Η αναγέννηση του θρυλικού «Grand Palais»

Με χρονολογία κατασκευής το 1900 και αφορμή τη Διεθνή Εκθεση εκείνης της χρονιάς, το «Grand Palais» υπήρξε εξαρχής κάτι περισσότερο από εκθεσιακή αίθουσα: ήταν ένα αρμονικό αμάλγαμα τεχνολογίας, τέχνης και αρχιτεκτονικής, ένας ναός του φωτός και του πολιτισμού. Υποδέχτηκε μερικές από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές εκθέσεις του 20ού αιώνα, από τον Πικάσο και τον Μονέ μέχρι τα πιο πολυτελή ντεφιλέ των οίκων Chanel και Hermès.

Κι όμως, στο πέρασμα των δεκαετιών το κτίριο υπέστη τμηματοποιήσεις, εγκατάλειψη, ακόμη και απειλές κατεδάφισης. Το 2021 ξεκίνησε η μεγαλύτερη αποκατάσταση στην ιστορία του «Grand Palais», υπό την επιμέλεια του γραφείου Chatillon Architectes, με στόχο να παραδοθεί πλήρως το 2025. Ο Φρανσουά και ο Σιμόν Σατιγιόν, πατέρας και γιος αντίστοιχα, αμφότεροι πολύπειροι αρχιτέκτονες, ανέλαβαν να αποκαλύψουν, όχι να επανασχεδιάσουν, όπως μας εξηγούν.

Ο Φρανσουά Σατιγιόν θυμάται ακόμα το πρώτο ραντεβού στο κτίριο: «Ηταν πρωί και το φως της ημέρας έμπαινε από τις σιδερένιες καμάρες του Πον. Ηταν σαν να βρισκόμουν σε έναν γοτθικό ναό, αλλά από σίδερο και γυαλί. Ηξερα αμέσως ότι αυτό δεν θα είναι μια συνηθισμένη αποκατάσταση.

Ηταν κάτι βαθύτερο, σχεδόν συναισθηματικό». Ο ίδιος, με πείρα δεκαετιών στην αποκατάσταση ιστορικών κτιρίων, μιλά για ένα έργο που ήταν ταυτόχρονα αρχιτεκτονικό και κοινωνικό. «Το “Grand Palais” ήταν κλειστό για το ευρύ κοινό για πολλά χρόνια. Είχε γίνει ένα μνημείο για να το κοιτάς απέξω, όχι για να το ζεις. Η αποστολή μας ήταν να το ξανακάνουμε δημόσιο, λειτουργικό, σύγχρονο, προσβάσιμο. Αυτό είναι το αληθινό στοίχημα».

Ο Σιμόν Σατιγιόν, γιος του Φρανσουά και συν-επικεφαλής του γραφείου Chatillon Architectes, προσθέτει: «Δεν θέλαμε να το επανασχεδιάσουμε. Θέλαμε να το καταλάβουμε. Και για να το καταλάβεις πρέπει να μελετήσεις το παρελθόν του. Ξεκινήσαμε με μια τεράστια έρευνα, με πάνω από 3.000 αρχειακά έγγραφα και σχέδια. Αυτό μας επέτρεψε να ανακαλύψουμε τις αυθεντικές προθέσεις των αρχιτεκτόνων του 1900 και να δούμε πώς να τις φέρουμε στο σήμερα χωρίς να τις προδώσουμε».

Η προσέγγισή τους ήταν χειρουργική, ακριβής, σχεδόν ταπεινή. Αντί να προσθέσουν, αφαίρεσαν. «Αφαιρέσαμε διαχωριστικά, τεχνητούς τοίχους, πρόσθετες επεμβάσεις που είχαν γίνει με τα χρόνια. Επαναφέραμε την κεντρική οπτική γραμμή από την Place Centrale μέχρι το Palais de la Découverte, μια θέα που δεν είχε δει κανείς από το 1937», εξηγεί ο Φρανσουά.

Ο Σιμόν τονίζει τη σημασία της ροής και της εμπειρίας του επισκέπτη. «Για πολλά χρόνια, ο επισκέπτης δεν καταλάβαινε πού βρίσκεται μέσα στο κτίριο. Δεν υπήρχε συνοχή. Τώρα, με τις νέες συνδέσεις μεταξύ του Πον, του Palais d’Antin και του κεντρικού άξονα, το “Grand Palais” ξαναγίνεται ένα ενιαίο σώμα - μια διαδρομή, όχι μια σειρά από κλειστά κουτιά». Μία από τις καινοτομίες του έργου ήταν η χρήση τεχνολογίας BIM (Building Information Modelling).

Ηταν μάλιστα μία από τις πρώτες εφαρμογές της σε μνημείο τέτοιας ιστορικής σημασίας. «Δημιουργήσαμε 35 ψηφιακά μοντέλα, με 15 GB δεδομένων, πάνω από 150.000 αντικείμενα, σκαναρίσματα λέιζερ, αρχειακά σχέδια, τρισδιάστατα μοντέλα», αναφέρει ο Φρανσουά. «Ηταν σαν να φτιάχναμε ένα ψηφιακό δίδυμο του “Grand Palais” που μας βοήθησε να κατανοήσουμε πού πρέπει να παρέμβουμε και πού όχι».

Η διαφάνεια -τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά- ήταν η κεντρική έννοια στην αποκατάσταση. Οπως λέει ο Σιμόν: «Δεν θέλαμε οι επισκέπτες να νιώθουν ότι μπαίνουν σε διαφορετικά κτίρια. Τώρα νιώθεις ότι διασχίζεις ένα ενιαίο σύμπαν. Και κάθε χώρος συνομιλεί με τους άλλους». Πέρα από την αποκατάσταση του ίδιου του κτιρίου, οι Chatillon Architectes ανέλαβαν και τον σχεδιασμό των νέων κήπων που το περιβάλλουν.

Εμπνευσμένοι από τους κήπους των Ηλυσίων Πεδίων, οι νέοι χώροι πρασίνου ακολουθούν καμπύλες διαδρομές, εναλλάσσοντας γκαζόν, πολυετή φυτά, βολβούς και περισσότερα από 60.000 είδη. «Θέλαμε έναν χώρο που να συνδέει το “Grand Palais” με το αστικό τοπίο, αλλά και με τη φύση», λέει ο Φρανσουά. «Χρησιμοποιήσαμε πολλά είδη από την άγρια χλωρίδα της λεκάνης του Παρισιού για να ενισχύσουμε τη βιοποικιλότητα».

Η αειφορία ήταν θεμέλιο της αποκατάστασης: η άρδευση γίνεται με βρόχινο νερό που συλλέγεται από τις στέγες, ενώ τα νέα τεχνικά συστήματα είναι πλήρως ενσωματωμένα στη δομή χωρίς να αλλοιώνουν την αισθητική. «Δεν κάνουμε design για το Instagram. Κάνουμε design που αντέχει στον χρόνο», τονίζει ο Σιμόν. Οταν τους ρωτάμε για την προσωπική τους σχέση με το «Grand Palais» μετά το πέρας των εργασιών, ο Φρανσουά απαντά: «Από τη στιγμή που ανοίγει στο κοινό δεν μας ανήκει πια.

Ανήκει σε όλους. Αλλά όταν περπατάω μέσα, θυμάμαι τη μέρα που διαλέξαμε την απόχρωση του σιδήρου στο Νεφ ή όταν ανακαλύψαμε ένα κρυφό μοτίβο σε μια εσοχή. Αυτές οι μνήμες μένουν». Ο Σιμόν συμφωνεί. «Αυτό που κάναμε δεν ήταν απλώς αρχιτεκτονική. Ηταν αφήγηση. Μια νέα αφήγηση, βασισμένη σε μια πολύ παλιά ιστορία. Και είναι υπέροχο που τώρα μπορεί να τη ζήσει ξανά ο κόσμος».

Ο πατέρας και ο γιος έχουν αναπτύξει μια σπάνια επαγγελματική χημεία. «Ξέρουμε ο ένας τον τρόπο σκέψης του άλλου. Είμαστε δύο διαφορετικές γενιές με κοινή ματιά. Και κάθε απόφαση είναι προϊόν συζήτησης - όχι μόνο τεχνικής, αλλά και φιλοσοφικής», επιβεβαιώνει ο Σιμόν. Το στοιχείο που τους ενώνει βαθύτερα είναι ο σεβασμός στη μεταμόρφωση του υπάρχοντος κτιρίου. «Η κατεδάφιση είναι εύκολη.

Η αποκατάσταση είναι πρόκληση. Είναι σαν να ακούς ένα παλιό κομμάτι μουσικής και να του δίνεις νέο ρυθμό χωρίς να αλλάξεις τη μελωδία του», λέει ο Φρανσουά. Στην ερώτηση τι τους εμπνέει, η απάντηση είναι απλή: η πόλη. «Το Παρίσι είναι το στούντιό μας», λέει ο Σιμόν. «Αλλά κάθε πόλη έχει κάτι να πει. Το κτίριο δεν είναι ποτέ μόνο του. Είναι μέρος μιας αφήγησης». Η ιστορία του «Grand Palais» χάρη στους Chatillon Architectes μόλις απέκτησε το πιο λαμπρό της κεφάλαιο.