Το «Ρωσικό Σπίτι» στη Λευκωσία στο κάδρο υποψιών για υβριδικές απειλές

Η Ράσα Γιουκνεβιτσιένε, πρώην υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας και ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, ήταν η εισηγήτρια της έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον υβριδικό πόλεμο και την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας της ΕΕ και των κρίσιμων υποδομών ασφάλειας και άμυνας. Η έκθεση συζητήθηκε στην Ολομέλεια στις 15 Σεπτεμβρίου και εγκρίθηκε την επομένη με μεγάλη πλειοψηφία. Το στοιχείο αυτό έχει σημασία, γιατί η προειδοποίησή της για το Russian House (Ρωσικό Πολιτιστικό Κέντρο) στην Κύπρο δεν αποτελεί μια προσωπική εκτίμηση αλλά την ενστερνίζεται η μεγάλη πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η προειδοποίηση επίσης για την δραστηριότητα ρωσικών υπηρεσιών στη Κύπρο διατυπώνεται μόλις δύο εβδομάδες μετά την έγκριση ενός ψηφίσματος στο οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χαρακτηρίζει τη Ρωσία, άμεσα ή μέσω συμμάχων και πληρεξουσίων όπως η Λευκορωσία, τη σοβαρότερη πηγή υβριδικών απειλών εναντίον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της. Μιλώντας στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, η Γιουκνεβιτσιένε αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο Ρωσικό Πολιτιστικό Κέντρο στην Κύπρο και σε αντίστοιχα κέντρα που εξακολουθούν να λειτουργούν στην Ευρώπη. Επικαλέστηκε δημόσιες εκτιμήσεις των εσθονικών υπηρεσιών πληροφοριών και έθεσε το ερώτημα κατά πόσο τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν όσο σοβαρά θα έπρεπε τον πιθανό κίνδυνο που συνδέεται με τέτοιες δομές. Το ερώτημα προφανώς αφορά την Λευκωσία η οποία δείχνει ανοχή στην δραστηριότητα των Ρώσων.

Η προειδοποίησή της ήταν σαφής. Οι υβριδικές απειλές δεν αφορούν μόνο την Πολωνία, τη Λιθουανία, τη Λετονία ή την Εσθονία επειδή βρίσκονται δίπλα στη Ρωσία, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη. Όπως είπε, το μήνυμα που μεταφέρουν στρατιωτικοί αξιωματούχοι χωρών του ΝΑΤΟ είναι ότι σήμερα καμία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα δεν μπορεί να θεωρεί τον εαυτό της απολύτως ασφαλή. Πόλεμος σε γκρίζα ζώνη Η έκθεση της Γιουκνεβιτσιένε δεν περιγράφει τον υβριδικό πόλεμο σαν κάτι μυστηριώδες που διεξάγεται σε σκοτεινά δωμάτια από ανθρώπους με καμπαρντίνες και μαύρα γυαλιά.

Τον περιγράφει ως συνδυασμό ενεργειών που μπορούν να περιλαμβάνουν κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, παρεμβάσεις σε κρίσιμες υποδομές, παραπληροφόρηση, επιχειρήσεις επιρροής, παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες, παρεμβολές σε επικοινωνίες, χρήση drones και άλλες ενέργειες που παραμένουν σκόπιμα σε γκρίζα ζώνη και στο όριο μιας συμβατικής στρατιωτικής επίθεσης.

Το βασικό χαρακτηριστικό τους είναι πως συχνά εμφανίζονται σαν άσχετα μεταξύ τους περιστατικά. Ένα καλώδιο που έπαθε ζημιά, ένα αεροδρόμιο που έκλεισε λόγω drones, μια κυβερνοεπίθεση, μια οργανωμένη εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αν το καθένα εξετάζεται μόνο του, μπορεί να μοιάζει τυχαίο. Αν όμως υπάρχει συντονισμός, σχηματίζεται διαφορετική εικόνα. Για παράδειγμα στη Κύπρο υπάρχουν άπειρα παραδείγματα παραπληροφόρησης, όπως ότι ο Ουκρανός Πρόεδρος αγόρασε καζίνο και ξενοδοχείο στα κατεχόμενα, ότι η κυβέρνηση έστειλε όπλα στην Ουκρανία, πως οι Κύπριοι πολίτες πληρώνουν εκατομμύρια για να συντηρούν το πόλεμο, ότι ο πρώην αρχηγός των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων αγόρασε έπαυλη στην Πάφο και ενώ γινόταν πόλεμος αυτός έκανε μπάνια! Μάλιστα είχαν κυκλοφορήσει και πλαστογραφημένα έγγραφα του Κτηματολογίου, τα οποία διακινούσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επικεφαλής μη κυβερνητικής οργάνωσης.
Αυτό ακριβώς επισημαίνει και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι υβριδικές επιχειρήσεις σχεδιάζονται ώστε να μην αποτελούν ένοπλη σύγκρουση, ενώ μπορούν να προκαλέσουν αποτελέσματα ανάλογα με εκείνα μιας στρατιωτικής επίθεσης. Στόχος είναι η αποσταθεροποίηση, η δημιουργία διχασμού, η αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και η υπονόμευση της δυνατότητας των ευρωπαϊκών κοινωνιών να αντιδράσουν. Η έκθεση που υπερψηφίστηκε έχει σημαντικό πολιτικό μήνυμα καθώς εγκρίθηκε από 470 ευρωβουλευτές.

Ακροδεξιά και αριστερά στο ίδιο ρωσικό μετερίζι

Η τελική ψηφοφορία στις 16 Σεπτεμβρίου είχε ενδιαφέρον γιατί αποτύπωσε αρκετά καθαρά πού βρίσκεται σήμερα η πολιτική πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου απέναντι στη Ρωσία.

Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 470 ψήφους υπέρ, 129 κατά και 62 αποχές. Οι υπόλοιποι 58 ευρωβουλευτές ήταν απόντες.
Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα το στήριξε σχεδόν καθολικά. Από όσους ψήφισαν, 171 τάχθηκαν υπέρ και μόλις ένας απείχε. Δεν καταγράφηκε καμία αρνητική ψήφος από το ΕΛΚ.

Οι Σοσιαλιστές και Δημοκράτες, 122 ψήφισαν υπέρ, δύο κατά και τέσσερις απείχαν. Από το Renew Europe, 70 ψήφισαν υπέρ και δύο απείχαν, χωρίς αρνητική ψήφο. Από το κόμμα των Πρασίνων, 37 τάχθηκαν υπέρ και 11 επέλεξαν την αποχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η στάση των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, ECR στο οποίο ανήκει το ΕΛΑΜ. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ομάδα δεξιότερα του ΕΛΚ, η σαφής πλειοψηφία της υποστήριξε το ψήφισμα. Συγκεκριμένα 54 μέλη ψήφισαν υπέρ, έξι κατά και 15 απείχαν.

Η εικόνα αλλάζει αισθητά στις άλλες δύο ομάδες της ακροδεξιάς του Ευρωκοινοβουλίου και στην Αριστερά.
Από τους Patriots for Europe, την ομάδα στην οποία συμμετέχουν μεταξύ άλλων το κόμμα της Μαρίν Λεπέν και το Fidesz του Βίκτορ Όρμπαν, 54 ευρωβουλευτές ψήφισαν κατά, μόλις τρεις υπέρ και 20 απείχαν. Από την Europe of Sovereign Nations, 24 ψήφισαν κατά και ένας υπέρ.

Από την ομάδα της Αριστεράς, The Left, 23 ευρωβουλευτές ψήφισαν κατά, εννέα υπέρ και πέντε απείχαν.
Δεν είναι η πρώτη φορά που τα δύο άκρα Αριστερά και Ακροδεξιά, συμπλέουν. Αυτή η σύμπλευση καταγράφεται σταθερά όταν τίθεται θέμα για την Ρωσία, την οποία στηρίζουν με συνέπεια.

Πως ψήφισαν οι Έλληνες ευρωβουλευτές

Από τους Έλληνες ευρωβουλευτές, 14 ψήφισαν υπέρ, έξι κατά, ενώ για η Έλενα Κουντουρά απουσίαζε.
Υπέρ τάχθηκαν οι επτά ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας που συμμετείχαν στην ψηφοφορία, Γιώργος Αυτιάς, Φρέντι Μπελέρης, Μανώλης Κεφαλογιάννης, Βαγγέλης Μεϊμαράκης, Ελεονώρα Μελέτη, Δημήτρης Τσιόδρας και Ελίζα Βόζεμπεργκ.
Από την ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών υπέρ ψήφισαν οι Σάκης Αρναούτογλου, Νικόλας Φαραντούρης, Γιάννης Μανιάτης και Νίκος Παπανδρέου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι υπέρ ψήφισαν επίσης οι Κώστας Αρβανίτης και Νίκος Παππάς, παρότι ανήκουν στην ομάδα της Αριστεράς The Left, η πλειοψηφία της οποίας καταψήφισε την έκθεση.

Υπέρ τάχθηκε επίσης η Αφροδίτη Λατινοπούλου κρατώντας απόσταση από την ομάδα Patriots for Europe στην οποία ανήκει και η οποία ψήφισε με πολύ μεγάλη πλειοψηφία, εναντίον της έκθεσης.

Κατά ψήφισαν οι Γαλάτω Αλεξανδράκη και Εμμανουήλ Φράγκος των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, διαφοροποιούμενοι από την πλειοψηφία του ECR που στήριξε την έκθεση. Καταψήφισαν επίσης οι Νίκος Αναδιώτης, Λευτέρης Νικολάου Αλαβάνος, Κώστας Παπαδάκης και Μαρία Ζαχαριά.

Καμία έκπληξη από του Κύπριους ευρωβουλευτές

Για την Κύπρο η ονομαστική ψηφοφορία παρουσιάζει ενδιαφέρον, ακριβώς επειδή τώρα η εισηγήτρια της έκθεσης έθεσε δημοσίως το ζήτημα του Russian House στη Λευκωσία.

Υπέρ της έκθεσης ψήφισαν ο Λουκάς Φουρλάς και ο Μιχάλης Χατζηπαντέλα από το ΕΛΚ, ο Κώστας Μαυρίδης από τους Σοσιαλιστές και Δημοκράτες και ο Γεάδης Γεάδη από τους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές.

Κατά ψήφισε ο Γιώργος Γεωργίου του ΑΚΕΛ, ακολουθώντας τη στάση της πλειοψηφίας της ομάδας The Left, ενώ ο ανεξάρτητος Φειδίας Παναγιώτου απείχε.

Άρα, από τους έξι Κύπριους ευρωβουλευτές, τέσσερις στήριξαν το ψήφισμα που χαρακτηρίζει τη Ρωσία ως τη σοβαρότερη κρατική υβριδική απειλή για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ένας το καταψήφισε και ένας επέλεξε αποχή.

Σε καθεστώς κυρώσεων αλλά...

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η αναφορά της Γιουκνεβιτσιένε για τη ρωσική δραστηριότητα στη Λευκωσία αποκτά ειδικό πολιτικό βάρος.

Το Russian House (Ρωσικό Πολιτιστικό Κέντρο) δεν είναι ένας ιδιωτικός πολιτιστικός σύλλογος της ρωσικής κοινότητας. Ανήκει στο διεθνές δίκτυο της Rossotrudnichestvo, που είναι ομοσπονδιακός κρατικός οργανισμός της Ρωσίας που επισήμως έχει ως αποστολή, μεταξύ άλλων, τη διεθνή πολιτιστική παρουσία της χώρας, τη σύνδεση με τους αποκαλούμενους «Ρώσους συμπατριώτες» στο εξωτερικό και την προώθηση εκπαιδευτικών και πολιτιστικών προγραμμάτων.

Η Rossotrudnichestvo βρίσκεται από τον Ιούλιο του 2022 στον κατάλογο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά στην Κύπρο δεν ιδρώνει το αυτί κανενός. Η σχετική απόφαση του Συμβουλίου παραμένει σε ισχύ και η κυπριακή κυβέρνηση οφείλει εξηγήσεις για την μη εφαρμογή της.

Έχουν προειδοποιήσει και οι Εσθονοί

Η Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών της Εσθονίας είναι πολύ συγκεκριμένη σε έκθεσή της για το 2023.
Αναφερόμενη στις καλύψεις που χρησιμοποιούν οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, σημείωσε ονομαστικά τη Rossotrudnichestvo και τις αντιπροσωπείες της στο εξωτερικό, δηλαδή τα ρωσικά ερευνητικά και πολιτιστικά κέντρα.

Η διατύπωση της υπηρεσίας δεν αφήνει πολλά περιθώρια για παρερμηνείες. Αναφέρει ότι η Rossotrudnichestvo και τα κέντρα της στο εξωτερικό χρησιμοποιούνται τακτικά από την FSB και την SVR (ρωσικές μυστικές υπηρεσίες) ως κάλυψη για αξιωματικούς τους.
Αυτό ακριβώς επικαλέστηκε η Λιθουανή ευρωβουλευτής μιλώντας για την Κύπρο.
Η Γιουκνεβιτσιένε διερωτήθηκε, όταν υπηρεσία πληροφοριών κράτους μέλους της ΕΕ έχει δημοσίως συνδέσει το διεθνές αυτό δίκτυο με τη χρήση του ως κάλυψη από δύο ρωσικές υπηρεσίες, έχουν τα υπόλοιπα κράτη μέλη αξιολογήσει επαρκώς τις δομές που λειτουργούν στο δικό τους έδαφος;

Η Πράγα δεν έμεινε στις υποψίες

Στην Τσεχία οι αρχές έχουν προχωρήσει περισσότερο. Το ίδιο το τσεχικό Υπουργείο Εσωτερικών, σε δημόσια καταγραφή υποθέσεων ρωσικής επιρροής, αναφέρει ότι σύμφωνα με την υπηρεσία ασφαλείας BIS, το Ρωσικό Κέντρο Επιστήμης και Πολιτισμού στην Πράγα ήταν μία από τις δομές που συνέβαλαν στη διάδοση παραπληροφόρησης.

Στην ίδια επίσημη καταγραφή επισημαίνεται ότι το κέντρο υπάγεται στη Rossotrudnichestvo και γίνεται εκτεταμένη αναφορά στον ρόλο του στη ρωσική επιρροή, στην προβολή υλικού του Κρεμλίνου και στις σχέσεις του με το ευρύτερο σύστημα ρωσικών δραστηριοτήτων πληροφοριών.

Η Σλοβενία επέλεξε διαφορετικό δρόμο. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η κυβέρνηση ακύρωσε τον Μάρτιο του 2022 τη συμφωνία για τα ρωσικά επιστημονικά και πολιτιστικά κέντρα και το αντίστοιχο κέντρο στη Λιουμπλιάνα έκλεισε.
Υπάρχει εκ των πραγμάτων ένα ζήτημα το οποίο αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και υπηρεσίες ασφαλείας δεν αντιμετωπίζουν πλέον ως απλή πολιτιστική δραστηριότητα.

Η φωτιά που βαφτίστηκε «τρομοκρατία»!

Η Κύπρος είχε ήδη ένα περιστατικό που δείχνει πόσο εύκολα η δραστηριότητα γύρω από το Ρωσικό Πολιτιστικό Κέντρο μπορεί να αποκτήσει ευρύτερες πολιτικές διαστάσεις.

Τον Απρίλιο του 2023 ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά στο Ρωσικό Πολιτιστικό Κέντρο στη Λευκωσία. Πριν ολοκληρωθεί η έρευνα, ο επικεφαλής της Rossotrudnichestvo Γεβγκένι Πριμακόφ χαρακτήρισε το περιστατικό «τρομοκρατική επίθεση» και από ρωσικής πλευράς προβλήθηκε η εκδοχή της εγκληματικής ενέργειας.

Όμως όταν οι κυπριακές αρχές ολοκλήρωσαν τις έρευνες, η εικόνα ήταν διαφορετική. Η Αστυνομία ανακοίνωσε ότι δεν είχαν προκύψει επιστημονικά στοιχεία ή μαρτυρίες που να αποδεικνύουν εμπρησμό και ότι η φωτιά ενδεχομένως να είχε ξεκινήσει τυχαία.

Το περιστατικό αυτό αποτελεί ένα καλό παράδειγμα του πώς ένα γεγονός μπορεί να αποκτήσει πολιτική ερμηνεία πολύ πριν ολοκληρωθεί η εξέταση των πραγματικών δεδομένων.

Ρωσικό «αλώνι»

Η ρωσική διείσδυση στη Κύπρο καταγράφεται εδώ και χρόνια και σε πολλά επίπεδα. Είχαμε την περίπτωση διαρροής ηλεκτρονικής αλληλογραφίας μέλους της Νομικής Υπηρεσίας με τις ρωσικές υπηρεσίες με περιεχόμενο το οποίο θα μπορούσε επιεικώς να χαρακτηριστεί τουλάχιστον περίεργο καθώς δεν περιοριζόταν σε αμιγώς υπηρεσιακά θέματα. Είχαμε εκδηλώσεις της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων με την συμμετοχή της μπάντας του ρωσικού στρατού, και αντί να εορτάζεται η ημέρα της Ευρώπης στις 9 Μαΐου έκαναν συναυλίες για την Ημέρα της νίκης της Ρωσίας. Είχαμε την ίδρυση του Ρωσικού Κόμματος το οποίο στη συνέχεια κατέβασε ρολά. Είχαμε τις φιλορωσικές θέσεις αριθμού Μητροπολιτών στην υπόθεση της αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Διείσδυση υπήρξε και στα κρατικά ΜΜΕ με την διάδοση ειδήσεων που αποτελούσαν ρωσική προπαγάνδα. Σε αυτό το πλαίσιο δεν μπορούν να θεωρηθούν άνευ σημασίας παρεμβάσεις της Ρωσίας στα κυπριακό κόμματα, όπως το ψήφισμα που ενέκρινε το 2016 η κυπριακή Βουλή για άρση των κυρώσεων της ΕΕ στη Μόσχα, ή το διαδικτυακό δημοψήφισμα για άφιξη ρωσικών στρατευμάτων στη Κύπρο.

Οφείλει απαντήσεις η Λευκωσία

Η συζήτηση για την ρωσική διείσδυση στη Κύπρο δεν χρειάζεται ούτε υπερβολές ούτε θεωρίες συνωμοσίας. Υπάρχουν όμως αρκετά δεδομένα ώστε να δικαιολογούνται ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν.

Το κέντρο είναι μέρος της Rossotrudnichestvo. Η Rossotrudnichestvo είναι ρωσικός κρατικός οργανισμός υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις. Η εσθονική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών έχει δηλώσει δημόσια ότι τα κέντρα του συγκεκριμένου δικτύου χρησιμοποιούνται τακτικά ως κάλυψη από FSB και SVR. Η Τσεχία έχει καταγράψει επίσημα προβλήματα με το αντίστοιχο κέντρο στην Πράγα. Η Σλοβενία το έκλεισε. Τώρα η εισηγήτρια μιας έκθεσης που εγκρίθηκε από 470 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατονομάζει την Κύπρο και ζητάει ουσιαστικά να εξεταστεί η λειτουργία του Ρωσικού Πολιτιστικού Κένυτρου μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ρωσικής υβριδικής δραστηριότητας.

Το ερώτημα είναι εάν οι κυπριακές υπηρεσίες έχουν κάνει τη δική τους αξιολόγηση. Με ποιο καθεστώς λειτουργεί σήμερα το κέντρο, πώς εφαρμόζονται οι ευρωπαϊκές κυρώσεις στον οργανισμό στον οποίο υπάγεται, ποιο είναι το καθεστώς του προσωπικού του και κατά πόσο εξετάστηκαν οι προειδοποιήσεις που έχουν ήδη δημοσιοποιήσει υπηρεσίες ασφαλείας άλλων κρατών μελών.

Η Γιουκνεβιτσιένε άνοιξε ένα σοβαρό θέμα και από εδώ και πέρα, οι απαντήσεις δεν βρίσκονται στη Λιθουανία, αλλά στη Λευκωσία.