Τέλος εποχής για το ΝΕΟΝ του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

Λίγο πριν συμπληρώσει τα 15 χρόνια δραστηριότητας και προσφοράς ο πολιτιστικός οργανισμός ΝΕΟΝ, με ιδρυτή τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο, και με έναν θετικό απολογισμό στον τομέα των τεχνών, ολοκληρώνει τον κύκλο του.

Τα νούμερα μιλάνε από μόνα τους: από το 2013 μέχρι το 2025 οργανώθηκαν 44 εκθέσεις με 584.690 επισκέπτες ενώ μέχρι το 2020 το ΝΕΟΝ και ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος υποστήριξαν, ως μέρη του διεθνούς οργανισμού Outset, 69 έργα και 891 καλλιτέχνες.

Αλλά το σημαντικότερο κομμάτι, όσον αφορά τον συμβολικό δημόσιο ρόλο, ήταν οι δημόσιες παρεμβάσεις του ΝΕΟΝ στα καθ'ημάς: Κανείς δεν ξεχνάει τις παρεμβάσεις του ΝΕΟΝ σε αρχαιολογικά σημεία, όπως το έργο του Βρετανού καλλιτέχνη Άντονι Γκόρμλει, πριν από δυο χρόνια, στη Δήλο αλλά και τη μεταμόρφωση εμβληματικών χώρων, όπως το πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο ή την αναμόρφωση εκείνης της παλιάς οικίας στην Καπλανών.

Ούτε η πανδημία φαίνεται να εμπόδισε τη δραστηριότητα του ΝΕΟΝ αφού η έκθεση “Portals” και “Dream On” οργανώθηκαν στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο εκείνα τα δύσκολα χρόνια-μόνο για την αναμόρφωση του Καπνεργοστασίου διατέθηκαν 1,2 εκατομμυρίων ώστε να μπορέσει να στεγάσει τις εκθέσεις.

Όλοι επίσης θα θυμούνται την οπερατική-κινηματογραφική κατάθεση του Γιώργου Λάνθιμου σε ένα έργο σε συνεργασία με τη Λυρική Σκηνή και με την υπογραφή του ΝΕΟΝ-την περίφημη Βληχή. Σημαντική, επίσης, η υποστήριξη του ΝΕΟΝ από το 2013 μέχρι το 2026 οργανισμών όπως η Γεννάδιος Βιβλιοθήκη, η Γαλλική Σχολή Αθηνών, το Μουσείο Μπενάκη, το Ωδείον Αθηνών, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, η Ένωση Φίλων Ακροπόλεως, η Βρετανική Σχολή Αθηνών, το Αρχαιολογικό Μουσείο Μυκόνου, ο Αρχαιολογικός Χώρος της Δήλου, η Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου ενώ σημαντική ήταν και η ανακαίνιση-εκτός από του Δημόσιου Καπνεργοστασίου-του υπογείου Ωδείου Αθηνών.

Το ΝΕΟΝ, όπως μας θυμίζουν τόσο ο ίδιος Δημήτρης Δασκαλόπουλος, όσο και η καλλιτεχνική διευθύντρια του οργανισμού Ελίνα Κουντούρη, δημιουργήθηκε το 2012 στην καρδιά της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης της χώρας μας, όταν η υποστήριξη της τέχνης και του πολιτισμού ήταν αδήριτη ανάγκη. Ο ίδιος ο ιδρυτής θεωρούσε ότι η τέχνη μπορούσε να αφυπνίσει, να συγκινήσει και να κινητοποιήσει σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.

Στόχος του ήταν να φέρει το ευρύ κοινό σε επαφή με τις ιδέες και τις προκλήσεις της σύγχρονης τέχνης, σε μια εποχή που αναζητούσε νέα μοντέλα κοινωνικής συμμετοχής και ιδιωτικών πρωτοβουλιών. Σημαντική ήταν τόσο για τον ίδιο, όσο και την καλλιτεχνική διευθύντρια, η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με την καθημερινή ζωή της πόλης αλλά και η ενίσχυση της συνύπαρξης, της σύνδεσης και του διαλόγου.

“Είναι σημαντικό να φεύγουμε στην ακμή μας αφήνοντας μια γόνιμη κληρονομιά” τόνισε χαρακτηριστικά προς τους δημοσιογράφους ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος δικαιολογώντας την απόφασή του να κλείσει τον κύκλο ενός οργανισμού ακριβώς στην ακμή του. Δεν ήταν, με άλλα λόγια, η απογοήτευση αλλά η πληρότητα που τον έκανε να αποσυρθεί πλέον από αυτό τον κύκλο δραστηριοτήτων καθώς η Ελλάδα έχει πια αποκτήσει μια άλλη δυναμική, ύστερα ακριβώς από την υποστήριξη τέτοιων πρωτοβουλιών.

Το ΝΕΟΝ ολοκληρώνει τη δραστηριότητά του με την τριλογία εκθέσεων Michael Rakowitz & Ancient Cultures στα κορυφαία Μουσεία της χώρας, στο Μουσείο Ακρόπολης και στο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών.

Η τριλογία προσεγγίζει ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, απώλειας, αποκατάστασης και πολιτισμικής συνέχειας. Οι υπεύθυνοι θεωρούν ότι αφήνουν μια παρακαταθήκη και μια ταυτοτική συνθήκη στον χώρο της τέχνης. Σε αυτά τα 14 χρόνια, ο ΝΕΟΝ έχει συμβάλει στη διαμόρφωση του μοντέρνου χαρακτήρα στον τομέα των τεχνών διευρύνοντας τις αναφορές και τις δράσεις και ενισχύοντας το πολιτιστικό τοπίο.

Σήμερα, στην Ελλάδα παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για τη σύγχρονη τέχνη, με την ανάπτυξη πρωτοβουλιών από ποικίλους φορείς, την ενίσχυση των δράσεων κοινωφελών ιδρυμάτων και την ευρύτερη αναγνώριση της σημασίας της σύγχρονης τέχνης. Η Αθήνα και η Ελλάδα, όπως τονίζουν οι υπεύθυνοι, αποτελούν πλέον σημαντικό διεθνή προορισμό για καλλιτέχνες και φιλότεχνους, ενώ η λειτουργία του ΕΜΣΤ και νέων μουσείων ενισχύει περαιτέρω αυτή τη δυναμική.

Δωρίζοντας τη συλλογή

Αξίζει να θυμίσουμε ότι ο επιχειρηματίας και συλλέκτης Δημήτρης Δασκαλόπουλος, δραστηριοποιείται για τρεις δεκαετίες στον χώρο της σύγχρονης τέχνης και στο πλαίσιο της δημόσιας προσφοράς φρόντισε να διαθέσει τη δημόσια συλλογή του-περίπου 350 έργα-σε 4 μουσεία σε τρεις χώρες από δύο ηπείρους, διασφαλίζοντας την έκθεση τους σε ένα διευρυμένο διεθνές κοινό.

Επιπλέον, χρηματοδοτεί τη δημιουργία του νέου κτιρίου Τεχνών του Κολλεγίου Αθηνών, το οποίο θα λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό και εκθεσιακό κέντρο ανοιχτό στην κοινότητα, ενισχύοντας την καλλιτεχνική παιδεία. Η Τέχνη, ήταν, άλλωστε, πάντα προτεραιότητα καθώς, όπως σημείωνε στο βιβλίο “Οι στοχασμοί του Συλλέκτη-Η Ειρήνη Πάρη συνδιαλέγεται με τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο”: “Η Τέχνη είναι κάτι τόσο έντονα φορτισμένο, με έντονη απήχηση στο συναίσθημα και τη σκέψη του ανθρώπου, χωρίς να ξέρουμε γιατί. Για τον ίδιο λόγο, μας αρέσει να ακούμε μουσική και μας συναρπάζει.

Για τον ίδιο λόγο, μένουμε άφωνοι και συγκινούμαστε μπροστά σε ένα πανέμορφο, φυσικό φαινόμενο ή τοπίο-δεν χρειάζεται εξήγηση”. Και αυτή ακριβώς είναι η μαγεία και η ουσία της.