Τα αριστουργήματα που δημιούργησαν γυναίκες αλλά τα «έκλεψαν» άνδρες, το διαχρονικό μοτίβο και η αποκατάσταση

Ένα εντυπωσιακό, τεράστιο έργο ζωγραφικής παρέμενε για αιώνες αποθηκευμένο, αγνοημένο και λανθασμένα αποδιδόμενο σε άλλον δημιουργό.

Σήμερα, το έργο «The Triumph of Bacchus» αναγνωρίζεται πλέον ως δημιούργημα της φλαμανδής ζωγράφου Michaelina Wautier, η οποία τιμάται με μεγάλη έκθεση στη Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου, σηματοδοτώντας μια ευρύτερη προσπάθεια αποκατάστασης της θέσης των γυναικών στην ιστορία της τέχνης.

Το έργο που «δεν μπορούσε» να είναι γυναικείο

Το 1993, η ιστορικός τέχνης Katlijne Van der Stighelen εντόπισε το έργο σε αποθήκη του Μουσείου Kunsthistorisches στη Βιέννη.

Πρόκειται για έναν μεγάλων διαστάσεων πίνακα (1655-59), που για δεκαετίες θεωρούνταν αδύνατο να έχει φιλοτεχνηθεί από γυναίκα. Για τον λόγο αυτό είχε αποδοθεί στον αδελφό της καλλιτέχνιδας, Charles Wautier.

Η πραγματικότητα αποκαταστάθηκε σταδιακά, σύμφωνα με το BBC, αποκαλύπτοντας ότι η Michaelina Wautier ήταν δημιουργός ενός εξαιρετικά πολυσχιδούς έργου, με θεματολογία που εκτείνεται από πορτρέτα έως ιστορικές σκηνές.

Σήμερα θεωρείται μία από τις σημαντικότερες «ανακαλύψεις» της σύγχρονης ιστορίας της τέχνης.

Ένα διαχρονικό μοτίβο: Οι γυναίκες στη σκιά

Η περίπτωση της Wautier δεν είναι μεμονωμένη. Για αιώνες, έργα γυναικών καλλιτεχνών αποδίδονταν σε άνδρες, συχνά λόγω προκαταλήψεων αλλά και της απουσίας υπογραφών ή τεκμηρίωσης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Artemisia Gentileschi, της οποίας έργα αποδίδονταν για χρόνια στον πατέρα της ή ακόμα και στον Caravaggio. Το «Self Portrait as St Catherine of Alexandria» αναγνωρίστηκε επίσημα ως δικό της μόλις το 2017, παρά τη φήμη που είχε όσο ζούσε.

Αντίστοιχα, η Ολλανδή Judith Leyster είδε τα έργα της να περνούν στην ιστορία ως δημιουργίες του Frans Hals ή του συζύγου της. Μόλις το 1892 εντοπίστηκε η υπογραφή της κάτω από άλλη, αποκαθιστώντας την πραγματική ταυτότητα του πίνακα «The Carousing Couple».

Από τη Dada έως τη σύγχρονη εποχή

Ακόμη και στον 20ό αιώνα, η υποτίμηση των γυναικών δημιουργών παρέμενε έντονη. Η Baroness Elsa von Freytag-Loringhoven, μορφή του κινήματος Dada, είδε το έργο της «God» να αποδίδεται για δεκαετίες σε άνδρα καλλιτέχνη, ενώ μόνο πρόσφατα αναγνωρίστηκε η συμβολή της.

Ανάλογη είναι και η περίπτωση της Margaret Keane, της οποίας οι πίνακες έγιναν παγκόσμια επιτυχία τη δεκαετία του 1960, αλλά αποδίδονταν στον σύζυγό της. Η αλήθεια αποκαλύφθηκε με εντυπωσιακό τρόπο σε δικαστική αίθουσα, όπου εκείνη ζωγράφισε μπροστά στον δικαστή, ενώ ο σύζυγός της αρνήθηκε.

Η αργή αποκατάσταση

Σήμερα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν μόλις το 1% των συλλογών στη National Gallery του Λονδίνου. Ωστόσο, εκθέσεις όπως αυτή της Michaelina Wautier και η επανεξέταση ιστορικών έργων δείχνουν μια σταδιακή αλλαγή.

Η διαδικασία αυτή ξεκινά από κάτι βασικό: την αναγνώριση της πραγματικής δημιουργού. Όπως δείχνουν οι παραπάνω περιπτώσεις, η ιστορία της τέχνης δεν γράφτηκε πάντα με ακρίβεια — αλλά πλέον, διορθώνεται.