Ενας αιώνας ΠΑΟΚ: Οκτώ πρόσφυγες έφεραν τον Δικέφαλο στη Θεσσαλονίκη

Μια ομάδα, μια πόλη, μια ιστορία. Στην περίπτωση του ΠΑΟΚ, που στις 20 Απριλίου γιορτάζει τα 100ά του γενέθλια, το χιλιοειπωμένο τρίπτυχο για το DNA και τη διαδρομή αθλητικών συλλόγων έχει ουσιαστικές διαστάσεις. Από την τυπική ίδρυσή του, όταν το Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης με την 822/20-4-26 απόφασή του αναγνώρισε τον Πανθεσσαλονίκειο Αθλητικό Ομιλο Κωνσταντινοπουλιτών προέκυψε ήδη μια πρώτη απάντηση. Οι πόλεις είναι δύο.

Η κοιτίδα, η Κωνσταντινούπολη, και το νέο αγκυροβόλι, η Θεσσαλονίκη, για τους εκριζωμένους και κατατρεγμένους πρόσφυγες-θύματα της τουρκικής αγριότητας.

Μέσα, πίσω και δίπλα από την Πόλη, οι Ρωμιοί της Βασιλεύουσας, οι Ελληνες Μικρασιάτες, ο Ποντιακός Ελληνισμός που πλήρωσε με χιλιάδες νεκρούς και εκτοπισμένους την επιθυμία του να διατηρήσει την εθνική και θρησκευτική του ταυτότητα. Με μια γενοκτονία.


Μέσα και γύρω από τη Θεσσαλονίκη, σε ολόκληρη τη Μακεδονία και τη Θράκη, ο νέος κόσμος που ξεκίνησαν να φτιάχνουν οι πρόσφυγες. Κουβαλώντας την πίστη, την αξιοπρέπεια και τη μνήμη των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης, τις αξίες, την υπερηφάνεια και τις παρακαταθήκες των Ελλήνων Ποντίων και των Μικρασιατών, σε μια πόλη και σε μια ολόκληρη περιφέρεια που μόλις είχαν απαλλαγεί από τον τουρκικό ζυγό και ανέπνεαν το οξυγόνο της ελευθερίας.

Ο ΠΑΟΚ, λοιπόν, δεν ήταν ένα απλό αθλητικό γεγονός της εποχής. Η δημιουργία του ήταν μια επείγουσα ανάγκη των προσφύγων της Πόλης για να μη χαθεί το κομμάτι της προσωπικής τους ταυτότητας που σήμαινε αρχές, βιώματα, ιστορία, αλλά και οράματα, στο νέο -και αρχικά επιφυλακτικό- περιβάλλον που είχαν εγκατασταθεί.

«Εις τους Ηρακλειδείς και τους Αρειανούς»

Με την ίδρυσή του απαντήθηκε το αγωνιώδες ερώτημα που είχε θέσει νωρίτερα ένας πρόσφυγας σε μια συνέλευση της Ενωσης Κωνσταντινοπουλιτών Θεσσαλονίκης: «Θα ήθελα να ακουστεί η φωνή μου από εδώ, έξω, ως τους γηγενείς, εις τους Ηρακλειδείς και τους Αρειανούς και να τους ερωτήσω: Θέλετε να υπάρχει σύλλογος φέρων το όνομα της Κωνσταντινουπόλεως ή θέλετε να σβήσωμεν το όνομα διά να μην ακούγεται;».

Αποτυπώνοντας, σύμφωνα με το ντοκουμέντο της ιστορικού Μαρίας Καζαντζίδου, τη λογική που διέκρινε τους καταδιωγμένους πρόσφυγες που έβλεπαν ότι το μέλλον τους, η προσωπική, οικογενειακή και επαγγελματική ζωή τους θα βρισκόταν πια στη Θεσσαλονίκη.

Με τον Δικέφαλο Αετό με κλειστά φτερά, που έγινε αργότερα το έμβλημα του ΠΑΟΚ, να παραπέμπει στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και με τις ασπρόμαυρες φανέλες των αθλητών, με το μαύρο για το πένθος της απώλειας και το άσπρο για την ελπίδα της αναγέννησης στον νέο τόπο. Για τον πρόσφυγα από την Πόλη, ο ΠΑΟΚ ήταν ο δικός του ΠΑΟΚ.

Το «Bizim (Μπιζίμ) ΠΑΟΚ» αντικατόπτριζε τη σχέση του ίδιου και του ΠΑΟΚ με τις χαμένες πατρίδες...

Από γενιά σε γενιά

Αν και ιδρύθηκε από επιφανή πρόσωπα της προσφυγικής κοινότητας, ο ΠΑΟΚ ενσωμάτωσε και εξέφρασε το λαϊκό και πιο μαχητικό στοιχείο της Θεσσαλονίκης απέναντι στον αξιόμαχο ανταγωνιστή του, τον Αρη, κατεξοχήν εκπρόσωπο της αστικής και πολυπολιτισμικής Νύμφης του Θερμαϊκού. Με την πάροδο των χρόνων, το εκτόπισμά του διευρύνθηκε.

Ξεπέρασε τα όρια της προσφυγιάς και έγινε πανμακεδονικό, εκφραστής ολόκληρης της βόρειας Ελλάδας. Ο κορυφαίος αθλητής - ποδοσφαιριστής της ιστορίας του, σύμβολο της ομάδας με τα ασπρόμαυρα, ο Γιώργος Κούδας, αποκλήθηκε «Μεγαλέξανδρος». Δείχνοντας ότι στη βυζαντινή και προσφυγική κληρονομιά του ΠΑΟΚ προστέθηκε το ατόφιο μακεδονικό στοιχείο.


Κάπως έτσι, στη διαδρομή των πρώτων 100 χρόνων της ιστορίας του, με τις σελίδες της γραμμένες με ιδρώτα, κόπο, θυσίες που έφεραν θριάμβους, όπως και ήττες, σπουδαίες διακρίσεις, αλλά και μεγάλες απογοητεύσεις, αγώνες μέσα και έξω από τα γήπεδα, ο ΠΑΟΚ κέρδισε πολλά στοιχήματα. Το κυριότερο, να αποδείξει ότι είναι κάτι πολύ παραπάνω από ένα απλό αθλητικό σωματείο. Ιδέα, πάθος, παρακαταθήκες που μεταλαμπαδεύονται από γενιά σε γενιά.

Θα έλεγε κανείς ότι αυτά φαντάζουν υπερβολικά ή και εκτός πραγματικότητας χαρακτηριστικά, σε μια εποχή όπου ο αθλητισμός έχει εμπορευματοποιηθεί πλήρως και η παγκόσμια αθλητική οικονομία και βιομηχανία, όπως εκτιμήθηκε στο πρόσφατο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, φτάνει στα 2,3 τρισ. δολάρια και συνεχώς αναπτύσσεται.

Ο ίδιος, εξάλλου, ο ποδοσφαιρικός, αλλά πλέον και ο μπασκετικός ΠΑΟΚ πλαισιώνονται από εκατοντάδες χιλιάδες φανατικούς οπαδούς, αλλά βρίσκονται και στα χέρια δισεκατομμυριούχων. Κι όμως, αν υπάρχουν κάποιοι σύλλογοι στο διεθνές και όχι μόνο το ελληνικό αθλητικό στερέωμα που δικαιούνται να μιλούν για το παρόν και το μέλλον τους με όρους κληρονομιάς, ιστορικής μνήμης, συνέπειας και ευθύνης, ο ΠΑΟΚ έχει εξέχουσα θέση ανάμεσά τους.

Οι πιο μεγάλες στιγμές

Αλλωστε είναι και ένας σύλλογος που, στην κυριολεξία «τα έχει δει και τα έχει γνωρίσει όλα». Συχνά, βρέθηκε να αγωνίζεται μόνος εναντίον όλων.

Είδε δύο ποδοσφαιριστές του να χάνουν τη ζωή τους στο Αλβανικό Μέτωπο. Τον πρώτο διεθνή ποδοσφαιριστή της ιστορίας του, τον 33χρονο τερματοφύλακα Νίκο Σωτηριάδη, πρόσφυγα από τα Μουδανιά της Προύσας, που στις 28 Ιανουαρίου 1941 σκοτώθηκε από ιταλικά πυρά στην Κλεισούρα της Καστοριάς. Είχε προηγηθεί, στις 17 Νοεμβρίου 1940, ο 22χρονος αμυντικός της ομάδας Γιώργος Βατίκης, ανθυπασπιστής στην 573η μονάδα πυροβολητών, που έπεσε νεκρός στο Μοράβα, υπερασπιζόμενος τη θέση του.

Είδε αρκετά αργότερα το σπουδαιότερο ταλέντο του και μετέπειτα ποδοσφαιριστή-ίνδαλμα των οπαδών του, τον Γιώργο Κούδα, να τον εγκαταλείπει για δύο χρόνια, διεκδικώντας να μεταγραφεί στον Ολυμπιακό, αλλά χωρίς τη βάσει των νόμων απαιτούμενη συγκατάθεση της διοίκησης, του εμβληματικού τότε ηγέτη του ΠΑΟΚ Γιώργου Παντελάκη. Και να επιστρέφει, όμως, μέσα σε εκδηλώσεις λατρείας, για να τον οδηγήσει στα πρώτα τρόπαια της ιστορίας του.

Υποχρεώθηκε να παίζει τους τελικούς Κυπέλλου στις έδρες των αντιπάλων του της Αθήνας, όταν το περίφημο ΠΟΚ κινούσε τα νήματα στον ελληνικό ποδοσφαιρικό χάρτη. Πέντε τελικούς συνεχόμενους έπαιξε στην Αθήνα μεταξύ 1970-1974 και παρότι είχε -γενικώς παραδεκτό- ανώτερη ομάδα, κατάφερε να κερδίσει μόνο τους δύο. Απέναντι στον Παναθηναϊκό το 1972 (2-1) και τον Ολυμπιακό στα πέναλτι, (2-2, 6-5) το 1974. Ηταν ο ΠΑΟΚ του Λες Σάνον και των οκτώ διεθνών: Κούδα, Σαράφη, Τερζανίδη, Αναστασιάδη, Παρίδη, Ασλανίδη, Γούναρη, Ιωσηφίδη.



Είδε τον Ούγγρο προπονητή του Γκιούλα Λόραντ, που τον καθοδήγησε στο πρώτο του Πρωτάθλημα, στην περίοδο 1975-1976, να καταρρέει από καρδιακή προσβολή ενώ βρισκόταν στον πάγκο της ομάδας και να αφήνει την τελευταία του πνοή λίγο αργότερα στο ΑΧΕΠΑ. Κι όλα αυτά ένα απόγευμα της 31ης Μαΐου 1981, σε ένα αδιάφορο βαθμολογικά ντέρμπι ΠΑΟΚ - Ολυμπιακού, στο γήπεδο της Τούμπας.


Είδε τους μπασκετμπολίστες του να αγωνίζονται με… ξυρισμένα κεφάλια στον τελικό Κυπέλλου στο Αλεξάνδρειο απέναντι στον Αρη του Γκάλη, για να «ξορκίσουν» την ατυχία τους. Η σκέψη τους αποδείχτηκε γούρικη, κέρδισαν με 74-70 και κατέκτησαν το τρόπαιο. Ηταν Μεγάλη Τετάρτη του 1984 για τον ΠΑΟΚ του Φαίδωνα Ματθαίου.

Κυπέλλο Κυπελλούχων

Τους είδε να κατακτούν τον πρώτο ασπρόμαυρο ευρωπαϊκό τίτλο, στις 26 Μαρτίου 1991 στη Γενεύη, νικώντας σε έναν αγώνα-θρίλερ την ισπανική Σαραγόσα στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων, με 76-72. Στον πάγκο βρισκόταν ο Ντράγκαν Σάκοτα. Τους είδε επίσης να αποτυγχάνουν να κάνουν το back to back, χάνοντας στις 17 Μαρτίου 1992 στη Ναντ από τη Ρεάλ Μαδρίτης (63-65) στην εκπνοή του αγώνα.


Εποχή Ντούσαν Ιβκοβιτς, Μπάνε Πρέλεβιτς, Παναγιώτη Φασούλα, Κένεθ Μπάρλοου, Τζον Κόρφα κ.ά. Μετά κέρδισαν το Κόρατς, νικώντας δύο φορές τη Στεφανέλ Τριέστε (75-66, 100-91) τον Απρίλιο του 1994 και έχασαν ξανά το Κύπελλο Κυπελλούχων, με τον μονό τελικό να διεξάγεται στην έδρα του αντιπάλου (Ταουγκρές Βιτόρια, 81-88) στις 12 Μαρτίου 1996.

Βίωσε την απογοήτευση του διετούς αποκλεισμού από τις ευρωπαϊκές διοργανώσεις, όταν η Τούμπα έγινε θέατρο μάχης μεταξύ οπαδών του και Αστυνομίας, ενώ έχανε με 0-2 από την Παρί Σεν Ζερμέν, την 1η Οκτωβρίου 1992, σε αγώνα του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ. Καθώς, δε, λόγω σοβαρών οικονομικών και αγωνιστικών προβλημάτων δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει την ευρωπαϊκή έξοδο για να εκτίσει την ποινή, ο ευρωπαϊκός εξοστρακισμός έφτασε τα 5 χρόνια.

Είδε την απώλεια του πρωταθλήματος, όταν στις 11 Μαρτίου 2018 ο διαιτητής Κομίνης διέκοψε το καθοριστικό ντέρμπι ΠΑΟΚ-ΑΕΚ στο 89ο λεπτό λόγω επεισοδίων που προκλήθηκαν καθώς ακυρώθηκε καθυστερημένα γκολ του Φερνάντο Βαρέλα. Το σκηνικό σημαδεύτηκε από την εισβολή του Ιβάν Σαββίδη στον αγωνιστικό χώρο με ένα όπλο στη ζώνη.

Πήρε πάντως, μια άτυπη ρεβάνς, κερδίζοντας από την ΑΕΚ τον τίτλο της περιόδου 2023-2024, όταν χρειαζόταν μόνο νίκη στο τελευταίο παιχνίδι της σεζόν και την πήρε, μέσα στο Χαριλάου, με 2-1 επί του «αιώνιου αντιπάλου». Ενώ, νωρίτερα, το 2019, κέρδισε αήττητος το πρωτάθλημα, 55 χρόνια μετά το αντίστοιχο του ΠΑΟ (1963-1964).

Και πάνω που ετοιμάζεται να διαβεί το κατώφλι της δεύτερης 100ετίας της διαδρομής του πληγώνεται βάναυσα από μια απροσδόκητη αλυσίδα τραγικών γεγονότων που βαραίνουν την ατμόσφαιρα πάνω από την Τούμπα και το Παλατάκι. Ο άδικος χαμός στις 27 Ιανουαρίου των επτά οπαδών του στον αυτοκινητόδρομο-καρμανιόλα της Τιμισοάρα, ενώ πήγαιναν στη Λιόν για να υποστηρίξουν τη λατρεμένη τους ομάδα σε μια ακόμα ευρωπαϊκή αναμέτρηση.

Το δεύτερο αυτοκινητιστικό δυστύχημα που σημάδεψε την οικογένεια του ΠΑΟΚ, το πρώτο ήταν στις 4 Οκτωβρίου 1999 στα Τέμπη, με θύματα έξι νέα παιδιά. Αμέσως μετά, η άγρια δολοφονία του 20χρονου Κλεομένη το βράδυ της 12ης Μαρτίου στην Καλαμαριά, σε ένα ακόμα περιστατικό ακραίας οπαδικής βίας. Και μόλις το Μεγάλο Σάββατο, η απώλεια ενός από τους ηγέτες της ποδοσφαιρικής ομάδας στα όχι και τόσο εύκολα χρόνια της περιόδου ’86-’94, του Στέφανου Μπορμπόκη.

Η ιδρυτική συνέλευση

Το βράδυ της Τρίτης 30 Μαρτίου 1926, οκτώ Κωνσταντινουπολίτες πρόσφυγες πραγματοποίησαν στη Λέσχη Κωνσταντινουπολιτών την ιδρυτική συνέλευση του ΠΑΟΚ, υπογράφοντας το πρώτο καταστατικό του. Παρόντες οι Τριαντάφυλλος Τριανταφυλλίδης, Κωνσταντίνος Κοεμτζόπουλος, Κωνσταντίνος Κρητικός, Μιχάλης Θεοδοσιάδης, Ιωακείμ Ιωακειμόπουλος, Αριστόδημος Δημητριάδης, Αλέξανδρος Αγγελόπουλος και Μενέλαος Τσούλκας.

Στις 5 Απριλίου η Γενική Συνέλευση εξέλεξε το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο με πρόεδρο τον Τριαντάφυλλο Τριανταφυλλίδη. Στις 10 Απριλίου κατατέθηκε η αίτηση αναγνώρισης του συλλόγου στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και στις 20 Απριλίου εκδόθηκε η ιστορική απόφαση 822.

Πρώτο έμβλημα του ΠΑΟΚ ήταν το τετράφυλλο πράσινο τριφύλλι. Πάνω σε κάθε φύλλο ήταν χαραγμένα τα γράμματα της λέξης ΠΑΟΚ, σε σύμπλεγμα με πέταλο. Ηταν πρόταση του Κ. Κοεμτζόπουλου, που πήρε την ιδέα από το πακέτο των τσιγάρων του, μάρκας Λήθη.

Βεβαίως, είχαν προηγηθεί πολύ έντονες εσωτερικές τριβές στην Ενωση Κωνσταντινοπουλιτών Θεσσαλονίκης και το αθλητικό τμήμα της (ΑΕΚΘ) που είχε δημιουργηθεί τον Ιούνιο του 1925. Μετά την ίδρυση του ΠΑΟΚ και μια περίοδο συνέχισης των εντάσεων, το ζήτημα έληξε διά παντός με την απορρόφηση το 1929 της ΑΕΚΘ, που πια διατηρούσε μόνο τμήμα κλασικού αθλητισμού. Τότε ο Δικέφαλος Αετός αντικατέστησε το πρώτο έμβλημα του ΠΑΟΚ.


Παράλληλα, απέκτησε το πρώτο του ποδοσφαιρικό γήπεδο, στην περιοχή του Συντριβανίου, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Εγκαινιάστηκε στις 5 Ιουνίου 1932, με το ματς ΠΑΟΚ - Ηρακλής (3-2). Επί ενάμιση χρόνο εργάστηκαν πολλοί πρόσφυγες εθελοντικά στον ελεύθερο τους χρόνο, βοηθώντας με οποιονδήποτε τρόπο, ακόμη και σκάβοντας με τα χέρια!

Νωρίτερα είχαν ήδη ιδρυθεί, από το 1926 κιόλας, τα τμήματα πάλης και ποδηλασίας και το 1928 αυτά του μπάσκετ και του στίβου. Το 1931 ιδρύθηκαν τα τμήματα πόλο και κολύμβησης και το 1933 του βόλεϊ.

Ο ΠΑΟΚ κατάφερε να φτάσει σε τρεις τελικούς του Κυπέλλου ποδοσφαίρου, αλλά τους έχασε, καθώς υποχρεωνόταν να τους δώσει στην Αθήνα, στο γήπεδο της λεωφόρου Αλεξάνδρας. Πρώτα το 1939 με την ΑΕΚ (1-2), το 1951 με τον Ολυμπιακό (0-4) και με τον ΠΑΟ το 1955 (0-2).

Στο τέλος της δεκαετίας του ’50, ο ποδοσφαιρικός ΠΑΟΚ μετακόμισε στην Τούμπα, την κατεξοχήν προσφυγική συνοικία της πόλης, όταν του παραχωρήθηκε χώρος 30 στρεμμάτων από το Ταμείο Εθνικής Aμυνας. Το γήπεδο χτίστηκε με έναν μεγάλο έρανο. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1959 δόθηκε το πρώτο παιχνίδι απέναντι στην ΑΕΚ, με παρόντα τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή. Σε αυτό, ανακαινισμένο, αγωνίζεται έως σήμερα.

Οι τίτλοι

Ο πρώτος πανελλήνιος τίτλος ήρθε το 1959 από την ομάδα μπάσκετ. Αυτονόητα και η πρώτη συμμετοχή σε ευρωπαϊκή διοργάνωση, στο Κύπελλο Πρωταθλητριών. Αντίπαλός του, η πρωταθλήτρια Ρουμανίας ΣΣΑ Βουκουρεστίου. Στις 29 Νοεμβρίου 1959, στο ανοιχτό γήπεδο της ΧΑΝΘ, ο ΠΑΟΚ ηττήθηκε (61-80), όπως και στη ρεβάνς (13 Δεκεμβρίου, 60-79).

Το πρώτο ποδοσφαιρικό Κύπελλο ήρθε το 1972. Το πρώτο Πρωτάθλημα το 1975-76. Ενδιάμεσα, τον Οκτώβριο του 1973 κυκλοφόρησε ο ύμνος του ΠΑΟΚ, σε μουσική Πέτρου Γιαννακού, στίχους Μίμη Τραϊφόρου, συζύγου της Σοφίας Βέμπο, και ερμηνεία Πέτρου Γκαρώνη.

Ακολούθησαν χρόνια με δεκάδες τίτλους και καταξίωση, εσωτερική και διεθνή και στα 21 αθλήματα όπου συμμετέχει. Σε περίοπτη θέση οι ευρωπαϊκοί τίτλοι στο μπάσκετ. Σταθμός η είσοδος του μπασκετικού ΠΑΟΚ στο «σπίτι του», το Παλατάκι της Πυλαίας, την άνοιξη του 2000, στο οποίο διεκδίκησε κατά το ήμισυ (84-82), -το άλλο μισό κρίθηκε στο Μπιλμπάο (65-72) ανεπιτυχώς έναν τελευταίο ευρωπαϊκό τίτλο, στο περυσινό FIBA Europe Cup, με αντίπαλο την ομώνυμη ισπανική ομάδα - από την οποία φιλοδοξεί να πάρει σε λίγες ημέρες τη ρεβάνς για το ίδιο τρόπαιο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού, για το 2025 μόνο ο Ερασιτέχνης ΠΑΟΚ (χωρίς να υπολογίζονται οι παίκτες της ΠΑΕ ΠΑΟΚ και των Ακαδημιών) διαθέτει 4.343 εγγεγραμμένους αθλητές, πάνω από Παναθηναϊκό (3.538), Αρη (3.436), Ολυμπιακό 2.074, ΑΕΚ (1.754) και πίσω μόνο από τον Ναυτικό Ομιλο Χανίων (5.825).

Εχει κατακτήσει 76 τίτλους σε ομαδικά αθλήματα. Τους 12 στο ποδόσφαιρο, 4 Πρωταθλήματα και 8 Κύπελλα. Εχει χτίσει δυναστεία στο ποδόσφαιρο γυναικών με 19 Πρωταθλήματα και 6 Κύπελλα. Εχει ακόμη 7 στο μπάσκετ (2 Πρωταθλήματα και 3 Κύπελλα), 9 στο βόλεϊ ανδρών και έναν στο βόλεϊ γυναικών, 7 στο χάντμπολ ανδρών και 14 στο χάντμπολ γυναικών.

Η σημερινή δύναμη

Το επόμενο στοίχημα του ΠΑΟΚ είναι να ξεφύγει πια από τα όρια της Βόρειας Ελλάδας. Οπως κάποια στιγμή, ο Δικέφαλος Αετός άνοιξε τα φτερά του για να «σκεπάσει» πέρα από την προσφυγιά και τη Θεσσαλονίκη ολόκληρη τη Μακεδονία, να μπορέσει στα επόμενα χρόνια να απλωθεί σε όλη την Ελλάδα. Οι έρευνες δείχνουν ότι η επιρροή του στον ελληνικό Βορρά είναι κυριαρχική. Αλλά όταν μετριέται σε πανελλαδική βάση, υποχωρεί. Αυτό καλείται να παλέψει.

Στις προηγούμενες δεκαετίες δεν το κατάφερε. Είχε κατά καιρούς πανίσχυρες διοικήσεις, οξυδερκείς παράγοντες, καθώς και ισχυρούς οικονομικούς υποστηρικτές, ποτέ όμως εφάμιλλους των αθηναϊκών ομάδων. Οντας αρχικά η ομάδα της προσφυγιάς και στη συνέχεια της περιθωριοποιημένης από το «κράτος των Αθηνών» συμπρωτεύουσας πάλεψε με ίδια και κυρίως έντιμα μέσα για να επιβιώσει και να αναπτυχθεί.

Ωστόσο, η κουλτούρα του σωματείου και των οπαδών του ήταν πάντα στους άξονες του μαχητή, του διεκδικητή, συνάμα όμως του μονίμως αδικημένου και παραγκωνισμένου από το αθηναϊκό κράτος. Το τελευταίο, αλήθεια ή ενίοτε και άλλοθι συχνά υποχρέωνε τους διοικούντες τον Δικέφαλο του Βορρά να αναζητούν βοήθεια με διαμεσολαβητές τους υπουργούς και τους βουλευτές της Θεσσαλονίκης. Και οι τελευταίοι, γνώστες της τρομακτικής επιρροής του ΠΑΟΚ στην τοπική κοινωνία και τους ψηφοφόρους, έσπευδαν συνήθως παντελώς ανορθόδοξα να ανατρέψουν την ισχύουσα πραγματικότητα.


Στην πορεία του χρόνου αποδείχτηκε ότι η οικονομική ισχυροποίηση αυτών των οργανισμών δίνει λύσεις στα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν. Οταν ο ΠΑΟΚ ανταγωνίστηκε τον Αρη, επενδύοντας τεράστια ποσά για την εποχή στο μπασκετικό του τμήμα, επί διοίκησης Βεζυρτζή, μεγαλούργησε. Την ίδια ώρα, οι μεγαλομέτοχοι του ποδοσφαιρικού ΠΑΟΚ δεν είχαν το ίδιο βεληνεκές για να ανταγωνιστούν τους κολοσσούς των αθηναϊκών συλλόγων.

Με ό,τι μπορούσαν, παρά τα λάθη και τις ανεπάρκειές τους ωστόσο, κατάφεραν να σωρεύσουν κάποιους ακόμα τίτλους. Παρότι ο ΠΑΟΚ έφτασε στο χείλος της κατασροφής επανειλημμένα. Οπως συνέβη και στο μπάσκετ, όταν ο ανταγωνισμός με τους αντίστοιχους Αθηναίους κατέστη παντελώς αδύνατος.

Πανίσχυρος

Σήμερα το σκηνικό είναι εντελώς διαφορετικό. Στο ποδόσφαιρο, επί των ημερών Σαββίδη, ο ΠΑΟΚ έχει αναδειχθεί σε ηγεμονική δύναμη επιρροής στα κέντρα αποφάσεων. Οι εσωτερικοί τίτλοι και οι διεθνείς διακρίσεις έρχονται συχνότερα, δεν είναι πια ο τέταρτος της τετράδας των «μεγάλων», διεκδικεί άνευ αντιλόγου και την πρωτιά. Εχει οικονομικά εξυγιανθεί εδώ και 11 χρόνια και στον επόμενο τόνο βρίσκεται το όραμα για τη Νέα Τούμπα.

Στο μπάσκετ, επίσης, ξεκίνησε ήδη η εποχή Μυστακίδη. Ο χρόνος επιστροφής του ΠΑΟΚ στην αφρόκρεμα του ευρωπαϊκού μπάσκετ δεν είναι μακριά. Παράλληλα, ο Ερασιτέχνης γράφει λαμπρούς τίτλους σχεδόν σε όλα τα αθλήματα.

Μελανό σημείο ο διχασμός, ενίοτε και τριχασμός της ασπρόμαυρης κοινότητας, οι συγκρούσεις και οι διαφωνίες στο τρίγωνο ΠΑΕ - ΚΑΕ - Ερασιτέχνης. Που ανεξαρτήτως αντικειμένου και δικαίου, είναι, συχνά, πέραν των συντεταγμένων αρχών που ενέπνευσαν τους ιδρυτές του.


Ετσι κι αλλιώς, ο ΠΑΟΚ γιορτάζει αύριο τα 100 του χρόνια. Στην Πλατεία Αριστοτέλους, μεταξύ 11.00 και 21.00 ο χώρος θα μετατραπεί σε ένα ανοιχτό event με δράσεις, εικόνα, ήχο και drone show. Οι επετειακές εκδηλώσεις θα συνεχιστούν όλη τη χρονιά. Στις 9-11 Οκτωβρίου θα πραγματοποιηθεί συνέδριο με θέμα «100 χρόνια ΠΑΟΚ: Ποδόσφαιρο και Κοινωνία», σε συνεργασία με τα τρία πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης.

Φωτογραφίες: EUROKINISSI