Ρόδος: Χαρακτικά, γλυπτά και 1.500 πίνακες στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης

Οι «θησαυροί» της Ρόδου, δεν προέρχονται μόνο από την αρχαιότητα. Ούτε στεγάζονται μόνο σε κρατικά μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους. Αποπνέουν εξαιρετική τέχνη αποτυπωμένη με χρώματα, με σκιές, με χαραγμένο χαλκό και σμιλεμένο μάρμαρο, με ανοικτούς ορίζοντες και άπειρες ομορφιές, μέσα καμβάδες, κορνίζες και κάδρα.

Βρίσκονται εδώ και πολλές δεκαετίες, στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του Δήμου της Ρόδου. Σταματούν τον χρόνο κι ανοίγουν τη σκέψη και τον προβληματισμό των ανθρώπων που στέκονται μπροστά τους. Εκείνων που αντικρίζουν με δέος το θεϊκό χάρισμα σπουδαίων ζωγράφων και καλλιτεχνών, που κατάφεραν να καταξιωθούν σε παγκόσμιο επίπεδο με τα μοναδικά έργα τους. Πρόκειται για έναν ανεκτίμητο θησαυρό.

Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του Δήμου Ρόδου θεωρείται δεύτερο καλύτερο στην Ελλάδα ως προς τη συλλογή του, μετά την Εθνική Πινακοθήκη - δήλωσε μιλώντας στο ΑΠΕ - ΜΠΕ η πρόεδρος Σουζάνα Καρδούλια. Διαθέτει περίπου 1.500 έργα σύγχρονων Ελλήνων ζωγράφων του 20ού και 21ου αιώνα. Έργα του Τσαρούχη, Μόραλη, Εγγονόπουλου και Θεόφιλου και πολλών άλλων, προερχόμενα από αγορές και δωρεές, υπογραμμίζοντας την πολιτιστική βαρύτητα και ποικιλία της συλλογής.

Το μουσείο νεοελληνικής τέχνης του Δήμου της Ρόδου, δεν περιορίζεται στη ζωγραφική. Φιλοξενεί έργα χαρακτικής και γλυπτικής, με εκθέσεις που εναλλάσσονται στη Νέα Πτέρυγα. Παρουσιάζονται από εκθέσεις χαρακτικών από τη συλλογή και στη συνέχεια γλυπτά και πίνακες, επιβεβαιώνοντας το εύρος των εικαστικών μέσων και την αποστολή του μουσείου να καλύπτει διαφορετικά ρεύματα και εκφράσεις της νεοελληνικής τέχνης. Αυτή τη χρονική περίοδο μάλιστα, φιλοξενείται στη Ρόδο έκθεση από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, με θεματική την εισβολή στην Κύπρο και τη μνήμη ως μοναδική πατρίδα των ανθρώπων. Η έκθεση προσθέτει ιστορικο-πολιτιστικό βάθος στο πρόγραμμα και δείχνει την πρόθεση του μουσείου να συμμετέχει σε ευρύτερους διαλόγους μνήμης και ταυτότητας.

Ένας ανεκτίμητος θησαυρός σύγχρονης τέχνης

Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του Δήμου Ρόδου, επισημαίνει με δηλώσεις του στο ΑΠΕ ΜΠΕ ο Δρ Νικόλαος Φρόνας, που διετέλεσε επί σειρά ετών πρόεδρός του, περιλαμβάνει εκτεταμένες συλλογές ζωγραφικής και χαρακτικής, καθώς και πολλά γλυπτά, σχέδια και ντοκουμέντα. Οι ενότητες ζωγραφικής και χαρακτικής εκπροσωπούν πλήρως την ελληνική τέχνη του 20ού αιώνα και τους διακεκριμένους καλλιτέχνες της, συχνά μάλιστα με έργα που ανήκουν στα σπουδαιότερα της συνολικής προσφοράς τους και τα οποία έχουν επιλεγεί έτσι ώστε στο σύνολό τους να αφηγούνται εύγλωττα την ιστορία της.

Η κεντρική ιδέα που διατρέχει τη σύσταση των συλλογών είναι να εξιστορηθεί η Ελλάδα όπως ζει στα μάτια και στις ψυχές των εικαστικών καλλιτεχνών της, τα τελευταία εκατό χρόνια. Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης εκφράζει την άποψη μιας Ελλάδας που πιστεύει στην ιδιαίτερη φυσιογνωμία της και ταυτόχρονα στον παγκόσμιο χαρακτήρα της.

Ουσιαστικά η Ρόδος διαθέτει τη δεύτερη σημαντικότερη πινακοθήκη στην Ελλάδα σε έργα και τη δεύτερη σε παλαιότητα μετά από αυτήν της Κέρκυρας. Πρόκειται για έναν ανεκτίμητο θησαυρό που ξεκίνησε να δημιουργείται το 1960 από τον τότε νομάρχη Ανδρέα Ιωάννου, έναν μεγάλο πνευματικό άνθρωπο, ο οποίος παρέδωσε στη συνέχεια τη σκυτάλη στον δήμαρχο Ρόδου Μιχάλη Πετρίδη, ο οποίος εδραίωσε, ανέδειξε και καταξίωσε ακόμα σε μεγαλύτερο βαθμό την αξία του σύγχρονου αυτού μουσείου τέχνης της Ρόδου.

Όπως τονίζει ο δρ Ν. Φρόνας, σήμερα το μουσείο φιλοξενεί από τα καλύτερα μεγάλα έργα του Μόραλη (γυμνό) και τον Ορφέα του Εγγονόπουλου. Αυτός ο πίνακας μάλιστα εκπροσώπησε την Ελλάδα στις πολιτιστικές εκδηλώσεις που έγιναν στο Πεκίνο με την ευκαιρία των Ολυμπιακών αγώνων της Κίνας το 2008. Γενικότερα, τα έργα που έχει η Ρόδος είναι πολύ αντιπροσωπευτικά πολλών επώνυμων καλλιτεχνών».

Η κ. Ισμήνη Κουφού, αναπληρώτρια προϊσταμένη του Μουσείου, επισημαίνει με δήλωσή της στο ΑΠΕ ΜΠΕ ότι πρόκειται για ένα πανόραμα της νεοελληνικής τέχνης. Οι ενότητες ζωγραφικής και χαρακτικής εκπροσωπούν πλήρως την ελληνική τέχνη του 20ού αι. με δημιουργίες μεγάλων Ελλήνων καλλιτεχνών: Μαλέας, ο μεγάλος δάσκαλος της τοπιογραφίας, Παρθένης, ο γενάρχης της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής, Κόντογλου, ο συνεχιστής της βυζαντινής παράδοσης, Θεόφιλος, Βασιλείου, Εγγονόπουλος, Τσαρούχης, Σπυρόπουλος, Γουναρόπουλος, Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Μόραλης, Μπουζιάνης, Ακριθάκης, Γαίτης, Κοντόπουλος, Στάμος, Φασιανός, Μυταράς, Τσόκλης και πολλοί άλλοι σπουδαίοι Έλληνες καλλιτέχνες παρουσιάζονται μέσα από τις συλλογές του Μουσείου.

Η κεντρική ιδέα που διατρέχει τη σύσταση των συλλογών είναι να εξιστορηθεί η Ελλάδα όπως ζει στα μάτια και τις ψυχές των εικαστικών καλλιτεχνών της, τα τελευταία 100 χρόνια. Μια ολοκληρωμένη ιστορία της νεοελληνικής τέχνης από το 1900, όταν η μικρή Ελλάδα αναζητούσε τις ρίζες του πολιτισμού της, μέχρι σήμερα που αποτελεί ενεργό κομμάτι του «παγκόσμιου χωριού».

Ο προγραμματισμός της δράσης και των εκθέσεων

«Προσπαθούμε καθημερινά, να φέρνουμε κοντά στους θησαυρούς αυτούς της τέχνης που διαθέτει η Ρόδος, νέους ανθρώπους, είτε είναι κάτοικοι, είτε επισκέπτες του νησιού» τόνισε η πρόεδρος του μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης Σουζάνα Καρδούλια.

Τον Μάιο 2026 προγραμματίζεται ατομική έκθεση του Γιάννη Παπαγιανούλη στη Νέα Πτέρυγα. Τον Ιούνιο και τον Αύγουστο 2026 θα παρουσιαστεί ατομική έκθεση της Νεφέλης Μασία, Ελληνίδας με διεθνή καριέρα, που ζει στη Νέα Υόρκη, με ιδιαίτερη σημασία για την εξωστρέφεια του μουσείου.

Τον Σεπτέμβριο 2026 θα γίνει κάλεσμα 10 σύγχρονων καλλιτεχνών για να «συνομιλήσουν» με 10 έργα της συλλογής. Θα ακολουθήσει κάλεσμα σε ντόπιους ή δραστηριοποιούμενους στη Ρόδο καλλιτέχνες για παρόμοιο εγχείρημα. Η προβολή των εκθέσεων και των δράσεων στοχεύει να καταστήσει πιο γνωστό το μουσείο εντός και εκτός της Ρόδου.

Στο κτήριο του Νεστορίδειου Μελάθρου (Πλατεία Γ. Χαρίτου) οι επισκέπτες μπορούν να δουν:

Στον πρώτο (1 ) όροφο την έκθεση με τίτλο «Τοπιογραφία».

Οι «Μοντέρνοι Κλασικοί» της Νεοελληνικής Τέχνης

Στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ο αιώνα η ελληνική ζωγραφική ρίχνει το βάρος της στη μελέτη του μεσογειακού φωτός. Η εξερεύνηση του παραδείσου που βρίσκεται εκτός της πόλης, βρίσκει απάντηση στην τοπιογραφία. Το πρώτο μεγάλο βήμα για τους Έλληνες δημιουργούς είναι η ελεύθερη αναζήτηση της ελληνικής φύσης στο νέο εικαστικό πλαίσιο του ιμπρεσιονισμού (ο ιμπρεσιονισμός προϋποθέτει ότι ο ζωγράφος ζει τη φυσική όψη της ατμόσφαιρας και τις μεταλλαγές του φωτισμού και των χρωμάτων στις διάφορες στιγμές του εικοσιτετραώρου).

Με γερές βάσεις από τον ιμπρεσιονισμό αλλά και τον συμβολισμό, τον οποίο γνωρίζει κατά την παραμονή του στη Βιέννη, ο Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967) αναδεικνύεται σε γενάρχη της ελληνικής ζωγραφικής του 20ου αι. Μαζί με τον Κωνσταντίνο Μαλέα (1879-1928) είναι οι κορυφαίοι ανανεωτές της εικαστικής μας παράδοσης. Ο Νικόλαος Λύτρας (1883-1927) ανήκει στις προεκτάσεις του ιμπρεσιονιστικού υπαιθρισμού, αλλά συνεισφέρει επιπλέον και στην εξπρεσιονιστική ματιά, την οποία γνωρίζει στο Μόναχο, την εποχή που το χρώμα και η ψυχική ένταση αρχίζουν να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από την ιμπρεσιονιστική ανάλυση του φωτός.

Στην ίδια γενιά με τον Παρθένη, ο Μιχάλης Οικονόμου (1888-1933) υπήρξε τοπιογράφος μεγάλης ευαισθησίας. Το χρώμα του, σαν μαγνάδι που τυλίγει τις επιφάνειες, ανάγει τη ζωγραφική σε απόλυτη αξία.

Με τις Κόκκινες Στέγες στη Λέσβο του Σπύρου Παπαλουκά (1892-1957) έχουμε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του σημαντικού δημιουργού και δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής.

Ο Παπαλουκάς προσεγγίζει τη βυζαντινή τέχνη, προτείνοντας τρόπους ανανέωσής της. Εκείνος όμως που εισηγείται την αναβίωση της βυζαντινής ζωγραφικής στην Ελλάδα είναι ο Φώτης Κόντογλου (1895-1965). Το προσωπικό καλλιτεχνικό του ιδίωμα συνδυάζει τη βυζαντινή εικονογραφική παράδοση με θέματα από τη σύγχρονη ζωή κι επηρεάζει αποφασιστικά τη «γενιά της ελληνικότητας», όπως ονομάστηκε η γενιά του ’30. Με το ίδιο αίσθημα, επιδιώκοντας επιστροφή στις πηγές της ελληνικής τέχνης, ο Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989), ο Σπύρος Βασιλείου (1902-1985), ο Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας (1906-1994), ο Νίκος Εγγονόπουλος (1910-1985), ο Γιάννης Μόραλης (1916-2009) αντλούν ιδέες και μορφές από παλαιότερες περιόδους της τέχνης που άνθησε στον μείζονα ελληνικό χώρο: από την κλασική αγγειογραφία, τα ελληνιστικά πορτρέτα (φαγιούμ) και τη λαϊκή ζωγραφική της μεταβυζαντινής εποχής, συνδυάζοντές τες άφοβα με τα σύγχρονα εικαστικά ρεύματα: τον κυβισμό (Ν. Χατζηκυριάκος Γκίκας), τον φοβισμό (Γ. Τσαρούχης, Δ. Διαμαντόπουλος), τον συμβολισμό και τη μεταφυσική ζωγραφική (Γ. Στέρης, Ν. Εγγονόπουλος).

Στην άλλη όχθη με τις αναζητήσεις της εικαστικής ιθαγένειας, αναπτύσσεται και ο εξπρεσιονισμός. Στην ελληνική τέχνη αναδεικνύεται με τρεις καλλιτέχνες που δίνουν έμφαση στο χρώμα ως έκφραση του ψυχισμού τους κι όχι ως εργαλείο αναπαράστασης του ορατού κόσμου. Ο Δημήτρης Βιτσώρης (1902-1945), περιθωριακός και πικραμένος, έφυγε πολύ νέος. Ο Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης (1881-1955) ζει στο περιθώριο και δεν προλαβαίνει να δει τη ζωγραφική του να αναγνωρίζεται ευρύτερα. Τέλος, ο κορυφαίος του ελληνικού εξπρεσιονισμού Γιώργος Μπουζιάνης ( 1885-1959), αφού διαπρέπει στη Γερμανία, την οποία αναγκάζεται να εγκαταλείψει διωγμένος από τον ναζισμό, ζει στην Αθήνα σχεδόν παραγνωρισμένος. Μετά τον εμφύλιο σπαραγμό, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα να διατηρηθεί η πολεμική ατμόσφαιρα μέχρι το 1949, η Ελλάδα ανακάμπτει. Ο διεθνισμός στην οικονομία και στον πολιτισμό έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση καλλιτεχνικών κινημάτων ταυτόχρονα με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο Αλέκος Κοντόπουλος (1905-1975) και ο Γιάννης Σπυρόπουλος (1912-1990) καλλιεργούν μια ελληνοκεντρική αφαίρεση, συνδυάζοντάς τη με μνήμες από τον ελληνικό πολιτισμό. Κοντά στους αμέσως προγενέστερους, οι καλλιτέχνες αυτής της εποχής θεωρούνται οι «μοντέρνοι κλασικοί» της νεοελληνικής τέχνης.


Στον δεύτερο όροφο μπορεί να θαυμάσει κανείς τη δωρεά των πιο αντιπροσωπευτικών έργων, όλης της μακρόχρονης καλλιτεχνικής διαδρομής του αείμνηστου σπουδαίου εικαστικού Βάλια Σεμερτζίδη.

Στο κτήριο της Νέας Πτέρυγας του Νεστορίδειου Μελάθρου Ρόδου (οδός Ι. & Π. Νεστορίδη), οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν περιοδικές εκθέσεις.

Στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης (Παλαιό Συσσίτιο, οδός Σωκράτους 179, Μεσαιωνική Πόλη), oι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν την έκθεση κεραμικής με τίτλο «Η Δύση συναντά την Ανατολή μέσα από την Κεραμική». Η έκθεση «Η Δύση συναντά την Ανατολή μέσα από την Κεραμική» αποτελεί μέρος της συλλογής Παναγιώτη Ιωαννίδη η οποία αποκτήθηκε από τον Δήμο Ρόδου, μετά από πρόταση του Δημάρχου Γιώργου Βρούχου το 1973 και ανήκει πλέον στην μόνιμη συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου.

Τα πιάτα Ιζνίκ ή Νίκαιας, από την ομώνυμη πόλη της Μ. Ασίας, θεωρούνται ιδιαίτερης αξίας καθώς η πόλη της Νίκαιας αποτέλεσε κέντρο κεραμικής παραγωγής για δύο αιώνες (16ο και 17ο αιώνα). Τα φωτεινά χρώματα και τα ζωντανά σχέδια τους, τα έκαναν περιζήτητα τόσο κατά την περίοδο της παραγωγής τους όσο και κατά τον 19ο αιώνα, και αποτελούν ένα από τα πιο λαμπρά επιτεύγματα στην ιστορία της κεραμικής.



Η Συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης, Δήμου Ρόδου περιλαμβάνει τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα της ελληνικής ζωγραφικής, χαρακτικής και γλυπτικής του 20ού αιώνα, περιλαμβάνει όμως και αντιπροσωπευτικά έργα του 19ου αιώνα και αποτελείται από 1.600 τεκμήρια. Τα τεκμήρια του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης, ανήκουν στη Μόνιμη Συλλογή η οποία καλύπτει περισσότερο από έναν αιώνα τέχνης. Η αξία των έργων αναφορικά με την καλλιτεχνική και ιστορική τους σημασία αλλά και την εμπορική τους αξία είναι ανεκτίμητη. Ενδεικτικά:

1) Συλλογή Ζωγραφικής και Σχεδίων

Φιλοξενεί έργα διακεκριμένων ονομάτων της ελληνικής πρωτοποριακής ζωγραφικής όπως, Θεόφιλου, Κ. Παρθένη, Σ. Παπαλουκά, Φ. Κόντογλου, Ν. Χατζηκυριάκου - Γκίκα, Γ. Μπουζιάνη, Γ. Τσαρούχη, Γ. Μόραλη, Σ. Βασιλείου, Γ. Σπυρόπουλου, Α. Ακριθάκη, Α. Φασιανού και πολλών άλλων Ελλήνων καλλιτεχνών

2) Συλλογή Χαρακτικής

Φιλοξενεί έργα που καλύπτουν δύο αιώνες ελληνικής χαρακτικής με έργα σπουδαίων ελλήνων, όπως οι Δ. Γαλάνης, Λ. Κογεβίνας, Α. Θεοδωρόπουλος, Ε. Παπαδημητρίου, Ν. Βεντούρας, Γ. Κεφαλληνός, Α. Τάσσος, Β. Κατράκη, Κ. Γραμματόπουλος, Π. Γράββαλος.

3) Συλλογή Γλυπτικής και εγκαταστάσεων

Εκπροσωπούνται οι γλύπτες Μ. Τόμπρος, Θ. Απάρτης, Χ. Καπράλος, Γ. Ζογγολόπουλος, Θόδωρος, Ν. Πάστρα, Φ. Μιχαλέα, Μ. Αρμάος, Γ. Παρμακέλης, Θ. Παπαγιάννης.

Με απόφαση της Γενικής Διευθύντριας Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, το 2020 τα πέντε έργα του ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ που ανήκουν στη συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης του Δήμου Ρόδου, χαρακτηρίστηκαν ως κινητά μνημεία, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20, παρ. 1δ και 1ε και του άρθρου 73, παρ. 10 του Ν. 3028/2002, διότι αποτελούν χαρακτηριστικά και αξιόλογα έργα του ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ με ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία της νεοελληνικής τέχνης και τη νεότερη πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδος, μετά την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, όπως διατυπώθηκε στην με αρ. 30/15-10-2020 συνεδρίασή του.

Τα παραπάνω έργα τα οποία αποτελούν τη μοναδική συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης, Δήμου Ρόδου, αποκτηθήκαν σε διάστημα 60 ετών από δωρεές των ίδιων των καλλιτεχνών, ιδιωτών, Υπουργείο Παιδείας, Επιμελητήρια της Ελλάδος, Τράπεζες, ιδιωτικούς φορείς, το Δήμο Ρόδου, τη Νομαρχία Δωδεκανήσου κ.α., και για τα οποία υπάρχουν τίτλοι κτήσης που τεκμηριώνουν την αγορά, την αξία και τα πνευματικά δικαιώματα των έργων.

Παρακαλούμε όπως αναφερθεί ότι τα έργα ανήκουν στη μόνιμη συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης, Δήμου Ρόδου (Municipality of Rhodes, Museum of Modern Greek Art).

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ