Νίκος Κύρτσος: Δεν με ενδιαφέρει η ταμπέλα, αλλά η ιστορία που έχω να αφηγηθώ

Αν υπήρχε ένα μαγικό κουμπί στα περιοδικά, εδώ δίπλα, στην αρχή κάθε συνέντευξης με τραγουδιστή, που πάνω του θα έγραφε «πάτησε και άκουσε», κατά το θρυλικό «ξύσε και μύρισε» των 70s, τότε τα πράγματα θα ήταν απλά.

Θα σας λέγαμε, πατήστε να ακούσετε τη φωνή του Νίκου Κύρτσου, να νιώσετε ένα σωρό συναισθήματα και να καταλάβετε γιατί τον επέλεξε ο Δημήτρης Μαραμής για τον ρόλο του Αμφιτρύωνα στη νέα του ροκ όπερα. Αλλά να που δεν υπάρχει κουμπί, παρά μόνο τα λόγια του, έτσι όπως μιλάει με πάθος γι’ αυτό που ερωτεύτηκε και τον έφερε εδώ, σε αυτές τις σελίδες: τη μουσική. «Ακούστε» τον στη διαπασών, λοιπόν.

GALA: Ο Αμφιτρύων είναι ένας πατέρας που βλέπει τον κόσμο του να καταρρέει χωρίς να μπορεί να αποτρέψει τη μοίρα. Πώς πλησιάζετε έναν τέτοιου είδους χαρακτήρα που κουβαλά τόσο πόνο;
ΝΙΚΟΣ ΚΥΡΤΣΟΣ: Καταρχάς, o «Ηρακλής Μαινόμενος» του Δημήτρη Μαραμή δεν αποτελεί απλώς μια μεταφορά του «Ηρακλή Μαινόμενου» του Ευριπίδη. Είναι ένα σύγχρονο μουσικοθεατρικό έργο που αντλεί υλικό από τον «Ηρακλή Μαινόμενο» του Ευριπίδη και τον «Hercules Furens» του Σενέκα, ενώ ολοκληρώνεται με στοιχεία από τις «Τραχίνιες» του Σοφοκλή και τον «Hercules Oetaeus» του Σενέκα. Μέσα σε αυτή τη δραματουργική σύνθεση, ο Αμφιτρύων είναι πολυδιάστατος χαρακτήρας. Δεν λειτουργεί μόνο ως θετός πατέρας του Ηρακλή, αλλά ενσωματώνει και στοιχεία του Θησέα, του πιστού φίλου που εμφανίζεται στην τραγωδία του Ευριπίδη, καθώς και μια λειτουργία που θυμίζει τον Χορό: παρακολουθεί, σχολιάζει και βιώνει με έντονη συναισθηματική φόρτιση την εξέλιξη των γεγονότων. Αυτό είναι και το στοιχείο που με γοητεύει περισσότερο στον συγκεκριμένο ρόλο. Δεν καλούμαι να ερμηνεύσω μόνο έναν άνθρωπο που βλέπει τον κόσμο του να καταρρέει, αλλά έναν χαρακτήρα που κουβαλά τη μνήμη, την αγάπη, την ευθύνη και, ταυτόχρονα, γίνεται ο οδηγός του θεατή μέσα στην τραγική διαδρομή του έργου.

G.: Εάν έπρεπε να υπερασπιστείτε ή να φανείτε ακριβοδίκαιος επικριτής στον δικό σας γιο, πώς θα πράττατε;
Ν.Κ.: Η ερώτηση αγγίζει έναν από τους βασικούς προβληματισμούς της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας: πώς ισορροπεί κανείς ανάμεσα στην αγάπη για την οικογένεια και στο αίσθημα του δικαίου και του νόμου. Είναι ένα δίλημμα που υπάρχει σε πολλά μεγάλα έργα και, παρότι έχουν περάσει πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια, παραμένει πολύ επίκαιρο και σήμερα. Οταν, όμως, η κρίση αφορά το ίδιο σου το παιδί, τα πράγματα γίνονται πολύ πιο δύσκολα. Η αγάπη ενός γονιού είναι ίσως το ισχυρότερο συναίσθημα που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος και εύκολα μπορεί να θολώσει την αντικειμενική κρίση. Θέλω να πιστεύω ότι θα προσπαθούσα να σταθώ πρώτα ως πατέρας, χωρίς όμως να προδώσω την αίσθηση του δικαίου. Η υπεράσπιση του παιδιού δεν σημαίνει απαραίτητα δικαιολόγηση κάθε πράξης του. H μεγαλύτερη μορφή αγάπης είναι να στέκεσαι δίπλα στο παιδί σου ακόμη και όταν έχει κάνει λάθος βοηθώντας το να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του και να βρει τον δρόμο προς τη λύτρωση. Ισως αυτή να είναι και η πιο δύσκολη, αλλά και η πιο ουσιαστική μορφή δικαιοσύνης.

G.: Η ροκ όπερα παντρεύει τον αρχαίο μύθο με έναν σύγχρονο, ηλεκτρικό ήχο. Σας άλλαξε αυτό τον τρόπο με τον οποίο ακούσατε τον Ευριπίδη και τον Σοφοκλή ή μήπως πιστεύετε ότι η αρχαία τραγωδία κρύβει ούτως ή άλλως ροκ ενέργεια;
Ν.Κ.: Η αρχαία τραγωδία επικοινωνεί ιδανικά με τον ηλεκτρικό, ροκ ήχο έτσι όπως τον προσεγγίζει ο Δημήτρης Μαραμής. Η μουσική του δεν ντύνει απλώς τα κείμενα· αναδεικνύει την ένταση που υπάρχει ήδη μέσα τους. Ο Ηρακλής είναι ένας ήρωας που επιστρέφει δύο φορές από το σκοτάδι: την πρώτη από τον Αδη για να σώσει την οικογένειά του και τη δεύτερη από την ίδια του την τρέλα, μόνο για να αντικρίσει την απόλυτη καταστροφή. Αυτή η διαδρομή στα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης είναι η ουσία της τραγωδίας. Ο Ευριπίδης έγραψε αυτό το έργο σε μια εποχή πολέμου και εμφύλιων συγκρούσεων. Σήμερα, σε έναν κόσμο που εξακολουθεί να σημαδεύεται από πολέμους και βία, ο ίδιος μύθος παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρος. Αυτή είναι η δύναμη των μεγάλων έργων: αλλάζουν μορφή, χωρίς να χάνουν ποτέ την αλήθεια τους.

G.: Ο «Ηρακλής Μαινόμενος» μιλάει για τη βία, τον διχασμό και την εύθραυστη έννοια της δικαιοσύνης. Ποιο από αυτά τα θέματα θεωρείτε ότι αφορά περισσότερο τον σημερινό άνθρωπο;
Ν.Κ.: Θα έλεγα πως και τα τρία θέματα είναι βαθιά επίκαιρα, γιατί στην πραγματικότητα συνδέονται μεταξύ τους. Η βία γεννά διχασμό, ο διχασμός δοκιμάζει την έννοια της δικαιοσύνης και η αίσθηση της αδικίας μπορεί, με τη σειρά της, να οδηγήσει σε νέα βία. Αν, όμως, έπρεπε να ξεχωρίσω κάτι, θα επέλεγα τη δικαιοσύνη. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, όλοι μιλάμε για το δίκαιο, αλλά ο καθένας το αντιλαμβάνεται μέσα από τη δική του οπτική. Η αρχαία τραγωδία μάς θυμίζει ότι η δικαιοσύνη δεν είναι ποτέ μια εύκολη ή απόλυτη έννοια· απαιτεί ευθύνη, αυτογνωσία και τη διάθεση να δούμε και την πλευρά του άλλου. Ισως γι’ αυτό τα έργα αυτά εξακολουθούν να μας συγκινούν και να μας προβληματίζουν τόσο έντονα.

G.: Εχετε συνεργαστεί αρκετές φορές με τον Δημήτρη Μαραμή. Τι είναι αυτό που σας κάνει να επιστρέφετε στη μουσική του;
Ν.Κ.: Αυτό που με γοητεύει στη μουσική του Δημήτρη Μαραμή είναι ότι καταφέρνει να παίρνει σπουδαία κείμενα που όλοι θεωρούμε κλασικά και να τα κάνει να ακούγονται απολύτως σημερινά. Δεν αλλάζει την ουσία τους· βρίσκει έναν σύγχρονο μουσικό τρόπο να αναδείξει τη δύναμή τους. Ως ερμηνευτής, αυτό είναι πάντα μια δημιουργική πρόκληση και ένας από τους βασικούς λόγους που χαίρομαι να συνεργάζομαι μαζί του.

G.: Υπάρχει κάποια ανασφάλεια που δεν έχει εξαφανιστεί ποτέ, όσο κι αν εξελίσσεστε ως καλλιτέχνης;
Ν.Κ.: Αν υπάρχει μια ανασφάλεια που δεν έχω ξεπεράσει, αυτή δεν αφορά τη σκηνή ή τους νέους καλλιτεχνικούς στόχους. Αντίθετα, κάθε καινούρια πρόκληση είναι για μένα μια ευκαιρία να εξελιχθώ. Η ανασφάλεια που παραμένει είναι αν ένας καλλιτέχνης μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια από τη δουλειά του. Στην Ελλάδα αυτό εξακολουθεί να είναι ένα ζητούμενο για πολλούς ανθρώπους του χώρου. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι δεν μπορείς να αφήσεις αυτή την ανασφάλεια να καθορίσει την πορεία σου. Η αγάπη για την τέχνη είναι αυτή που τελικά σε κρατάει δημιουργικό.

G.: Εχετε περάσει από την όπερα, το μιούζικαλ και το σύγχρονο μουσικό θέατρο. Νιώθετε ότι κάθε μουσικό είδος αποκαλύπτει μια διαφορετική εκδοχή του εαυτού σας;
Ν.Κ.: Ναι, και αυτό είναι κάτι που επιδιώκω συνειδητά. Δεν μου άρεσε ποτέ η ιδέα να περιοριστώ σε ένα μόνο μουσικό είδος ή να βάλω τον εαυτό μου σε συγκεκριμένη κατηγορία. Κάθε είδος έχει τις δικές του απαιτήσεις και με βοηθά να ανακαλύπτω νέες πλευρές του εαυτού μου ως ερμηνευτή. Εκείνο που με ενδιαφέρει τελικά δεν είναι η ταμπέλα, αλλά η ιστορία που έχω να αφηγηθώ και το αν μπορώ να τη μεταφέρω με αλήθεια στο κοινό.

G.: Ποια είναι η πιο χρήσιμη ατυχία που έχετε ζήσει μέχρι σήμερα;
Ν.Κ.: Θα ήθελα να είχα μια κινηματογραφική ιστορία να διηγηθώ, αλλά η αλήθεια είναι πως δεν μου έρχεται κάποια. Ισως γιατί, όσο περνούν τα χρόνια, σταματώ να θυμάμαι τις ατυχίες ως «μεγάλες στιγμές» και τις βλέπω απλώς ως μέρος της διαδρομής. Αν κάτι δεν πάει όπως το έχω φανταστεί, προσπαθώ να κρατήσω αυτό που μου έμαθε και να συνεχίσω. Ισως αυτή να είναι η πιο χρήσιμη ατυχία: εκείνη που, με τον χρόνο, παύει να μοιάζει με ατυχία.

G.: Αν αφαιρούσαμε από τη ζωή σας τη μουσική, ποιο χαρακτηριστικό πιστεύετε ότι θα παρέμενε αναλλοίωτο και θα σας όριζε ως άνθρωπο;
Ν.Κ.: Θα ήθελα να πιστεύω πως θα ήταν η ευγένεια. Οχι μόνο ως καλή συμπεριφορά, αλλά ως στάση ζωής: ο σεβασμός απέναντι στους ανθρώπους, η διάθεση να ακούς τον άλλον και να αντιμετωπίζεις τον καθένα με αξιοπρέπεια. Η μουσική είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζομαι, αλλά δεν είναι αυτή που καθορίζει τις αξίες μου. Θα ήθελα να πιστεύω ότι αυτές θα παρέμεναν ίδιες, όποιον δρόμο κι αν είχα ακολουθήσει.

G.: Οι καλλιτέχνες συχνά καλούνται να ερμηνεύσουν έντονα συναισθήματα. Υπάρχει κάποιο συναίσθημα που δυσκολεύεστε περισσότερο να εκφράσετε στην προσωπική σας ζωή απ’ ό,τι πάνω στη σκηνή;
Ν.Κ.: Iσως το συναίσθημα που δυσκολεύομαι περισσότερο να εκφράσω στην προσωπική μου ζωή είναι ο θυμός. Οχι γιατί δεν τον νιώθω, αλλά γιατί δεν θέλω να τον αφήνω να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνώ με τους ανθρώπους γύρω μου. Το ίδιο ισχύει και για τα πιο αρνητικά συναισθήματα, όπως η απογοήτευση ή η οργή. Στη σκηνή, αντίθετα, αυτά τα συναισθήματα μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα, γιατί ανήκουν σε έναν χαρακτήρα και σε μια ιστορία. Ισως αυτή είναι και μία από τις μεγάλες δυνάμεις της τέχνης: ότι μας επιτρέπει να αγγίζουμε πλευρές του εαυτού μας που στην καθημερινότητα επιλέγουμε να διαχειριζόμαστε διαφορετικά.

G.: Ποια συμβουλή δεν θα δίνατε ποτέ σε έναν νέο τραγουδιστή, επειδή θεωρείτε ότι κάνει περισσότερο κακό παρά καλό;
Ν.Κ.: Δεν θα έδινα ποτέ σε έναν νέο τραγουδιστή τη συμβουλή να προσπαθήσει να γίνει κάτι που δεν είναι προκειμένου να ακολουθήσει αυτό που θεωρεί επιτυχημένο. Η μίμηση μπορεί να φέρει μια πρόσκαιρη αποδοχή, αλλά η προσωπική ταυτότητα είναι αυτή που τελικά ξεχωρίζει έναν καλλιτέχνη. Η τεχνική, η δουλειά και η εξέλιξη είναι απαραίτητες, αλλά χωρίς αυθεντικότητα δύσκολα δημιουργείται κάτι που να έχει πραγματικό χαρακτήρα ◆