Τι είδαν και τι έκαναν οι 4 αστροναύτες του Artemis II στη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης: «Τώρα είμαστε έτοιμοι να πατήσουμε στο Φεγγάρι το 2028»

Εξαρχής τα κύρια ζητούμενα στη δεκαήμερη διαστημική αποστολή «Artemis II» ήταν οι απαντήσεις σε δύο ερωτήματα. Το πρώτο αφορά το αν ο άνθρωπος είναι έτοιμος για τη «μεγάλη επιστροφή» του στη Σελήνη.

Με την τελευταία προσεδάφιση της αποστολής του «Apollo 17» να απέχει 54 χρόνια, από τις 14 Δεκεμβρίου του 1972, οι επόμενοι αστροναύτες που είδαν με γυμνό μάτι τη Σελήνη από τα φινιστρίνια του διαστημοπλοίου «Orion» και σε απόσταση πλησιέστερη από την επιφάνεια των 6.545 χιλιομέτρων είναι τα μέλη του πληρώματος του «Artemis II»: ο Ριντ Γουάισμαν, επικεφαλής της αποστολής, ο πιλότος Βίκτορ Γκλόβερ, η ειδική μηχανικός Κριστίν Κοχ και ο Τζέρεμι Χάνσεν.

Τα μυστικά

Το δεύτερο αφορά το αν και ποια μυστικά κρύβει η αθέατη πλευρά της Σελήνης. Αυτή που δεν βλέπουμε λόγω του φαινομένου του «παλιρροϊκού κλειδώματος» όπου η Σελήνη περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της στον ίδιο ακριβώς χρόνο που το κάνει και γύρω από τη Γη, με αποτέλεσμα να στρέφει διαρκώς την ίδια πλευρά προς τον πλανήτη μας. Αυτήν παρατήρησε και εξέτασε ενδελεχώς το τετραμελές πλήρωμα, μένοντας εντυπωσιασμένο, όπως και οι επιστήμονες της ΝΑSΑ και τελικά ολόκληρος ο πλανήτης, καθώς πολλά από αυτά που είδαν μεταφέρθηκαν ως φωτογραφικές εικόνες στη Γη.

Kι αυτό το ζητούμενο, όμως, στην πραγματικότητα εντάσσεται στην υπηρεσία του πρώτου στόχου. Αν δηλαδή και η αθέατη πλευρά της Σελήνης ενδείκνυται για προσεδάφιση επανδρωμένης αποστολής, ενδεχομένως και για τη δημιουργία εκεί σεληνιακής βάσης, αλλά και για το αν τα διαστημόπλοια και τα πληρώματά τους ανταποκρίνονται πλήρως και άνευ αστερίσκων στις ευαίσθητες φάσεις της πλοήγησης και όλων των χειρισμών που τη συνοδεύουν στο βαθύ Διάστημα. Ακόμα και σε συνθήκες πλήρους -έστω και πρόσκαιρης- διακοπής της επικοινωνίας με το Κέντρο Ελέγχου του Χιούστον στη Γη.

Η επιβεβαίωση

Η απάντηση, μετά και την επανείσοδο του «Orion» στη γήινη ατμόσφαιρα, είναι θετική. Το επιβεβαίωσαν πριν από όλους οι ίδιοι οι αστροναύτες, που στην αποστολή τους κατέρριψαν πολλά ρεκόρ. Ενα από σπουδαιότερα ήταν ότι βρέθηκαν στο πιο απομακρυσμένο από τη Γη σημείο που έχει φτάσει άνθρωπος, σε απόσταση 406.771 χιλιομέτρων.



Ωστόσο, σημασία έχουν τα λόγια του Τζέρεμι Χάνσεν εκ μέρους του πληρώματος: «Επιλέγουμε αυτή τη στιγμή για να απευθύνουμε μια πρόκληση στη γενιά μας και στην επόμενη, το ρεκόρ να έχει μικρή διάρκεια». Δείγμα της πεποίθησης ότι η ώρα που ο άνθρωπος όχι μόνο θα επιστρέψει στην επιφάνεια της Σελήνης δημιουργώντας και βάση ή βάσεις, αλλά και θα ταξιδέψει πολύ μακρύτερα απ’ αυτήν χρησιμοποιώντας την ως ορμητήριο-ενδιάμεσο σταθμό για να γνωρίσει νέες άγνωστες πτυχές του πλανητικού μας συστήματος, όπως τον Αρη, δεν πρέπει να είναι και δεν θα είναι μακριά.

Η επιβεβαίωση ήρθε και από τον Ντόναλντ Τραμπ στην ολιγόλεπτη επικοινωνία του με το πλήρωμα. Παλαιότερα, ο πλανητάρχης είχε αρκετές αντιρρήσεις για τη συνέχιση του διαστημικού προγράμματος της ΝΑSΑ, για λόγους κόστους. Αλλά τώρα υποσχέθηκε επανδρωμένη πτήση το 2028 στη Σελήνη και αμέσως μετά και στον Aρη. Ρόλο ασφαλώς έπαιξαν και οι ειδήσεις για τα σχέδια της Κίνας -και των Ρώσων δευτερευόντως- για προσεληνώσεις αστροναυτών έως το 2030.

Η επιστροφή του ανθρώπου στη Σελήνη είναι εξαρχής και ο πρώτος στόχος του συνολικού προγράμματος «Artemis» της ΝΑSΑ. Hδη η «Artemis I» πιστοποίησε το 2022 ότι το «Orion» μπορεί να ταξιδέψει ασφαλώς γύρω από τη Σελήνη και στο βαθύ Διάστημα χωρίς πλήρωμα. Η επανδρωμένη «Artemis II» σχεδιάστηκε για να δοκιμαστούν τα συστήματα πλοήγησης, υποστήριξης της ζωής, επάρκειας, ανθεκτικότητας και ασφάλειας των συστημάτων επικοινωνίας. Εν όψει, επομένως, όχι μόνο των μελλοντικών επανδρωμένων προσεδαφίσεων στη Σελήνη, αλλά και της προετοιμασίας των δεδομένων για τα επίσης επανδρωμένα μελλοντικά ταξίδια προς τον Αρη.

Του χρόνου στην επίσης επανδρωμένη αποστολή «Artemis III» θα τεσταριστεί η προσελήνωση με ένα σεληνιακό όχημα προσεδάφισης. Και το 2028 η «Artemis IV» θα αποβιβάσει αστροναύτες στην επιφάνεια της Σελήνης. Θα ακολουθήσουν αλλεπάλληλες εξαμηνιαίες αποστολές για την κατασκευή σεληνιακής βάσης, ένα έργο κόστους 30 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με τον επικεφαλής της ΝΑSΑ Τζάρεντ Aϊζακμαν.

Τι και πώς το δοκίμασαν

Οι τέσσερις αστροναύτες της αποστολής προσομοίωσαν όλα τα συστήματα της διαστημικής κάψουλας και τα δεδομένα της δικής τους διαβίωσης στο βαθύ Διάστημα στις συνθήκες των μελλοντικών επανδρωμένων αποστολών.

Από την πρώτη στιγμή όλα τα συστήματα έδειξαν ότι λειτουργούν όπως είχαν σχεδιαστεί, κάτι στο οποίο καμία προσομοίωση δεν μπορούσε να βάλει σφραγίδα από πριν. Ο πύραυλος Space Launch System (SLS), που σήκωσε το βάρος της εκτόξευσης, απέδωσε με ισχύ εκτόξευσης 8,8 εκατομμυρίων λιβρών. Κάθε φάση της ανόδου πήγε απολύτως σύμφωνα με τα σχέδια. Η πορεία προς τη Σελήνη ήταν τόσο ακριβής που δύο από τις προγραμματισμένες διορθώσεις τροχιάς τελικά δεν χρειάστηκαν.

Η καύση του κύριου κινητήρα του «Orion» για 5 λεπτά και 55 δευτερόλεπτα τοποθέτησε το σκάφος σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη χωρίς επιπλέον σημαντικές ενέργειες. Οι αστροναύτες επικεντρώθηκαν σε κρίσιμες δοκιμές για να επιβεβαιώσουν ότι το «Orion» είναι έτοιμο για την επόμενη φάση, την επανδρωμένη προσεδάφιση στη Σελήνη. Οι πιο σημαντικές τεχνικές δοκιμές περιελάμβαναν:

Πρώτον, τους ελιγμούς προσέγγισης (Prox Ops). Ηταν ένα από τα πρώτα σημαντικά ορόσημα της αποστολής. Το πλήρωμα πέταξε χειροκίνητα το «Orion» για να δοκιμάσει την ικανότητα ελιγμών του σε προσομοιωμένα σενάρια πρόσδεσης. Στόχος να διαπιστωθεί πόσο εύκολα ή δύσκολα μπορεί να γίνει προσέγγιση και σύνδεση με άλλα σκάφη στο μέλλον. Η προσπάθεια στέφθηκε από πλήρη επιτυχία.

Αυτό είναι καθοριστικό για το μέλλον, γιατί κάθε μελλοντική αποστολή «Artemis» που θα προσγειωθεί στη Σελήνη εξαρτάται από το αν το «Orion» θα μπορεί να προσεγγίσει και να συνδεθεί αξιόπιστα με άλλο διαστημόπλοιο. Η «Artemis ΙΙΙ», ως δοκιμαστική πτήση χαμηλής τροχιάς της Γης το 2027, θα πρέπει να συναντηθεί και να συνδεθεί με το σύστημα προσεδάφισης ανθρώπινου δυναμικού Starship της SpaceX του Ιλον Μασκ και ενδεχομένως με το διαστημόπλοιο «Blue Moon» της Blue Origin του Τζεφ Μπέζος.

Το ECLSS

Δεύτερον, το Σύστημα Ελέγχου Υποστήριξης Ζωής (Environmental Control and Life Support System - ECLSS). Αυτό είναι υπεύθυνο για τη διατήρηση στο «Orion» ενός βιώσιμου περιβάλλοντος για το τετραμελές πλήρωμα σε συνθήκες βαθέος Διαστήματος. Περιλαμβάνει τη διαχείριση της ατμόσφαιρας (πίεση, επίπεδα οξυγόνου, απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα), της θερμοκρασίας και της υγρασίας.

Προβλήματα, ωστόσο, υπήρξαν αναφορικά με το Σύστημα Διαχείρισης Αποβλήτων (Universal Waste Management System) στην τουαλέτα του σκάφους. Η δυσλειτουργία προέκυψε όταν μια αντλία απαίτησε μεγαλύτερη ποσότητα νερού για να λειτουργήσει σωστά, ενώ ταυτόχρονα σχηματισμένος πάγος παρεμπόδισε τον εξαερισμό που επιτρέπει την αποβολή των λυμάτων στο Διάστημα.

Ως προσωρινή λύση, το «Orion» τοποθετήθηκε με τρόπο ώστε ο αεραγωγός της τουαλέτας να εκτίθεται στην ηλιακή ακτινοβολία, επιτρέποντας την τήξη του πάγου. Η παρέμβαση αυτή έδωσε προσωρινή μόνο λύση και η δυσλειτουργία επανεμφανίστηκε.

Τρίτον, το σύστημα επικοινωνιών μέσω λέιζερ. Χρησιμοποιήθηκε το σύστημα O2O (Orion Optical Communications). Αντί για τα παραδοσιακά ραδιοκύματα, οι αστροναύτες έστειλαν δεδομένα και βίντεο υψηλής ευκρίνειας στη Γη μέσω ακτίνων λέιζερ, επιτυγχάνοντας ταχύτητες μεταφοράς πολύ μεγαλύτερες από κάθε προηγούμενη αποστολή.

Στην καρδιά του O2O βρίσκεται το εργαστηριακά ανεπτυγμένο Modular, Agile, Scalable Optical Terminal (MAScOT). Με μέγεθος περίπου όσο μιας γάτας, το MAScOT διαθέτει ένα τηλεσκόπιο 4 ιντσών. Το O2O χρησιμοποιεί υπέρυθρο φως (μήκος κύματος C-Band 1550 nm) αντί για τα παραδοσιακά ραδιοκύματα για τη μεταφορά δεδομένων από τη Σελήνη.

Οσον αφορά τις ταχύτητες δεδομένων, υποστηρίζει ρυθμούς λήψης (downlink) έως 260 Mbps και αποστολής (uplink) έως 20 Mbps. Επιτρέπει, εξάλλου, τη ζωντανή μετάδοση βίντεο υπερυψηλής ευκρίνειας (4K) από τη σεληνιακή περιοχή για πρώτη φορά. Οσον αφορά, δε, τον όγκο δεδομένων, μπορεί μέσα σε μόλις μία ώρα λειτουργίας να στείλει περίπου 36 GB δεδομένων, ποσότητα εξαπλάσια από αυτή που επιτρέπουν τα συμβατικά συστήματα S-band.

Επίσης, υπήρξε συνεχής αξιολόγηση της ακτινοβολίας που δεχόταν το σκάφος. Το πλήρωμα παρακολουθούσε συνεχώς τα επίπεδά της, καθώς πετούσε εκτός της προστασίας του γήινου μαγνητικού πεδίου προς τη Σελήνη. Κατά τη διάρκεια της αποστολής η ΝΑSΑ παρακολούθησε συνεχώς τις προβλέψεις ηλιακών σωματιδίων του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν.

Η αθέατη πλευρά

Σε ό,τι αφορά το τι είδαν οι αστροναύτες στην αθέατη πλευρά της Σελήνης, τα δεδομένα είναι εντυπωσιακά. Και εξαιρετικά χρήσιμα για το μέλλον. Oπως μια πρωτόγνωρη ηλιακή έκλειψη διάρκειας 54 λεπτών, όπου «Orion», Σελήνη και Ηλιος ευθυγραμμίστηκαν. Ακόμη, απόκοσμες πτώσεις μετεωριτών στην επιφάνεια της Σελήνης υπό μορφή λάμψεων.

Τα «παιχνίδια» της Γης με τον δορυφόρο της, όταν κρύβεται πίσω του και αργότερα επανεμφανίζεται, μια δύση (Earthset) και μια ανατολή (Earthrise) αντίστοιχα της Γης. Ακόμη, έναν γιγαντιαίο κρατήρα διαμέτρου περίπου 950 χιλιομέτρων και ηλικίας 3,8 δισεκατομμυρίων ετών και άπειρους νέους μικροσκοπικούς αλλά και μεγαλύτερους που στο σύνολό τους έδιναν στην Κριστίν Κοχ την εντύπωση αμπαζούρ. Και τη Σελήνη να γίνεται συνεχώς ολοένα πιο καφέ.

Είδαν απίστευτες χρωματικές εναλλαγές και διακυμάνσεις του σεληνιακού εδάφους όσο το σκάφος πλησίαζε ή απομακρυνόταν, όπως και τις περιοχές προσεδάφισης δύο παλαιότερων αποστολών του προγράμματος «Apollo».

40 λεπτά αγωνίας

Εξίσου σημαντικό είναι και το ότι οι αστροναύτες είχαν μια ενδιάμεση 40λεπτη διακοπή κάθε επικοινωνίας με το Διαστημικό Κέντρο του Χιούστον. Μόνοι εντελώς στο Διάστημα, χειριζόμενοι οι ίδιοι τα -προγραμματισμένα βεβαίως- συστήματα και την πορεία της κάψουλας του «Orion», έτοιμοι να αντιμετωπίσουν με την εκπαίδευση, τις γνώσεις και τα αντανακλαστικά τους κάθε απρόσμενο εμπόδιο.

Τα 40 λεπτά της απόλυτης μοναξιάς στο αχανές Διάστημα, δηλαδή στο άγνωστο, της κορύφωσης της αγωνίας για τους ίδιους και τις οικογένειές τους, τους επιστήμονες στο Χιούστον και για όποιον άνθρωπο είχε συναίσθηση του τρομακτικού άλματος που πραγματοποιούσε εκείνη την ώρα -ο ίδιος- στο μέλλον.

«Είναι τόσο υπέροχο να ακούμε ξανά τη Γη», ήταν οι πρώτες λέξεις της Κοχ μόλις αποκαταστάθηκε η επικοινωνία. «Θα διαλέγουμε πάντα τη Γη, πάντα ο ένας τον άλλον», συμπλήρωσε αμέσως μετά.

Το βιβλίο ενεργειών της ΝΑSΑ για το τετραμελές πλήρωμα της «Artemis II» σε σχέση με τις παρατηρήσεις της αθέατης πλευράς της Σελήνης περιλάμβανε 30 στόχους. Απαντες επιτεύχθηκαν. Το άλμα ήταν πετυχημένο.

Φωτογταφίες: Getty images / Ideal image, AFP / Visual Hellas, REUTERS