Διακοπές όλο τον χρόνο: Η επένδυση 
στην ποιότητα 
θα απογειώσει 
το τουριστικό 
brand

Τις τελευταίες δεκαετίες ο τουρισμός αποτελεί την «ατμομηχανή» της ελληνικής οικονομίας. Κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης και σταθερή πηγή εσόδων, αλλά και πρωταγωνιστικός τομέας στην απασχόληση, που αποδείχτηκε εξόχως ανθεκτικός μέσα στις διάφορες επώδυνες κρίσεις που έπληξαν γενικότερα τον πλανήτη και την τουριστική αγορά, όπως η πανδημία, οι διάφοροι πόλεμοι και οι οικονομικές κρίσεις είτε ειδικότερα την πατρίδα μας όπως το σοκ των μνημονίων.          

Η ισχυρή δυναμική του ελληνικού τουρισμού μάλιστα, από χρόνο σε χρόνο, μεγεθύνεται. Η τάση είναι κάτι παραπάνω από σαφής. Από τις 14,4 εκατ. αφίξεις του 2005 φτάσαμε στις σχεδόν 38 εκατ. πέρυσι και από τα  10,7 δισ. ευρώ έσοδα στα 23,63 δισ. αντιστοίχως.    

Τούτο όμως, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη μετάβασης σε ένα πιο ισορροπημένο και βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης. Με διατήρηση της ανοδικής πορείας του κλάδου, αλλά και τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου υπηρεσιών, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού κεφαλαίου της χώρας, καθώς και την ενίσχυση της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών. Με ριζικές τομές στις υποδομές ώστε να καταστεί διαχειρίσιμο το φαινόμενο του υπερτουρισμού, επένδυση στην ανάπτυξη του 12μηνου και των θεματικών μορφών τουρισμού.       

Η πίεση είναι μεγάλη, καθώς η Ελλάδα θα παραμείνει και φέτος και τα επόμενα χρόνια μεταξύ των κορυφαίων επιλογών για ταξίδια το επόμενο δωδεκάμηνο στις  μεγάλες αγορές της Δυτικής Ευρώπης, αλλά και των ΗΠΑ, Κίνας και Ισραήλ, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ. Και πρέπει να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις με ένα ενισχυμένο και πολύμορφο τουριστικό προϊόν.

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του ελληνικού τουριστικού brand, όπως εύστοχα παρατηρεί ο πρόεδρος του ΞΕΕ, Αλέξανδρος Βασιλικός είναι η αυθεντικότητά του, αλλά και η στροφή στην ποιότητα. Αλλωστε, το πετυχημένο μοντέλο φιλοξενίας της σύγχρονης εποχής δεν περιορίζεται πια, όπως πριν από κάποιες δεκαετίες, απλά στο να μετράμε εισόδους και ευρώ στα ταμεία, αλλά αφορά τη συνολική ποιοτική αναβάθμιση του παρεχόμενου τουριστικού προϊόντος, αξιοποιώντας όλα τα πλεονεκτήματα της χώρας, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης αναπτυξιακής στρατηγικής, με οφέλη για τον κλάδο αλλά και για ολόκληρη την ελληνική οικονομία και κοινωνία. 

Χρήστος Δρογκάρης: Σε μια εποχή έντονων διεθνών ανακατατάξεων, μπορεί ο ελληνικός τουρισμός να συνεχίσει να αποτελεί την «ατμομηχανή» της οικονομίας μας;

Αλέξανδρος Βασιλικός:  Ειδικά σε τέτοιες εποχές είναι σημαντικό να κρατάμε τη μεγάλη εικόνα. Μιλάμε για έναν κλάδο που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’60 με περίπου 150 εκατομμύρια διεθνείς αφίξεις και εκτιμάται ότι το 2030 θα προσεγγίσει το 1,3 δισεκατομμύριο. Στον κλάδο αυτόν η Ελλάδα παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο με αντίστοιχη αύξηση μεγεθών. Μέσα σε αυτά τα χρόνια μεσολάβησαν πετρελαϊκές κρίσεις, πανδημίες, οικονομικές αναταράξεις, γεγονότα που επηρεάζουν ορισμένες χρονιές, καμιά φορά και για λίγα χρόνια, τη δυναμική του κλάδου. Ομως, αν δει κανείς την τάση σε βάθος 60-70 ετών, η κατεύθυνση είναι σαφής. Αυτή είναι η εικόνα που πρέπει να έχουμε στη στρατηγική μας. Υπό αυτό το πρίσμα, ο ελληνικός τουρισμός οφείλει να συνεχίσει να διαδραματίζει τον ρόλο που έχει στις τοπικές κοινωνίες και στην εθνική οικονομία και με τον κατάλληλο σχεδιασμό μπορεί η συμβολή του να γίνει ακόμη πιο ισχυρή και πιο πολλαπλασιαστική και για άλλους κλάδους της οικονομίας.

Χρ.Δρ.: Γιατί ένας ξένος τουρίστας προτιμά την Ελλάδα; Υπάρχουν διαφορές με το παρελθόν που επέδρασαν θετικά; Και τι τον απωθεί;

Aλ.Β.: Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι η αυθεντικότητα. Η ελληνική κουζίνα, η ιστορία, ο πολιτισμός, η διαφορετικότητα κάθε τόπου, η ομορφιά του φυσικού περιβάλλοντος, όλα αυτά συνθέτουν μια εμπειρία με ξεχωριστή ταυτότητα. Η ραχοκοκαλιά της ελληνικής φιλοξενίας, περίπου το 70% του κλάδου, αποτελείται από μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις που χτίζουν αυθεντικές ανθρώπινες σχέσεις με τους επισκέπτες τους. Αυτό είναι ένα πολύτιμο χαρακτηριστικό που πρέπει να διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού. Ολα αυτά τα στοιχεία της αυθεντικότητας του ελληνικού τουρισμού πρέπει να τα διαφυλάξουμε και να μην κάνουμε τα λάθη που έκαναν άλλες ανταγωνίστριες προς την Ελλάδα χώρες κατά το παρελθόν. Αντίθετα, η ελληνική αυθεντικότητα μπορεί και πρέπει να αναδειχθεί περισσότερο και να εξελιχθεί δημιουργικά, στοχεύοντας τόσο σε νέα μερίδια των παραδοσιακών αγορών με τις οποίες ήδη δουλεύουμε όσο και στο άνοιγμα νέων αγορών.

Χρ.Δρ: Ποιες ταξιδιωτικές τάσεις κυριαρχούν σήμερα διεθνώς και πώς η Ελλάδα τις αξιοποιεί; Π.χ. «ήλιος και θάλασσα» ή «τουρισμός όλο το χρόνο»; Υψηλότερα εισοδήματα ή μαζικός τουρισμός;

Aλ.Β: Είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη μας ότι ορισμένες μορφές τουρισμού δεν ορίζονται από την προσφορά, αλλά από τη ζήτηση. Ο μαζικός τουρισμός πάντα θα υπάρχει, γιατί αποτελεί ένα κοινωνικό μοντέλο οργάνωσης διακοπών, από την αεροπορική μεταφορά έως το ξενοδοχείο, το οποίο δίνει τη δυνατότητα σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα να έχουν πρόσβαση στις διακοπές. Με αυτή την έννοια, δεν πρέπει να απαξιώνεται. Υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει. Από εκεί και πέρα, όμως, οι επιλογές που κάνουμε σήμερα είναι αυτές που θα καθορίσουν την ταυτότητα του ελληνικού τουρισμού τα επόμενα χρόνια. Υπάρχουν πλέον πολλές, εξελισσόμενες τάσεις που μας δίνουν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε περαιτέρω περιοχές που σήμερα υπολείπονται τουριστικά, αλλά και να αξιοποιήσουμε μήνες του χρόνου στους οποίους εξακολουθούμε να έχουμε χαμηλή επισκεψιμότητα.

Χρ. Δρ: Με ποιους τρόπους θα μπορούσε η χώρα να αντιμετωπίσει τα προβλήματα σε επιβαρυμένους από τον υπερτουρισμό προορισμούς, χωρίς να πλήττεται το brand της χώρας;

Aλ.Β: Το πρώτο και κυριότερο είναι οι υποδομές. Είναι σαφές ότι η αύξηση της επισκεψιμότητας αναδεικνύει ελλείψεις σε υποδομές που, ανεξάρτητα από τον τουρισμό, οφείλουμε έτσι κι αλλιώς να καλύψουμε. Δηλαδή, ένα νοσοκομείο σε ένα νησί δεν θα το φτιάξουμε για τους τουρίστες, αλλά για τους κατοίκους. Απλώς, στον σχεδιασμό του θα συνυπολογίσουμε και την επισκεψιμότητα του τόπου. Το ίδιο ισχύει για το οδικό δίκτυο, για το αποχετευτικό δίκτυο, για όλες τις βασικές υποδομές που πρέπει να υπάρχουν. Σε ό,τι αφορά προορισμούς που επιβαρύνονται υπερβολικά για συγκεκριμένες περιόδους του χρόνου, οφείλουμε, με αφορμή και το χωροταξικό του τουρισμού, να εξετάσουμε πολύ σοβαρά τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα των καταλυμάτων ανά προορισμό. Σε πολλά νησιά, ιδίως στις Κυκλάδες, μέσα στην τελευταία δεκαετία οι κλίνες έχουν πολλαπλασιαστεί, κυρίως μέσω μιας ανεξέλεγκτης βραχυχρόνιας μίσθωσης, χωρίς να έχουν υπάρξει αντίστοιχες επενδύσεις στις υποδομές. Είναι λογικό αυτό να φέρνει ορισμένους προορισμούς στα όρια των αντοχών τους, και αυτό πρέπει να μας προβληματίσει. Προτεραιότητά μας για τις τοπικές κοινωνίες είναι να συνυπάρχουν αρμονικά με την τουριστική ανάπτυξη.

Aλ.Β: Μια ρυθμισμένη βραχυχρόνια μίσθωση είναι αυτό που πρεσβεύει το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο ήδη από το 2012. Δυστυχώς, αυτό δεν έχει γίνει πράξη, με αποτέλεσμα να βλέπουμε σήμερα όχι μόνο τις επιπτώσεις που ήδη αναφέραμε στον τουρισμό, αλλά και σοβαρές συνέπειες στην κρίση στέγης και ακινήτων. Λύσεις υπάρχουν. Σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, ιδίως στη Σκανδιναβία, έχουν εφαρμοστεί πρακτικές που αξίζει να μελετήσουμε σοβαρά. Υπάρχουν, για παράδειγμα, ζώνες αποκλειστικής κατοικίας, όπου η αγορά ενός ακινήτου συνδέεται με πραγματική εγκατάσταση και διαβίωση, ακριβώς γιατί ο στόχος είναι να στηριχθεί η τοπική κοινωνία, από τα μαγαζιά έως τα σχολεία και τις βασικές λειτουργίες ενός τόπου. Αντίστοιχες λογικές θα μπορούσαν να εξεταστούν και εδώ, ιδίως σε νησιωτικές περιοχές που βλέπουν τον μόνιμο πληθυσμό τους να συρρικνώνεται. Άρα, ναι, υπάρχουν λύσεις. Και αξιοποιώντας καλές διεθνείς πρακτικές μπορούμε να πετύχουμε μια καλύτερη ισορροπία, ώστε να δώσουμε ξανά ζωή στις τοπικές κοινωνίες, χωρίς να ακυρώνουμε την οικονομική αξιοποίηση της ιδιοκτησίας.

Χρ. Δρ: Εν κατακλείδι, η επιτυχία για τον ελληνικό τουρισμό είναι ποσότητα ή ποιότητα;

Aλ.Β: Η στροφή προς την ποιότητα είναι αδιαπραγμάτευτη. Δεν είμαστε πια στη δεκαετία του ’80, για να μετράμε απλώς κεφάλια στα σύνορα και να πανηγυρίζουμε μόνο για ποσοτικές αυξήσεις. Αυτό δεν είναι το πετυχημένο μοντέλο φιλοξενίας του σήμερα. Το σύγχρονο, επιτυχημένο μοντέλο φιλοξενίας προϋποθέτει ισορροπία με τις τοπικές κοινωνίες, ποιοτικά χαρακτηριστικά, πολλαπλασιαστικά οφέλη για άλλους κλάδους της οικονομίας και μεγαλύτερη δυνατότητα για τους ανθρώπους της περιφέρειας να χτίσουν καριέρες, να έχουν δουλειές και να βλέπουν ένα βιώσιμο μέλλον σε όλη τη γεωγραφική επικράτεια της χώρας. Δεν υπάρχουν πολλοί κλάδοι που να αγγίζουν από την τελευταία βουνοκορφή μέχρι το πιο απομακρυσμένο νησάκι. Ο τουρισμός έχει αυτή την οριζόντια διείσδυση. Άρα, οφείλουμε να τον προσαρμόσουμε στις σημερινές ανάγκες και στα σημερινά κριτήρια επιτυχίας. Και αυτά τα κριτήρια δεν είναι μόνο ποσοτικά. Είναι, πάνω απ’ όλα, ποιοτικά.

Ο θεματικός τουρισμός «κλειδί» για δωδεκάμηνη σεζόν

Χρ. Δρ: Ποιες μορφές θεματικού τουρισμού έχουν μέχρι τώρα ξεχωρίσει και πού υστερεί η Ελλάδα;

Aλ.Β:  Στην προσπάθεια να αμβλύνουμε την εποχικότητα, υπάρχουν λύσεις που βρίσκονται κυριολεκτικά μπροστά μας. Θα ακουστεί κάπως προκλητικά αλλά είναι η αλήθεια. Η Αθήνα είναι η πρωτεύουσα της Ευρώπης με την εντονότερη εποχικότητα, τόσο σε πληρότητα όσο και σε μέση τιμή. Και αυτό μπορεί να αλλάξει. Όμως από το 2004 συζητάμε για το Μητροπολιτικό Συνεδριακό Κέντρο της Αθήνας. Έχουν περάσει πάνω από είκοσι χρόνια και ακόμη δεν το έχουμε δει να προχωρά όπως θα έπρεπε. Αυτά είναι έργα που μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα στον τουρισμό. Αν μπορείς να φέρεις μεγάλα συνέδρια στην Αθήνα τον χειμώνα, οι πολλαπλασιαστές είναι τεράστιοι: σε θέσεις εργασίας, σε έσοδα για το Δημόσιο, στη συνολική οικονομική δραστηριότητα. Κάθε προορισμός, λοιπόν, οφείλει να επιλέξει την κατεύθυνση που θέλει να πάρει μέσα από ενότητες θεματικού τουρισμού και, μαζί με την Πολιτεία, να προσαρμόσει τις μελέτες, τις επενδύσεις και τις υποδομές που απαιτούνται. Δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές. Άλλοι το έχουν κάνει πριν από εμάς. Από συνεδριακά κέντρα μέχρι ποδηλατοδρόμους και παρεμβάσεις που αλλάζουν την ταυτότητα μιας περιοχής και προσελκύουν ακόμη και digital nomads. Πρόκειται για μια αγορά δωδεκάμηνης διάρκειας, από την οποία η Ελλάδα δεν έχει ακόμη πάρει αυτό που πραγματικά της αναλογεί.