Μιλάμε όλο και λιγότερο: Χάνουμε 338 λέξεις την ημέρα

Τι γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις στην κοινωνική μας ζωή και γιατί μια απλή κουβέντα μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία απ’ όση φανταζόμαστε; Πόσες λέξεις προφέρουμε καθημερινά; Πόσες φορές τηλεφωνούμε αντί να στείλουμε ένα μήνυμα; Πόσες συζητήσεις κάνουμε με τους ανθρώπους που συναντάμε στον δρόμο, στο καφέ της γειτονιάς ή στον χώρο εργασίας μας; Και πόσες φορές επιλέγουμε την ταχύτητα μιας γραπτής απάντησης αντί για την ανθρώπινη φωνή; Αυτές οι φαινομενικά ασήμαντες επιλογές συνθέτουν μια σημαντική αλλαγή στην καθημερινότητά μας.

Μια νέα επιστημονική μελέτη που φέρνει στο φως το BBC Science Focus υποδεικνύει, ότι οι άνθρωποι μιλούν όλο και λιγότερο, καταγράφοντας μια αξιοσημείωτη μείωση της προφορικής επικοινωνίας μέσα σε διάστημα 14 ετών.

Το εύρημα είναι εντυπωσιακό: κατά μέσο όρο, ο αριθμός των λέξεων που προφέρουμε καθημερινά μειωνόταν κατά περίπου 338 για κάθε έτος που περνούσε, από το 2005 έως το 2019.

Όπως επισημαίνεται, ωστόσο, η μείωση αυτή δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται λέξεις από τις γλώσσες μας ούτε ότι οι άνθρωποι χάνουν αναγκαστικά το λεξιλόγιό τους. Αφορά κάτι διαφορετικό: τις λέξεις που δεν λέμε πια δυνατά, επειδή όλο και περισσότερες καθημερινές επικοινωνίες πραγματοποιούνται με άλλους τρόπους ή δεν πραγματοποιούνται καθόλου.

Η μελέτη που κατέγραψε την υποχώρηση της καθημερινής ομιλίας

Η έρευνα των Valeria A. Pfeifer, από το Πανεπιστήμιο του Μιζούρι–Κάνσας Σίτι, και Matthias R. Mehl, από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, δημοσιεύθηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Perspectives on Psychological Science, με τίτλο «Sliding Into Silence? We Are Speaking 300 Daily Words Fewer Every Year».

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 22 μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 2.197 άνθρωποι, ηλικίας από 10 έως 94 ετών. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και από το Μεξικό, την Ευρώπη και την Αυστραλία.

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της μεθοδολογίας ήταν η χρήση ηχητικών καταγραφών από την καθημερινή ζωή των συμμετεχόντων. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες επιχείρησαν να εκτιμήσουν πόσες λέξεις χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι στην πραγματική τους καθημερινότητα και όχι αποκλειστικά σε εργαστηριακές συνθήκες ή σε απαντήσεις ερωτηματολογίων. Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη ανάλυση, ο εκτιμώμενος μέσος όρος ήταν περίπου 12.792 προφορικές λέξεις την ημέρα. Σε προηγούμενη μελέτη του 2007, η αντίστοιχη εκτίμηση ήταν 15.959 λέξεις ημερησίως.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, κατά την περίοδο 2005–2019, ο αριθμός των λέξεων που προφέρονταν καθημερινά μειωνόταν κατά περίπου 338 για κάθε επιπλέον έτος. Η συνολική υποχώρηση εκτιμήθηκε σε περίπου 28%. Αν πολλαπλασιάσουμε τις 338 λέξεις επί 365 ημέρες, προκύπτουν περισσότερες από 123.000 λιγότερες προφορικές λέξεις ετησίως για κάθε ετήσια διαφορά, που περιγράφει αυτή η τάση.

Πρόκειται για έναν αριθμό που βοηθά να αντιληφθούμε το μέγεθος της αλλαγής. Χρειάζεται, όμως, μια σημαντική διευκρίνιση: δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος μιλά σήμερα 123.000 λέξεις λιγότερες από ό,τι πέρυσι. Πρόκειται για τη στατιστική εκτίμηση της μέσης ετήσιας τάσης στο συγκεκριμένο δείγμα και στη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Επιπλέον, τονίζεται πως οι ερευνητές καταγράφουν μια τάση που αξίζει να διερευνηθεί και θέτουν ένα ευρύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει στην κοινωνική μας ζωή όταν οι καθημερινές προφορικές ανταλλαγές γίνονται λιγότερες;

Δεν είναι μόνο οι μεγάλες συζητήσεις που εξαφανίζονται

Όταν σκεφτόμαστε την επικοινωνία, συνήθως φέρνουμε στον νου μας τις σημαντικές συνομιλίες, όπως μια συζήτηση με έναν φίλο, ένα τηλεφώνημα με κάποιον αγαπημένο μας, μια οικογενειακή συνάντηση ή μια επαγγελματική συζήτηση. Ωστόσο, η καθημερινή κοινωνική ζωή αποτελείται και από πολύ μικρότερες στιγμές: είναι ο χαιρετισμός στον γείτονα. Η ερώτηση προς τον υπάλληλο ενός καταστήματος.

Η σύντομη κουβέντα με τον άνθρωπο που μας σερβίρει έναν καφέ. Η ανταλλαγή λίγων λέξεων με έναν συνάδελφο πριν αρχίσει η εργασία. Το τηλεφώνημα που κάνουμε απλώς για να μάθουμε πώς είναι κάποιος.
Αυτές οι σύντομες αλληλεπιδράσεις μπορεί να διαρκούν ελάχιστα, αλλά συνθέτουν ένα δίκτυο κοινωνικών επαφών, που μας συνδέει με τον κόσμο γύρω μας.

Όπως αναδεικνύεται από την έρευνα, στη σύγχρονη καθημερινότητα, αρκετές από αυτές τις στιγμές περιορίζονται ή μεταφέρονται σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Αντί να τηλεφωνήσουμε, στέλνουμε ένα μήνυμα. Αντί να συναντηθούμε, ανταλλάσσουμε μερικές γραμμές σε μια εφαρμογή. Αντί να ζητήσουμε μια πληροφορία από έναν άνθρωπο, αναζητούμε την απάντηση στο διαδίκτυο.

Στην πραγματικότητα, καμία από αυτές τις επιλογές δεν είναι από μόνη της προβληματική. Τα ψηφιακά μέσα έχουν διευκολύνει την επικοινωνία, ιδιαίτερα όταν οι άνθρωποι βρίσκονται μακριά ο ένας από τον άλλο. Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι το κατά πόσο η ψηφιακή επικοινωνία, η οποία αντικαθιστά συστηματικά τις προφορικές επαφές, προσφέρει τελικά τα ίδια κοινωνικά οφέλη.

Η ψηφιακή επανάσταση και η σιωπηλή αλλαγή στις σχέσεις μας

Η περίοδος που εξετάζει η μελέτη συμπίπτει με τη ραγδαία εξάπλωση των smartphones, των γραπτών μηνυμάτων, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των εφαρμογών άμεσης επικοινωνίας. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έπειτα, ο τρόπος με τον οποίο ανταλλάσσουμε πληροφορίες άλλαξε ριζικά. Η επικοινωνία έγινε ταχύτερη, ευκολότερη και λιγότερο εξαρτημένη από τον χρόνο και τον τόπο.

Μέσα σε δευτερόλεπτα, το μήνυμά μας μπορεί να φτάσει στην άλλη άκρη του κόσμου μέσα σε δευτερόλεπτα. Με τον τρόπο αυτό, διατηρούμε επαφή με φίλους και συγγενείς που ζουν σε διαφορετικές χώρες, συμμετέχουμε σε ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα και ενημερωνόμαστε διαρκώς για όσα συμβαίνουν. Ταυτόχρονα, όμως, η ευκολία της γραπτής επικοινωνίας μπορεί να μειώνει την ανάγκη για ορισμένες καθημερινές συνομιλίες. Η επικοινωνία δεν εξαφανίζεται απαραίτητα. Αλλάζει μορφή.

Και αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η τεχνολογία προκαλεί από μόνη της τη μείωση της ομιλίας. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η χρονική σύμπτωση δεν αρκεί για να τεκμηριώσει αιτιώδη σχέση. Είναι πιθανό η ψηφιακή επικοινωνία να αντικαθιστά ορισμένες προφορικές αλληλεπιδράσεις, όπως πιθανό είναι και να παίζουν ρόλο άλλες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές, οι οποίες χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Επιπλέον, ένα γραπτό μήνυμα δεν είναι κατ’ ανάγκην λιγότερο ουσιαστικό από μια συνομιλία. Ένα μακροσκελές μήνυμα συμπαράστασης μπορεί να προσφέρει πραγματική ανακούφιση, ενώ μια βιντεοκλήση μπορεί να διατηρήσει ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα σε ανθρώπους που τους χωρίζει μεγάλη απόσταση. Αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη με επαρκή βεβαιότητα είναι ποιες μορφές επικοινωνίας υποκαθιστούν αποτελεσματικά η μία την άλλη και ποιες προσφέρουν διαφορετικά, συμπληρωματικά οφέλη.

Η ανθρώπινη φωνή δεν είναι απλώς ένας τρόπος μεταφοράς πληροφοριών

Η προφορική επικοινωνία δεν αποτελεί μόνο ανταλλαγή λέξεων. Είναι μια σύνθετη διαδικασία, στην οποία συμμετέχουν ο τόνος της φωνής, ο ρυθμός, οι παύσεις, η ένταση, οι εκφράσεις του προσώπου και η γλώσσα του σώματος. Μια φράση μπορεί να αποκτήσει εντελώς διαφορετικό νόημα ανάλογα με τον τρόπο που θα ειπωθεί. Ένα «είμαι καλά» μπορεί να εκφράζει πραγματική ηρεμία, αμηχανία, θυμό ή προσπάθεια απόκρυψης της στενοχώριας.

Στην πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία, ο συνομιλητής έχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί αυτά τα στοιχεία και να προσαρμόσει ανάλογα την αντίδρασή του. Οι μικρές παύσεις, το χαμόγελο, η αυθόρμητη αντίδραση και η αίσθηση ότι κάποιος μας ακούει προσεκτικά συμβάλλουν στη δημιουργία ενός κοινού συναισθηματικού πλαισίου.

Τα γραπτά μηνύματα μεταφέρουν διαφορετικές πληροφορίες. Μπορούν να είναι απολύτως επαρκή για πρακτικά ζητήματα, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις αφήνουν περισσότερο χώρο για παρερμηνείες, καθώς απουσιάζουν ο τόνος της φωνής και άλλα μη λεκτικά στοιχεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η γραπτή επικοινωνία είναι επιφανειακή ή ότι μια τηλεφωνική συνομιλία είναι πάντοτε ουσιαστικότερη αλλά ότι κάθε μέσο έχει διαφορετικές δυνατότητες και περιορισμούς. Η πρόκληση της εποχής μας, όπως υπογραμμίζουν οι επιστήμονες, είναι να μη συγχέουμε την ταχύτητα της επικοινωνίας με την ποιότητά της. Μπορεί να ανταλλάσσουμε δεκάδες μηνύματα μέσα σε μία ημέρα και παρ’ όλα αυτά να αισθανόμαστε ότι δεν είχαμε μια πραγματική συζήτηση με κανέναν.

Η μοναξιά ως ζήτημα δημόσιας υγείας

Η σημασία των ανθρώπινων σχέσεων δεν αποτελεί απλώς φιλοσοφική ή κοινωνιολογική παρατήρηση. Αποτελεί πλέον αντικείμενο συστηματικής μελέτης και στον χώρο της δημόσιας υγείας.

Πιο αναλυτικά, τον Ιούνιο του 2025, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε την έκθεση της Επιτροπής για την Κοινωνική Σύνδεση, αναδεικνύοντας τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση σε σημαντικές διεθνείς προκλήσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά.

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η κοινωνική αποσύνδεση σχετίζεται με σημαντικές επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία, μεταξύ των οποίων αυξημένος κίνδυνος κατάθλιψης, άγχους και ορισμένων καρδιαγγειακών προβλημάτων. Η έκθεση υπογραμμίζει, επίσης, τη σύνδεση των κοινωνικών σχέσεων με την ευημερία και τη μακροζωία.

Ειδικότερα, ο οργανισμός εκτιμά ότι η μοναξιά συνδέεται με περισσότερους από 871.000 θανάτους ετησίως, βάσει των δεδομένων που εξετάζει η έκθεση.

Αν και αυτό δεν σημαίνει ότι η μείωση των προφορικών λέξεων που καταγράφηκε στη μελέτη του 2026 οδηγεί σε αυτά τα αποτελέσματα, καθώς πρόκειται για διαφορετικά ερευνητικά ευρήματα, αναδεικνύεται μία κοινή διάσταση: η ποιότητα και η συχνότητα των ανθρώπινων σχέσεων έχουν σημασία για την υγεία και την ευημερία μας.

Επιπλέον, χρειάζεται να τονιστεί πως η μοναξιά δεν ταυτίζεται με την κοινωνική απομόνωση, η οποία αφορά στην αντικειμενικά περιορισμένη παρουσία σχέσεων και επαφών στη ζωή ενός ανθρώπου. Στην ουσία, πρόκειται για ένα υποκειμενικό συναίσθημα, που συνδέεται με το ότι οι σχέσεις που έχει κάποιος, δεν επαρκούν για τις ανάγκες του.

Με αυτή την έννοια, εκείνο που έχει σημασία, είναι αν οι επαφές μας μας προσφέρουν αίσθηση σύνδεσης, υποστήριξης και συμμετοχής.

Οι νεότεροι μιλούν λιγότερο

Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία, που αναφέρονται στη μελέτη είναι ότι η μείωση της ομιλίας εμφανίστηκε σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αλλά ήταν εντονότερη στους συμμετέχοντες ηλικίας 25 ετών και κάτω. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η αυξημένη χρήση της τεχνολογίας ενδέχεται να αποτελεί μία από τις πιθανές εξηγήσεις.

Οι νεότερες γενιές μεγάλωσαν σε ένα περιβάλλον όπου η επικοινωνία μέσω γραπτών μηνυμάτων, οι ομαδικές συνομιλίες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Για πολλούς νέους, η διατήρηση μιας φιλικής σχέσης δεν προϋποθέτει απαραίτητα ένα τηλεφώνημα ή μια συνάντηση. Μπορεί να πραγματοποιείται μέσα από συνεχή ανταλλαγή μηνυμάτων, φωτογραφιών, βίντεο και ηχητικών αποσπασμάτων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι επικοινωνούν λιγότερο συνολικά ή ότι οι σχέσεις τους είναι αναγκαστικά πιο επιφανειακές. Η συγκεκριμένη έρευνα αφορά τον αριθμό των προφορικών λέξεων και όχι το σύνολο των επικοινωνιακών δραστηριοτήτων ούτε το βάθος των προσωπικών σχέσεων.

Όπως τονίζουν οι επιστήμονες, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν οι νέοι επικοινωνούν όπως οι προηγούμενες γενιές αλλά αν οι διαθέσιμες μορφές επικοινωνίας τους επιτρέπουν να αναπτύσσουν και να διατηρούν σχέσεις που καλύπτουν τις συναισθηματικές και κοινωνικές τους ανάγκες.

Πηγές:

Η αρχική επιστημονική μελέτη: Valeria A. Pfeifer και Matthias R. Mehl, Sliding Into Silence? We Are Speaking 300 Daily Words Fewer Every Year, στο Perspectives on Psychological Science (2026).
Επιστημονική δημοσίευση: https://doi.org/10.1177/17456916261425131


Το δημοσίευμα: BBC Science Focus – We’re losing 338 spoken words every day⁠