«Το μέλλον μας αξίζει να αγωνιστούμε»: 15 νέοι πάνε τον Καναδά στα δικαστήρια για το κλίμα

Δεκαπέντε νέοι θα επιχειρήσουν να πετύχουν την καταδίκη του καναδικού κράτους για αδράνεια απέναντι στην κλιματική κρίση, σε μια πρωτόγνωρη στα χρονικά δίκη στη χώρα, η οποία ξεκινά σήμερα ενώπιον ομοσπονδιακού δικαστηρίου του Βανκούβερ.

Όπως αυτοί οι 15 ενάγοντες, ηλικίας 17 έως 25 ετών, ακτιβιστές για την προστασία του περιβάλλοντος προσφεύγουν όλο και συχνότερα, σε ολόκληρο τον κόσμο, στη δικαιοσύνη, προκειμένου να αναγκάσουν τις κυβερνήσεις ή τις επιχειρήσεις να αναλάβουν δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

«Θέλω εντέλει να μπορέσω να εκφραστώ ενώπιον του δικαστηρίου και η φωνή μου να ακουστεί», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Σαντί Βιπόντ, μια νεαρή ενάγουσα ηλικίας 19 ετών, από το Κάλγκαρι. «Το μέλλον μας και τα δικαιώματά μας αξίζουν να αγωνιστούμε για αυτά», συμπλήρωσε. 

Πέντε εβδομάδες ακροαματικών διαδικασιών προβλέπονται σε αυτήν τη δίκη με τίτλο La Rose (από το όνομα μιας ενάγουσας). Οι νέοι θα προσπαθήσουν να καταδείξουν πως «τα συνταγματικά δικαιώματά τους στη ζωή, την ελευθερία και την ασφάλεια» έχουν παραβιαστεί από ένα κράτος που απέτυχε να τους προστατεύσει από την «υπαρξιακή απειλή» που θέτει η κλιματική αλλαγή.

Επιδιώκουν το δικαστήριο να υποχρεώσει το καναδικό κράτος να ενισχύσει το σχέδιό του για μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, αλλά επίσης να τηρήσει τους στόχους που έχει θέσει. Το ισχύον σχέδιο, το οποίο είναι λιγότερο φιλόδοξο από εκείνα άλλων μεγάλων δυνάμεων, προβλέπει μείωση των εκπομπών κατά 40% έως 45% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005. Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει πρόσφατα ότι ο στόχος αυτός δεν πρόκειται να επιτευχθεί.

Οι δικηγόροι τους θα καλέσουν να καταθέσουν επιστήμονες, ένας παιδίατρος ή και μηχανικοί προκειμένου να εξηγήσουν τις πολύ συγκεκριμένες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στους νέους αυτούς, καθώς και τις επιπτώσεις της στη σωματική και ψυχική τους υγεία.

Η δίκη αυτή, η οποία διεξάγεται έπειτα από επτά χρόνια δικαστικών διαδικασιών, αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του Φεβρουαρίου του 2027.

Ένα «νομικό ζήτημα»

H εξέταση από ένα δικαστήριο του σεβασμού στο Σύνταγμα από το ομοσπονδιακό κράτος στο θέμα της κλιματικής αλλαγής είναι κάτι πρωτόγνωρο στον Καναδά, όπου οι αρχές θεωρούν πως «η κλιματική αλλαγή είναι ένα πολιτικό πρόβλημα», επισήμανε μία εκ των δικηγόρων των εναγόντων, η Κάθριν Μπόις Πάρκερ.

Ωστόσο, όπως προσθέτει η ίδια, πρόκειται πράγματι για «ένα νομικό ζήτημα» και ένα δικαστήριο μπορεί νόμιμα να επιληφθεί μιας τέτοιας υπόθεσης «όταν η δράση μιας κυβέρνησης βλάπτει τους πολίτες της».

Αλλού στον κόσμο, εκατοντάδες άλλες υποθέσεις έχουν οδηγηθεί τα τελευταία χρόνια ενώπιον των δικαστηρίων, με στόχο να υποχρεωθούν τα κράτη να αναλάβουν δράση κατά της κλιματικής αλλαγής. Ορισμένες από αυτές έχουν σημειώσει σημαντικές επιτυχίες, όπως στην Ολλανδία και τη Νότια Κορέα.

Όπως και στον Καναδά, αρκετές από αυτές τις προσφυγές έχουν κατατεθεί από νέους, όπως συνέβη στη Γερμανία, όπου εννέα ακτιβιστές πέτυχαν το 2021 μια ιστορική απόφαση του ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου, το οποίο διέταξε την κυβέρνηση να ενισχύσει τους στόχους της για τη μείωση των εκπομπών, επικαλούμενο τα «θεμελιώδη δικαιώματα» των νεότερων γενεών.

Σύμφωνα με τη Μαρία Αντόνια Τίγκρε, από το Sabin Center for Climate Change Law του Πανεπιστημίου Κολούμπια, η γερμανική αυτή υπόθεση, καθώς και η πολυσυζητημένη γνωμοδότηση του 2025 του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης σχετικά με την υποχρέωση των κρατών να προστατεύουν το κλίμα «για τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές», θα μπορούσαν, μεταξύ άλλων, να ληφθούν υπόψη από την καναδική δικαιοσύνη.

Πολλαπλασιασμός των δασικών πυρκαγιών, πλημμύρες, ακραίες θερμοκρασίες: οι 15 νεαροί ενάγοντες από τον Καναδά θα εξηγήσουν ενώπιον του δικαστηρίου πώς βιώνουν ήδη έντονα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

«Θυμάμαι το 2015, όταν το βόρειο τμήμα της επαρχίας Σασκάτσουαν είχε παραδοθεί στις φλόγες. Ο αέρας ήταν αποπνικτικός, δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε», δηλώνει, μεταξύ άλλων, η Λόρεν Ράιτ, η οποία κατάγεται από αυτή την επαρχία του κεντρικού Καναδά.

Η δίκη διεξάγεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, που ανέλαβε την εξουσία τον Μάρτιο του 2025, έχει καταργήσει αρκετά περιβαλλοντικά μέτρα που είχαν θεσπιστεί από τον προκάτοχό του, Τζάστιν Τριντό, όπως ο φόρος άνθρακα για τα φυσικά πρόσωπα και το ανώτατο όριο εκπομπών του πετρελαϊκού τομέα.

Εν μέσω εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ, ο Κάρνεϊ επιδιώκει να προωθήσει μεγάλα έργα, κυρίως στον τομέα της ενέργειας, με στόχο να μειώσει την εξάρτηση του Καναδά από τον νότιο γείτονά του θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τις δεσμεύσεις για το κλίμα που είχε αναλάβει η προηγούμενη κυβέρνηση.