Άννα Παναγιωταρέα

Ωστόσο, έπειτα από 83 χρόνια και μετά την απόφαση της κυβέρνησης Μητσοτάκη να εξαγοραστεί η φωτογραφική συλλογή του ναζί υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, γίναμε, πάλι, μάρτυρες -στα κανάλια, στα social media, στον έντυπο λόγο- αναβίωσης εμφύλιων «διαλόγων». Με πάθος. Λες και ήταν… χτες!

Αφορμή; Η χρήση του όρου «πατριώτης» για τους 200 που δολοφονήθηκαν στην Καισαριανή. Το ΚΚΕ κατήγγειλε: «Το σύστημα επιχειρεί να αποσιωπήσει την ιδιότητα των 200 και αυτή είναι η κομουνιστική», «οι 200 ήταν κομμουνιστές... και εκτελέστηκαν γιατί δεν αποκήρυξαν το ΚΚΕ». Το «σύστημα» δεν μπορεί να αποσιωπήσει καμία ιδεολογία. Πήγαν σαν πρόβατα επί σφαγή. Φταίει «η καθοδήγηση»; Μπορεί, αλλά η παράδοσή τους στους ναζί στην Ακροναυπλία έγινε από την επίσημη κυβέρνηση. Η αφήγηση θέλει να την επιβλέπει ο διαβόητος Μανιαδάκης.

Το ΚΚΕ και κόμματα προερχόμενα εκ του φάσματος θεωρούν ότι ο συγκλονισμός που προκλήθηκε από τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών κεφαλοποιείται κομματικά. Με το δίκιο τους, όταν από δημοσκόπηση σε δημοσκόπηση εκπίπτουν. Ωστόσο, η σφοδρή άρνηση του όρου «πατριώτης» δημιουργεί δυσανεξία στην πλειονότητα των Ελλήνων, πολλώ δε μάλλον υπενθυμίζοντας τη διεθνιστική ιδεολογία -κατάργηση των εθνικών συνόρων-, ζήτημα που ταλάνισε την Ελλάδα από το 1946 έως το 1949. Αναφέρεται ότι μετά τη συγκρότηση** της Σοβιετικής Ενωσης, αρχικά με 15 κράτη-δορυφόρους, το καθεστώς Στάλιν «αποκήρυξε» τη χρήση της λέξης «πατρίδα». Εθεωρείτο έκφραση σοβινιστική ενάντια στην καθεστηκυία τάξη. Η πατρίδα που όφειλε να υπερασπίζεται ο συνασπισμός ήταν μία: η Ρωσία.

Στην Παγκόσμια Ιστορία αναφορές στον πατριωτισμό εμφανίζονταν ως όχημα προώθησης εθνικιστικών ιδεών. Δεν είναι η περίπτωσή μας. Η δημοσίευση των φωτογραφιών, 82 χρόνια μετά τη θυσία τους, έξυσε -ένθεν κι ένθεν- απωθημένα υπολείμματα εμφύλιας μνήμης. Θα καταστήσουμε τον όρο «πατριώτης» ιδεολογικά επιλήψιμο, αναφορικά με τους 200; Οι ιδεολογικές επιλογές, δημοκράτης, φιλελεύθερος, κομμουνιστής, συντηρητικός, σοσιαλιστής, δεν τίθενται υπό τον πατριώτη; Ηγγικεν η ώρα της επανάχρησης -έπειτα από 82 έτη- διά του ΚΚΕ των φακέλων φρονημάτων προς επιβεβαίωση της κομματικής ταυτότητας των 200;

«Καλός κομμουνιστής», δήλωσε ηγετικός παράγων του ΚΚΕ, «είναι ο κομμουνιστής που εργάζεται μόνο για το καλό της εργατικής τάξης, για τα συμφέροντά της»! Επομένως, οι έννοιες «κομμουνιστής πατριώτης» ή «πατριώτης κομμουνιστής» είναι ασύμβατες; Απαγορεύεται στον κομμουνιστή να υπερασπίζεται την πατρίδα του ως πατριώτης; Εξαερώνεται η κομμουνιστική ιδεολογία όταν ο κομμουνιστής αποκαλείται πατριώτης; Ο ναζιστής Χόιερ, ανάμεσα σε τοπία και αρχαία κατάλοιπα, απαθανάτισε ως «θέαμα» και την εκτέλεση 25 πατριωτών από τους 200. Προβεβλημένα στελέχη του ΚΚΕ αξιολογώντας τις φωτογραφίες δήλωσαν: «Το ΚΚΕ γεννάει ήρωες». Θαυμαστή αποκλειστικότητα! Οσοι έδωσαν τη ζωή τους, διαχρονικά, υπερασπιζόμενοι την πατρίδα δεν είναι ήρωες, επειδή δεν τους «γέννησε το ΚΚΕ». Αρρητα ρήματα...

Το συμπέρασμα παλαιού στελέχους του ΚΚΕ ότι «το σύστημα ανησυχεί κι αν μπορούσε θα υποχρέωνε και νεκρούς να αποκηρύξουν τις ιδέες τους» προσβάλλει τους 200, τους Ελληνες, το κράτος. Δεν ρωτώ καν ποιο «σύστημα» υπαινίσσεται. Αλλά αν ανησυχούσε, θα έσπευδε στην αγορά των φωτογραφιών; Το υπουργείο Πολιτισμού, υπογραμμίζοντας την ανεκτίμητη αξία της συλλογής, θα έσπευδε να την κηρύξει μνημείο; Πώς το ΚΚΕ συμπέρανε ότι «το σαφές μήνυμα των 200 είναι κανένας συμβιβασμός, καμία υποταγή, καμία ανοχή στη βαρβαρότητα του καπιταλισμού» και δεν ήταν σαφέστερο το πατριωτικό μήνυμα από τους ψάλλοντες τον Εθνικό Υμνο, μπροστά στο απόσπασμα; Ή δεν ήξεραν τον ύμνο της Διεθνούς του Ευγένιου Ποτιέ*** που τόσο θαύμαζε ο Λένιν και έξοχα μετέφρασε ο Κώστας Βάρναλης στον «Ριζοσπάστη» στις 24 Δεκεμβρίου του 1921;

Οι 200 γνώριζαν ότι η ζωή τους εδώ τελειώνει. Με ρούχα καθαρά -όμοια πράττοντας με τους αρχαίους παππούδες τους-, λουσμένοι στο αττικό φως, στάθηκαν αγέρωχοι και απαξιωτικοί προς τους δολοφόνους τους, δευτερόλεπτα προτού αποχωριστούν τη ζωή. Αντί να μείνουμε στο μοναδικό γεγονός ότι οι 12 φωτογραφίες συγκίνησαν ενώνοντας όλους τους Ελληνες, αναδύθηκαν αφηγήματα άφατης κομματικής μιζιέρας και από «τους απέναντι», ότι εθελοτυφλούμε στον κομμουνιστικό κίνδυνο. Δεν αντιλήφθηκαν ότι από το 1991 μπήκαμε σε νέα εποχή. Να ’χαμε να λέγαμε...

Οι Ελληνες ενσωματώνουμε τη λέξη «πατριώτης» στην ταυτότητά μας, που συγκροτείται από τον θησαυρό της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Τη γλώσσα μας που γράφεται και μιλιέται αδιάκοπα 2.500 χρόνια. Την Ιστορία μας, τον πολιτισμό μας, μήτρα του ευρωπαϊκού, με τις παραδόσεις και τις αξίες μας. Στήθηκε από την «αντίπερα» όχθη αγώνας άγονος για την κομματική ταυτότητα των νεκρών πατριωτών…

«Ο καθείς και τα όπλα του», είπε ο ποιητής.

Σημειώσεις
* Οδυσέα Ελύτη, Το Αξιον Εστί», «Τα Πάθη», 1938, εκδόσεις Ικαρος.
** Το 1922 υπεγράφη η συνθήκη σχηματισμού του μορφώματος της ΕΣΣΔ που περιελάμβανε 15 χώρες. Το Σύμφωνο Μολότοφ - Ρίμπεντροπ υπεγράφη στη Μόσχα στις 23 Αυγούστου 1939. Χίτλερ - Στάλιν καθόρισαν τις σφαίρες επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη.
*** Eugène Pottier (1816-1887), Γάλλος επαναστάτης, αναρχικός, ποιητής, ελευθεροτέκτονας, εργάτης μεταφορών. Τον Ιούνιο του 1871 έγραψε το ποίημα «L’Internationale» (Η Διεθνής). Το μελοποίησε ο Pierre De Geyter. O Υμνος της Διεθνούς, από τα γνωστότερα προπαγανδιστικά τραγούδια μετά τη «Μασσαλιώτιδα», ήταν ο ύμνος της ΕΣΣΔ έως το 1944.