Ζωή Στραβοπόδη

Ο άνθρωπος που περνούσε «στην άλλη πλευρά» θεωρούταν όχι μόνο επικίνδυνος αλλά πραγματικό κατακάθι της κοινωνίας. Ρόλοι σαν αυτούς που υποδυόταν ο Αρτέμης Μάτσας προκαλούσαν έντονα συναισθήματα οργής και μίσους.

Πάμε στο σήμερα.

Ένας Έλληνας αξιωματικός συλλαμβάνεται για κατασκοπεία. Και η κοινωνία … σχεδόν χασμουριέται. Δεν γίνεται σεισμός. Δεν γίνεται καν σοβαρή συζήτηση. Την ίδια εβδομάδα η κοινή γνώμη ασχολείται περισσότερο με το τι φόρεσε η Πρέσβειρα της Αμερικής στα μπουζούκια παρά με το γεγονός ότι ένας άνθρωπος σε θέση εθνικής ευθύνης φέρεται να έδινε πληροφορίες σε ξένη δύναμη.

Αν παρακολουθήσει κανείς τα σχόλια γύρω από το πρόσφατο περιστατικό κατασκοπείας, δεν θα βρει οργή. Θα βρει κυνισμό και χιούμορ: «Κατάσκοπος από τα Temu», «για τριάντα χιλιάρικα έδινε μυστικά στους Κινέζους», «τον παγίδευσαν με Κινέζα θεά» και πολλά άλλα ευφάνταστα και μη.

Φαίνεται πλέον καθαρά πως η συλλογική μας αναφορά δεν είναι πια ο σκοτεινός προδότης. Είναι ο Θανάσης Βέγγος στο Θου-Βου: Φανερός Πράκτωρ 000. Δεν μας εξοργίζει. Σχεδόν μας διασκεδάζει.

Και αυτό δεν είναι αθώο. Είναι ενδεικτικό ότι πλέον δεν μας νοιάζει αρκετά. Δεν θυμώσαμε, γιατί βαθιά μέσα μας δεν νιώσαμε ότι χάθηκε κάτι πολύτιμο. Δεν αισθανθήκαμε ρήγμα. Δεν αισθανθήκαμε απειλή.

Και εδώ μπαίνει το επόμενο, πιο άβολο κομμάτι: η απαξίωση του στρατιωτικού επαγγέλματος.

Ας είμαστε ειλικρινείς. Αρκεί να ακούσουμε πώς μιλάμε σήμερα πλέον για τους Στρατιωτικούς: «άτομα που απλώς εκτελούν εντολές», «δεν σκέφτονται», «δεν τα κατάφεραν αλλού και κατέληξαν στα Σώματα», «στρατόκαυλοι». Δυστυχώς αυτές δεν είναι περιθωριακές απόψεις. Είναι στερεότυπα πρώτης γραμμής. Τα λέμε χαλαρά, σχεδόν αθώα. Κι ύστερα απορούμε γιατί κανείς δεν συγκινείται όταν ένας στρατιωτικός θεσμός προσβάλλεται.

Το παράδοξο;

Οι απαιτήσεις μας από τα Σώματα δεν μειώθηκαν ποτέ. Οι στρατιωτικοί συνεχίζουν να δουλεύουν σε δύσκολες, συχνά επικίνδυνες συνθήκες, να μετακινούνται διαρκώς, να λειτουργούν με πειθαρχία και σιωπή, να ζουν με τον περιορισμό της προσωπικής τους ζωής. Απλώς πλέον το κάνουν χωρίς κοινωνικό κύρος. Χωρίς αναγνώριση. Χωρίς το αίσθημα ότι «αυτό που κάνω έχει αξία για τους άλλους». Κάποτε το καθήκον ήταν τιμή. Σήμερα είναι βάρος.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται κάτι ακόμη πιο κυνικό:

η ιδέα ότι «ε, λογικό είναι να κοιτάξει το συμφέρον του, όλοι αυτό κάνουν». Το ατομικό συμφέρον έχει αναβαθμιστεί σε φυσικό νόμο.

Το συλλογικό; Σχεδόν γραφικό.

Έτσι, η προδοσία του εθνικού συμφέροντος δεν προκαλεί σοκ.

Η προσβολή των θεσμών δεν προκαλεί οργή.

Περνάει σαν ακόμη μία είδηση ανάμεσα σε stories και trends.

Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά πατάνε πάνω σε ένα μεγάλο ψέμα: ότι η ειρήνη είναι δεδομένη. Σαν κάτι που «απλώς υπάρχει». Σαν το Wi-Fi και το internet. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια.

Η ειρήνη είναι εύθραυστη. Συντηρείται και φυλάσσεται. Και απαιτεί ανθρώπους που στέκονται σε ρόλους που σήμερα θεωρούμε ξεπερασμένους.

Το πρόβλημα που αναδύεται από το περιστατικό αυτό δεν είναι ότι κάποιος μας πρόδωσε. Το πρόβλημα είναι ότι δεν νιώσαμε ότι προδόθηκε κάτι δικό μας.

Όταν η ειρήνη αντιμετωπίζεται σαν δεδομένο και οι άνθρωποι που τη διασφαλίζουν σαν γραφικές φιγούρες, τότε η κατασκοπεία δεν σοκάρει. Κι όταν μια κοινωνία γελάει με ό,τι κάποτε θεωρούσε αδιαπραγμάτευτο, δεν έχει απλώς αλλάξει αξίες. Έχει χαμηλώσει τις προσδοκίες της από τον ίδιο της τον εαυτό.