημα, μέχρι εικόνες όπου οι ασθενείς κάπνιζαν ακόμα και μέσα στους θαλάμους των νοσοκομείων. Οι νεότεροι θα θυμούνται ότι η Ολυμπιακή ήταν από τις τελευταίες αεροπορικές εταιρείες στον πλανήτη που απαγόρευσε το κάπνισμα, όπως και το «λαθραίο» κάπνισμα στα παράθυρα των διαδρόμων στα τρένα - μέχρι τα σταχτοδοχεία-πλαστικά κυπελάκια «εφευρέθηκαν» από τους επιτήδειους των μπαρ, καφέ και εστιατορίων ως προκάλυμμα απέναντι στους αιφνίδιους ελέγχους.
Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Επομένως, αυτοί οι περιορισμοί αποτέλεσαν ένα αναγκαίο, έστω και καθυστερημένο βήμα εκσυγχρονισμού για τη χώρα μας, βελτιώνοντας αισθητά την καθημερινότητα όλων. Πολλοί υποστηρίζουν εξάλλου ότι οι αυστηροί κανόνες και η υψηλή φορολογία λειτουργούν αποτρεπτικά, ιδιαίτερα για τους νέους, βοηθώντας στη μείωση του ποσοστού των καπνιστών μακροπρόθεσμα. Ο αντίλογος αναφέρει ότι η υψηλή φορολογία, άρα τα πιο ακριβά τσιγάρα, επιβαρύνουν πρωτίστως δυσανάλογα τα αδύναμα πορτοφόλια, ενώ ταυτόχρονα τροφοδοτεί το λαθρεμπόριο. Από την άλλη, μοιάζει οξύμωρο το κράτος να εισπράττει δισεκατομμύρια ευρώ από τη φορολογία της νόμιμης πώλησης ενός προϊόντος ενώ την ίδια στιγμή κυνηγά όσους το καταναλώνουν, απαγορεύοντας τη χρήση του σχεδόν σε κάθε δημόσιο χώρο.

Ούτως ή άλλως, κανένα από όλα τα παραπάνω δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό από τους καπνιστές. Οχι μόνο ως αντίδραση σε ένα μέτρο, αλλά γιατί το κάπνισμα συνδέεται με νοοτροπίες δεκαετιών - αν όχι αιώνων. Είναι συνήθεια -μαγική λέξη- και ως τέτοια δύσκολα αλλάζει και πολύ δυσκολότερα εκριζώνεται. Οπως σε όλο τον κόσμο, το τσιγάρο διέτρεξε όλους τους δρόμους της κοινωνικής εξέλιξης -με τις δικές της ιδιαιτερότητες- και στην Ελλάδα. Ως σύμβολο ανδρισμού και «μαγκιάς» από τη μια, γυναικείας χειραφέτησης ή πρόωρης ενηλικίωσης από την άλλη. Με το τσιγάρο στο στόμα και τους καπνούς παντού φιλοτεχνήθηκαν πρότυπα σε κινηματογραφικές ταινίες, διαφημίσεις σε εφημερίδες, περιοδικά, γιγαντοαφίσες, τηλεοπτικά σίριαλ.

Αλλά και σε εκπομπές, ακόμα και μετά τις απαγορεύσεις, από επώνυμους του δημόσιου βίου. Πολλοί θυμούνται τις φυσιογνωμίες που πρωταγωνιστούσαν στις διαφημίσεις γνωστών τσιγάρων εισαγωγής, ενώ μέχρι και στους αγώνες της Formula 1 βασικοί σπόνσορες και διαφημιζόμενοι ήταν επί πολλά χρόνια οι παγκόσμιοι κολοσσοί της καπνοβιομηχανίας. Eτσι, δομήθηκαν νοοτροπίες και βιώματα που μεταφέρονται και δύσκολα ανατρέπονται. Το ότι το 1996 οι διαφημίσεις τσιγάρων καταργήθηκαν στην Ελλάδα βελτίωσε τα πράγματα, αλλά δεν ανέτρεψε άρδην τα δεδομένα. Ακόμα πιο εξαρτησιογόνος είναι η ατομική σχέση του καπνιστή με το τσιγάρο του. Απόλαυση, συνήθεια, ανάγκη, μέχρι σύντροφος και διέξοδος στα προβλήματα. Η κλιμάκωση είναι συχνά περίεργη και τα όρια δυσδιάκριτα. Αλλά η σχέση είναι κάτι από αυτά ξεχωριστά, είτε κάτι απ’ όλα.

Παρενέργειες


Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σταδιακή μετατόπιση από την εύλογη προστασία σε έναν ιδιότυπο απομονωτισμό, όπου οι απαγορεύσεις επεκτείνονται διαρκώς, αγγίζοντας ενίοτε τα όρια της υπερβολής. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον τα σημεία όπου το παθητικό κάπνισμα είναι άμεσο και αποδεδειγμένα επιβλαβές, αλλά την επέκταση των περιορισμών σε ανοιχτούς υπαίθριους χώρους, σε πάρκα, παραλίες, ακόμα και σε εξωτερικούς χώρους καταστημάτων, όπου η συγκέντρωση του καπνού στον αέρα είναι πρακτικά μηδαμινή. Σε αυτή τη συνθήκη το μέτρο κινδυνεύει να χάσει τον υπερπολύτιμο υγειονομικό του χαρακτήρα και να αποκτήσει τιμωρητική διάσταση. Και ο καπνιστής θα αντιδράσει.
Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Δεν αφορά ούτε το γνωστό και σύνηθες πλέον και στην Ελλάδα φαινόμενο των συγκεντρωμένων ανθρώπων, εργαζομένων σε εταιρείες, καταστήματα κ.λπ., έξω από τις εισόδους των κτιρίων. Αφορά τα βλέμματα των διερχομένων. Την αντιμετώπιση αυτού που καπνίζει σε εξωτερικό χώρο χωρίς να ενοχλεί άμεσα κάποιον. Με την αντιμετώπιση των καπνιστών, συλλήβδην, ως πολιτών δεύτερης κατηγορίας, που ασφαλώς επιδίδονται σε μια βλαβερή, αλλά νόμιμη συνήθεια, δεν λύνεται κανένα θέμα. Επιπροσθέτως, οι οριζόντιες απαγορεύσεις από το παραδοσιακό τσιγάρο μέχρι τα νεότερα εναλλακτικά προϊόντα θέρμανσης ή ατμίσματος αμφισβητούνται για την επιστημονική τους αναλογικότητα. Δημιουργείται έτσι ένα περιβάλλον καθολικού αποκλεισμού αντί να ενθαρρύνεται η μετατόπιση σε λιγότερο βλαβερές μορφές καπνίσματος.

Η φορολογία

Μαζί με το αλκοόλ και τα καύσιμα, τα εν γένει καπνικά προϊόντα αποτελούν διαχρονικά την πρώτη επιλογή στην οποία προσφεύγει το ελληνικό κράτος για να αυξήσει τα έσοδά του, ιδίως σε περιόδους κρίσης.

Πρώτος διδάξας την υψηλή φορολογία στον καπνό, που αρχικά πουλιόταν χύμα και με τσιγαρόχαρτα, ήταν ο Χαρίλαος Τρικούπης το 1883. Στόχος, η αύξηση των εσόδων. Το κράτος απέκτησε μονοπώλιο στην πώληση του τσιγαρόχαρτου. Ο υπουργός Οικονομικών Παύλος Καλλιγάς είδε να εισρέουν στα ταμεία περίπου 5 εκατ. δραχμές αντί για 300.000 που ήταν προηγουμένως. Η ακρίβεια εξαγρίωσε τους καπνιστές, ενώ ανησύχησε και τους επαγγελματίες. Στράφηκαν λοιπόν στα βιομηχανοποιημένα, έτοιμα τσιγάρα για να αποφύγουν μέρος των επιβαρύνσεων. Παράλληλα, άνθησε το λαθρεμπόριο.
Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Στις 16 Απριλίου 1920 θεσπίστηκε ο πρώτος Κώδικας Φορολογίας Καπνού. Ενα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με 128 άρθρα, που ρύθμιζε τα θέματα της παραγωγής, μεταποίησης και φορολόγησης των καπνικών προϊόντων, προβλέποντας βαριά πρόστιμα για τους παραβάτες. Εκτοτε οι τιμές των τσιγάρων επιβαρύνονται από τον φόρο κατανάλωσης, το ύψος του οποίου προσδιοριζόταν με υπουργικές αποφάσεις. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 τα φθηνά ελληνικής προέλευσης τσιγάρα στοίχιζαν από 6-12 δραχμές το πακέτο, ενώ τα εισαγόμενα ήταν ακριβότερα. Οι πρατηριούχοι και οι λιανοπωλητές, ιδίως στην επαρχία, πουλούσαν και τότε τσιγάρα χύμα, με τιμή ανά τεμάχιο. Θραύση έκαναν και τα μικρά πακέτα των 10 τσιγάρων. Αργότερα αυξήθηκαν περαιτέρω οι τιμές, με τη θρυλική κρατική διαφήμιση «παφ και τάλιρο», που άφησε εποχή, για την προτίμηση των ελληνικών τσιγάρων σε σχέση με τα ξένα.

Με την υποτίμηση της δραχμής, δύο φορές (1983, 1985), επί κυβερνήσεων Ανδρέα Παπανδρέου αυξήθηκαν αναλόγως οι συντελεστές φορολόγησης και οι τιμές των πακέτων στα περίπτερα. Από τις 23 δραχμές το πακέτο εκτοξεύτηκε στις 40 και αργότερα πολύ παραπάνω. Ο καπνός αναδεικνυόταν πλέον σε «βασικό αιμοδότη» των κρατικών ταμείων. Το 1987 προστέθηκε, όπως σε όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες, ο ΦΠΑ. Νέα άνοδος των τιμών. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 1988 η φορολογία του καπνού στην Ελλάδα απέδιδε το 6,25% του συνόλου των έμμεσων φόρων, το 2,8% του συνόλου των φορολογικών εσόδων, ισοδυναμώντας με το 1,0% του ΑΕΠ της χώρας. Δεύτερη θέση στην Ευρώπη, πίσω μόνο από την Ιρλανδία. Το 1991 ένα πακέτο αναγνωρισμένης μάρκας στοίχιζε 270 δραχμές, αλλά το 1998 εκτοξεύτηκε στις 650 (+240%). Με το τρίτο μνημόνιο, το 2016, η Ελλάδα ανέβηκε στην 5η θέση της υψηλότερης φορολόγησης στα τσιγάρα, με 84% επί της λιανικής τιμής, πίσω μόνο από την Εσθονία (84,5%).

Πλέον το φορολογικό καθεστώς των βιομηχανοποιημένων καπνών στην Ελλάδα είναι εναρμονισμένο με τις Κοινοτικές Οδηγίες. Τα καπνικά προϊόντα (τσιγάρα, πούρα και πουράκια, λεπτοκομμένος καπνός για στριφτά τσιγάρα κ.ά.) που καταναλώνονται στη χώρα είτε παράγονται εγχωρίως, είτε παραλαμβάνονται από άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. ή εισάγονται από τρίτες χώρες, και υπόκεινται σε ΕΦΚ και ΦΠΑ 24%. Στα τσιγάρα με τιμές μεταξύ 4,20-5 ευρώ το πακέτο, η φορολογία απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της λιανικής τιμής. Για ένα πακέτο με τιμή 4,80 ευρώ, ο ΕΦΚ διαμορφώνεται σε περίπου 2,90 ευρώ. Μαζί με τον ΦΠΑ 24%, η συνολική φορολογική επιβάρυνση φτάνει τα 3,83 ευρώ. Αρα, περίπου 4 από τα 5 ευρώ που πληρώνει ο καταναλωτής καταλήγουν στο Δημόσιο.

Οσον αφορά στις τιμές πώλησης των τσιγάρων παγκοσμίως, προηγείται, μακράν της επόμενης, η Αυστραλία, με το εξωφρενικό ποσό μέσης τιμής 31,19 ευρώ/πακέτο. Ακολουθούν Νέα Ζηλανδία (21,50) και Ηνωμένο Βασίλειο (20,91). Η Numbeo, συγκεντρώνοντας φέτος δεδομένα 12 μηνών σε 99 χώρες, κατέταξε την Ελλάδα στην 47η θέση με μέση τιμή πακέτου 4,88 ευρώ.

Οι απαγορεύσεις

Η πρώτη προσπάθεια απαγόρευσης του καπνίσματος στην Ελλάδα χρονολογείται στο 1856. Ο Οθωνας, ανήσυχος κυρίως από τις πολλές πυρκαγιές εξαιτίας των αναμένων τσιγάρων, εξέδωσε Βασιλικό Διάταγμα «Περί απαγορεύσεως του καπνίζειν εντός των δημοσίων γραφείων και καταστημάτων». Δημοσιεύτηκε στις 29 Ιουλίου 1856, αμέσως μετά από μια μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε στο υπουργείο Οικονομικών όταν ένας υπάλληλος λησμόνησε αναμμένο τσιγάρο μέσα σε φακέλους. Εφαρμόστηκε με επιτυχία, όμως μόνο για μία επταετία. Μετά το 1853 καταργήθηκε.

Από εκείνη την πρώτη απαγόρευση του καπνίσματος χρειάστηκαν σχεδόν 150 χρόνια για να θεσμοθετηθούν οι επόμενοι περιορισμοί, μέχρι την ολική απαγόρευση σε όλους τους κλειστούς δημόσιους χώρους και τους αυστηρούς ελέγχους για την προστασία των ανηλίκων το 2025. Η νομοθεσία πέρασε από το 2002 με τμηματικές ρυθμίσεις, που είχαν όμως πολλές εξαιρέσεις, σε αυστηρά πλαίσια ελέγχου και υψηλά πρόστιμα. Αφού προηγήθηκαν το 2002 και το 2010 δύο νομοθετικές ρυθμίσεις που στην πράξη εφαρμόστηκαν μερικώς, με τον Νόμο 4419/2016 επιβλήθηκε η χρησιμοποίηση προειδοποιητικών εικόνων στα πακέτα. Και με τον Νόμο 4633/2019 επιβλήθηκαν αυστηροί έλεγχοι και βαριά πρόστιμα για την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου. Οι απαγορεύσεις επεκτάθηκαν σε υπαίθριους χώρους όπου συχνάζουν ανήλικοι (παιδικές χαρές, αθλητικές εγκαταστάσεις), καθώς και σε ιδιωτικά ή δημόσια οχήματα όταν επιβαίνουν παιδιά κάτω των 12 ετών.

Πόσο αντέχουν οι καπνιστές; Γιατί η τιμωρητική φορολογία, οι κίνδυνοι και οι απαγορεύσεις δεν σβήνουν τη θανατηφόρα συνήθεια

Οι αριθμοί

Βάσει των στοιχείων της Eurostat για το 2025, το 22,6% των Ελλήνων άνω των 16 ετών, περίπου 2 εκατομμύρια, καπνίζει καθημερινά, με μέση κατανάλωση 15 τσιγάρα. Αρκετά ψηλότερα από τον αντίστοιχο μέσο όρο στην Ε.Ε. (16,5%). Η Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση ανάμεσα στους «27», με μειωμένα ποσοστά έναντι του 2022 κατά 1,6% (24,2%). Στην κορυφή, η Βουλγαρία (26,3%), ενώ ακολουθούν Σουηδία (23,9%) και Κροατία (23,6%). Μεγάλη παραμένει και η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Στην Ε.Ε. το 20,8% των ανδρών έκανε καθημερινή χρήση, έναντι 12,6% των γυναικών. Στην Ελλάδα, το 27,2% των ανδρών και το 18% των γυναικών.

Παγκοσμίως, η κατανάλωση καπνικών προϊόντων παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Σύμφωνα με το Tobacco Atlas, το 2019 καταναλώθηκαν περισσότερα από 5 τρισεκατομμύρια τσιγάρα, με 657 δισεκατομμύρια να διακινούνται παράνομα, το 11,6% της συνολικής κατανάλωσης. Οι υπολογισμοί της KPMG πέρυσι για την Ευρώπη ανεβάζουν τα αντίστοιχα νούμερα σε 430 δισεκατομμύρια συνολικά και 41,8 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα.

Το λαθρεμπόριο

Στη δεκαετία της μεγάλης κρίσης οι πωλήσεις λαθραίων τσιγάρων στη χώρα μας έσπασαν κάθε ρεκόρ. Οι εικόνες στους παροικούντες την πλατεία Εξαρχείων και τα στενά γύρω από την Ομόνοια και την πλατεία Βικτωρίας χαρακτηριστικές. Αλλοδαποί -και όχι μόνο- να κραδαίνουν μέρα μεσημέρι κούτες με τσιγάρα αμφίβολης προέλευσης, αλλά σίγουρα χωρίς τη φορολογική σήμανση, πουλώντας τα στο 20%-30% της τιμής τους στο περίπτερο. Χέρι με χέρι στο φως της μέρας και ουρές από αυτοκίνητα με αγοραστές τη νύχτα, σε ένα αλισβερίσι δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, από το οποίο όλοι έχαναν, εκτός από τους διακινητές. Οι οποίοι μάλιστα έβρισκαν τους πιο απίθανους τρόπους για να προστατεύσουν το εμπόρευμά τους - ακόμα και μέσα σε σάκους μέσα σε υπονόμους!

Το ευχάριστο είναι ότι το φαινόμενο του λαθρεμπορίου των τσιγάρων, παρά την επιμένουσα ακρίβεια, κάπως περιορίστηκε. Μάλιστα πέρυσι η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση στην κατανάλωση παράνομων τσιγάρων στις χώρες της Ε.Ε., κατά 3,4% έναντι του 2024. Τα παρανόμως πωλούμενα τσιγάρα εκτιμώνται στο 14,1% του συνόλου, όπως αναφέρει για τη χώρα μας η ετήσια έκθεση της KPMG για λογαριασμό της Philip Morris International. Αλλά την ίδια στιγμή στην Ε.Ε. ξεπέρασαν το 10% της συνολικής κατανάλωσης για πρώτη φορά από το 2014.

Επομένως, παρά τη βελτίωση, το λαθρεμπόριο τσιγάρων απέχει ακόμα πάρα πολύ από το να εξουδετερωθεί. Η έκθεση αναφέρει ότι το 2025 συνολικά καταναλώθηκαν 1,9 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα στην Ελλάδα.

Στατιστικά που σοκάρουν

22,6% των Ελλήνων, άνω των 16 ετών, περίπου 2 εκατομμύρια, καπνίζει καθημερινά, με μέση κατανάλωση 15 τσιγάρα

460 ευρώ επιπλέον ανά έτος θα πληρώσει ο μέσος καπνιστής με την αυξηση του πακέτου στα 6,5 ευρώ

2% των θανάτων
στην Ελλάδα συνδέεται με το κάπνισμα

1,7 εκατομμύρια
πρόωροι θάνατοι στον κόσμο (το 2023) αποδίδονται στην έκθεση στο παθητικό κάπνισμα

3,83
ευρώ είναι η συλλογική φορολογική επιβάρυνση για κάθε πακέτο τιμής 4,80 ευρώ
Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Ειδήσεις Δημοφιλή Σχολιασμένα
δειτε ολες τις ειδησεις

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Best of Network

Δείτε Επίσης