Madame Grès: Η «Σφίγγα της Μόδας» που έντυσε τις μεγαλύτερες σταρ, αντιστάθηκε στους Ναζί και πέθανε πάμφτωχη

Η επαναφορά στα φώτα μιας από τις σημαντικότερες πρωτοπόρους σχεδιάστριες μόδας του 20ού αιώνα συνάντησε  τη φρέσκια ματιά του αύριο μέσα από τη μεγάλη έκθεση του Μουσείου Διακοσμητικών Τεχνών στο Βερολίνο (Kunstgewerbemuseum - KGM), η οποία μύησε για πρώτη φορά το γερμανόφωνο κοινό στη μυθική ζωή και το έργο της Madame Grès.

Η έκθεση «Many shades of Grès: Fashion becomes art», που ολοκληρώθηκε στις 11 Οκτωβρίου, παρουσίασε την πολύτιμη συλλογή του KGM, η οποία περιλαμβάνει 25 αυθεντικά μοντέλα της Grès και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες συλλογές έργων της Γαλλίδας δημιουργού εκτός Παρισιού.

Σε καλλιτεχνική σύμπραξη με τη Σχολή Πολιτισμού και Σχεδίου του Πανεπιστημίου Εφαρμοσμένων Επιστημών HTW Berlin, η έκθεση δεν αποτέλεσε μόνο έναν αναδρομικό φόρο τιμής. Φώτισε το έργο της κορυφαίας couturière μέσα από σύγχρονη οπτική, παρουσιάζοντας παράλληλα πρωτότυπα σχέδια σπουδαστών μόδας που εμπνεύστηκαν απευθείας από την κληρονομιά της.

Γεννημένη στο Παρίσι το 1903 ως Ζερμέν Εμιλί Κρεμπς, η γυναίκα που θα άλλαζε για πάντα την ιστορία της μόδας ονειρευόταν να γίνει γλύπτρια. Οταν η οικογένειά της την απέτρεψε, εκείνη δεν εγκατέλειψε το όραμά της, απλώς άλλαξε υλικό.

Αντί για μάρμαρο, χρησιμοποίησε το ύφασμα. Κατά τη δεκαετία του 1930 η μόδα εμπνεόταν έντονα από την αρχαία Ελλάδα. Τις προηγούμενες δεκαετίες υπήρχε μια εκτίμηση μέσα από τα μοτίβα της, όπως ο μαίανδρος, αλλά τη δεκαετία του 1930 οι σχεδιαστές υψηλής ραπτικής επέστρεψαν στα μακριά βραδινά φορέματα που μεταμόρφωναν τις πελάτισσές τους σε αρχαία ελληνικά αγάλματα. Υπό αυτές τις πολιτιστικές επιρροές μεγαλούργησε η Grès ως σχεδιάστρια υψηλής ραπτικής.

Αρνιόταν να μιλήσει για την τεχνική της και κρατούσε την προσωπική της ζωή μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Σύντομα την αποκαλούσαν «Η Σφίγγα της Μόδας». Η Madame Grès έμεινε στην Ιστορία για την επαναστατική τεχνική της: δεν χρησιμοποιούσε κλασικά πατρόν και ψαλίδι. Αντίθετα, έπαιρνε μέτρα μεταξωτού ζέρσεϊ και τα σμίλευε με αμέτρητες, χειροποίητες πτυχώσεις απευθείας πάνω στο σώμα των μοντέλων.

Ρούχα-γλυπτά, εμπνευσμένα από την αρχαία Ελλάδα, που αγκάλιαζαν τη γυναικεία κίνηση με μια προαιώνια, σχεδόν απόκοσμη κομψότητα. Και ο χαρακτηρισμός «Σφίγγα της Μόδας» δεν της αποδόθηκε τυχαία. Ηταν μια γυναίκα με σιδερένια θέληση και απόλυτη καλλιτεχνική ακεραιότητα.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στο Παρίσι, όταν οι ναζί τής ζήτησαν να σχεδιάσει ρούχα για τις συζύγους των αξιωματικών τους, εκείνη αρνήθηκε κατηγορηματικά. Σε μια πράξη καθαρής καλλιτεχνικής αντίστασης, παρουσίασε μια κολεξιόν αποκλειστικά στα χρώματα της γαλλικής σημαίας: μπλε, λευκό και κόκκινο. Οι Γερμανοί έκλεισαν αμέσως το ατελιέ της, όμως ο μύθος της είχε ήδη γεννηθεί.

Το 1942, παντρεύτηκε τον Ρώσο ζωγράφο Σερζ Τσερεφκόφ. Ηταν τότε που άλλαξε το όνομά της σε Μαντάμ Γκρε (Madame Grès), έναν μερικό αναγραμματισμό του μικρού ονόματος του συζύγου της. Ο Ρώσος εμιγκρέ την εγκατέλειψε σχεδόν αμέσως φεύγοντας για την Πολυνησία και δεν έδωσε ποτέ ξανά σημεία ζωής.

Εκείνη αναγκάστηκε να μεγαλώσει εντελώς μόνη της την κόρη τους, Αν. Τις δεκαετίες που ακολούθησαν ο οίκος μόδας της αποθεώθηκε παγκοσμίως. Εντυσε τις πιο εμβληματικές γυναίκες του πλανήτη, από την Γκρέις Κέλι και την Γκρέτα Γκάρμπο μέχρι τη Μαρλέν Ντίτριχ και την Τζάκι Κένεντι.

Ωστόσο, το τέλος αυτής της μυθικής διαδρομής γράφτηκε με τον πιο δραματικό τρόπο - όπως ίσως και ολόκληρη η ζωή της. Παρά την τεράστια επιτυχία της Madame Grès, κάποιες λανθασμένες επιχειρηματικές αποφάσεις τη βύθισαν στη φτώχεια τη δεκαετία του ’80. Ο οίκος της πουλήθηκε. Ο νέος ιδιοκτήτης διέλυσε την επιχείρηση, με αποτέλεσμα ο οίκος να διαγραφεί από το επίσημο σώμα της Υψηλής Ραπτικής το 1987.

Μετά την οριστική απώλεια της περιουσίας της και της πνευματικής ιδιοκτησίας του ονόματός της, τα περιουσιακά στοιχεία κατέληξαν σε ιαπωνικό επιχειρηματικό όμιλο. Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, ζώντας μέσα στη φτώχεια, έλαβε κρυφά οικονομική στήριξη από στενούς της φίλους και συναδέλφους, όπως ο Ιβ Σεν Λοράν και ο Ιμπέρ ντε Ζιβανσί, οι οποίοι τη βοήθησαν να καλύψει τα έξοδα διαβίωσής της, αναγνωρίζοντας την τεράστια προσφορά της στην υψηλή ραπτική.

Η Madame Grès έφυγε από τη ζωή τον Νοέμβριο του 1993, σε ηλικία 90 ετών. Η γυναίκα που αποθεώθηκε ως η «βασίλισσα του ντραπέ» και έντυσε τα μεγαλύτερα ονόματα του 20ού αιώνα πέθανε ολομόναχη και απένταρη σε οίκο ευγηρίας στη νότια Γαλλία. Η κόρη της, σε μια προσπάθεια να προστατεύσει την υστεροφημία της, κράτησε τον θάνατό της κρυφό από τα μέσα ενημέρωσης για έναν ολόκληρο χρόνο.

Από τη γενιά μοδιστρών των οίκων Chanel, Lanvin και Schiaparelli της δεκαετίας 1920-1930, με ισχυρή και διαχρονική επιρροή στον κόσμο της μόδας, η Madame Grès αναγνωρίζεται πλέον ως μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες του χώρου. 


Φωτογραφίες: Laura Wolf / Ivo Hänisch