Αναλυτικός οδηγός για τις Πανελλαδικές: Η διαδρομή μέχρι τις εξετάσεις, οι 10 συμβουλές και το πρόγραμμα των 3 φάσεων

Έξι εβδομάδες έχουν απομείνει έως τις Πανελλαδικές εξετάσεις με το άγχος και την υπερ-προσπάθεια των υποψηφίων, συχνά να είναι εκείνα που υπερισχύουν μίας αποτελεσματικής στρατηγικής προετοιμασίας.

Αν υπάρχει ένα λάθος, που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, είναι ότι οι μαθητές αντιμετωπίζουν το μήνα έως τις εξετάσεις σαν μια τελευταία ευκαιρία να καλύψουν τα πάντα - πράγμα που δεν ισχύει. Στην πραγματικότητα, όπως επισημαίνουν έμπειροι εκπαιδευτικοί και φροντιστές, το σημείο, στο οποίο βρίσκονται σήμερα οι τελειόφοιτοι του Λυκείου πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία φάση σταθεροποίησης, όχι ως επέκτασης γνώσης.

«Το υπερβολικό διάβασμα αυτή τη στιγμή όχι μόνο δεν αποδίδει, αλλά συχνά μειώνει την απόδοση λόγω κόπωσης και άγχους», αναφέρουν χαρακτηριστικά. Η αλλαγή οπτικής στη μελέτη, είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Οι μαθητές, δηλαδή, δεν πρέπει να διαβάζουν περισσότερο αλλά να διαβάζουν πιο «χειρουργικά».

Πανελλαδικές: Οι 10 συμβουλές των ειδικών στους υποψηφίους

1. Να «χτίσουν» ένα δεύτερο «εγκέφαλο» αντί να κάνουν απλώς επανάληψη.

Οι περισσότεροι κάνουν επανάληψη διαβάζοντας ξανά τα ίδια. Αυτό είναι το λιγότερο αποδοτικό. Μπορούν όμως να δοκιμάσουν κάτι περισσότερο αποτελεσματικό: Να φτιάξουν μία σελίδα ανά κεφάλαιο, όπου θα συμπεριλαμβάνονται οι βασικές έννοιες,
3-4 «παγίδες» καθώς και μία τυπική άσκηση.

Ο στόχος εδώ είναι να μπορεί να ‘δει’ ο υποψήφιος όλο το κεφάλαιο σε 2’. Η διαδικασία αυτή, μετατρέπει τη γνώση από παθητική σε ανακλητική, που είναι τελικά αυτό, που πραγματικά εξετάζεται.

2. Να μάθουν να αποτυγχάνουν γρήγορα και «σωστά», καθώς η μεγαλύτερη σπατάλη χρόνου αυτή την περίοδο είναι όταν ο υποψήφιος «κολλάει» πολλή ώρα σε κάτι, που δεν ξέρει.

Αντί για αυτό, συστήνεται να βάλουν χρονόμετρο, αφιερώνοντας για παράδειγμα, 8’–12’ ανά άσκηση. Αν δεν βγαίνει, θα πρέπει να δουν τη λύση και να την ξαναλύσουν από την αρχή χωρίς βοήθεια – αυτό ονομάζεται ‘παραγωγική αποτυχία’ (“productive failure) και αποτελεί μία από τις πιο αποδοτικές τεχνικές μάθησης.

3. Να προσομοιώσουν και το στρες, όχι μόνο το μάθημα.

Πολλοί διαβάζουν τέλεια στο σπίτι και ‘παγώνουν’ στην εξέταση. Γι’αυτό, όμως, δεν φταίει η γνώση αλλά η έλλειψη εξοικείωσης με τις συνθήκες πίεσης. Ο υποψήφιος μπορεί να βοηθηθεί στην πράξη, εάν 2–3 φορές την εβδομάδα γράφει θέμα πανελλαδικών με χρονόμετρο, χωρίς κινητό δίπλα του και σε απόλυτη ησυχία. Η εξάσκηση σε πραγματικές συνθήκες είναι κρίσιμη, όχι απλώς βοηθητική, λένε οι ειδικοί.

4. Η πιο υποτιμημένη δεξιότητα, είναι η διαχείριση της ενέργειας.

«Στις Πανελλήνιες συμβαίνει να μην αποδίδει αυτός που ξέρει τα περισσότερα αλλά εκείνος που είναι σε καλή κατάσταση τη σωστή στιγμή», αποτυπώνουν την κατάσταση φροντιστές.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι είναι απαραίτητη η ξεκούραση, δηλαδή απαιτείται σταθερό ωράριο ύπνου για περίπου 7–8 ώρες, καθώς έτσι αυξάνεται η συγκέντρωση. Για την αποφυγή της νοητικής κόπωσης, είναι απαραίτητα μικρά διαλείμματα. Οι υποψήφιοι θα πρέπει, επίσης, να περιορίσουν την υπερβολική καφεΐνη.

5. Να «κλείνουν κύκλους» και να μην αφήνουν ανοικτά μέτωπα

Πιο αναλυτικά, επειδή το άγχος δεν προέρχεται μόνο από την ύλη αλλά κυρίως από την αίσθηση ότι “κάτι δεν έχω τελειώσει”, κάθε εβδομάδα οι υποψήφιοι θα πρέπει να επιλέξουν 2–3 κεφάλαια και να τα ΄κλείσουν’ πλήρως, δηλαδή να καλύψουν θεωρία, ασκήσεις και επανάληψη. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, δημιουργείται μία αίσθηση ελέγχου, που είναι και το βασικό ‘αντίδοτο’ στο άγχος.

6. Η ψυχολογία του υποψήφιου πρέπει να λειτουργεί σαν πολλαπλασιαστής.

Αυτό σημαίνει, ότι ένας καλά διαβασμένος μαθητής μπορεί να γράψει άσχημα λόγω άγχους ενώ ένας μέτριος μαθητής μπορεί να απογειωθεί αν έχει καθαρό μυαλό. Επομένως, η τελευταία περίοδος έως τις εξετάσεις απαιτεί αποφυγή υπερεντατικής μελέτης, σταθερό πρόγραμμα και περιορισμό περισπασμών. Καλό είναι να γίνει κατανοητό, ότι στόχος δεν είναι η εξάλειψη του άγχους – πράγμα ανέφικτο – αλλά το να αποφεύγεται να βρίσκεται το άγχος σε θέση ελέγχου.

7. Να μην καταφεύγουν σε συγκρίσεις με συνυποψήφιους.

Όταν ακούν από άλλους μαθητές «διάβασα 10 ώρες», «έγραψα 18», «τελείωσα όλη την ύλη», ας έχουν κατά νου ότι αυτά δεν είναι αξιόπιστα δεδομένα. Αντίθετα, μπορεί να είναι εντελώς παραπλανητικά. Στην πραγματικότητα, κάθε μαθητής έχει διαφορετική πορεία και η σύγκριση αυξάνει το άγχος χωρίς να αυξάνει την απόδοση.

8. Το μυστικό του καλού υποψήφιου είναι η ρουτίνα και όχι η έμπνευση.

Θεωρείται δεδομένο, ότι δεν είναι δυνατόν να έχει κανείς κάθε μέρα όρεξη για διάβασμα, γι’αυτό είναι προτιμότερο να βασίζονται σε μία δομημένη ρουτίνα. Το απλό αλλά ισχυρό μοντέλο, που προτείνουν οι ειδικοί έχει ως εξής: το πρωί, ένα απαιτητικό μάθημα. Το μεσημέρι, επανάληψη. Το απόγευμα, ασκήσεις / τεστ.

9. Να προσέξουν ιδιαίτερα την τελευταία εβδομάδα πριν τις εξετάσεις, υιοθετώντας το μότο ‘less is more’, δηλαδή, το ‘λιγότερο είναι περισσότερο’.

Ειδικότερα, τις τελευταίες ημέρες δεν πρέπει να ξεκινούν νέα ύλη, να κάνουν ‘μαραθώνιο’ διάβασμα ή να πανικοβάλλονται. Αντίθετα, η καλύτερη μέθοδος είναι να επαναλαμβάνουν τα βασικά σημεία της ύλης, διατηρώντας ταυτόχρονα την ενέργεια και την ψυχραιμία τους. Όπως λένε έμπειρα στελέχη της εκπαίδευση, «την τελευταία εβδομάδα, αυτό που έχεις ήδη μάθει, απλώς... γυαλίζεται».

10. Η μεγάλη αλήθεια, είναι πως οι Πανελλαδικές κρίνονται με βάση το μαθητή που ξέρει πως να διαχειρίζεται τον εαυτό του καλύτερα. Πρόκειται για μία απαιτητική διαδικασία, που απαιτεί ένα συνδυασμό γνώσης, αντοχής και ψυχολογικής πίεσης. Μάλιστα, αυτό το τελευταίο διάστημα, δεν είναι απλώς «διάβασμα» αλλά μία δοκιμασία αυτοπειθαρχίας και δυνατότητας συγκέντρωσης.

Το πρόγραμμα των 3 φάσεων

Ένα πρόγραμμα, που βασίζεται σε τρεις φάσεις, προτείνουν οι εκπαιδευτικοί. Δεν πρόκειται για ένα άκαμπτο ωρολόγιο πρόγραμμα αλλά περισσότερο ένα σύστημα λειτουργίας.

Η λογική του πλάνου

Από σήμερα μέχρι τις εξετάσεις χωρίζουμε τον χρόνο σε 3 φάσεις:

Φάση 1: Σταθεροποίηση (από σήμερα έως περίπου τις 10 Μαΐου)
Κλείνεις κενά, ‘δένεις’ την ύλη, ‘χτίζεις’ ρυθμό
Φάση 2: Προσομοίωση (10 - 22 Μαΐου)
Γράφεις θέματα, μαθαίνεις υπό πίεση
Φάση 3: Αποφόρτιση και ακρίβεια (22 έως 29 Μαΐου)
Μικρές επαναλήψεις, ψυχραιμία και καθαρό μυαλό

Εβδομαδιαίο πρόγραμμα – «σκελετός»

Αντί για συγκεκριμένες ώρες, που συχνά δεν τηρούνται), δούλεψε με block ενέργειας.

Πιο αναλυτικά:

5 ημέρες φουλ προσπάθεια - 1 ελαφριά - 1 reset. Δηλαδή:
5 “κανονικές” μέρες με 3 βασικά blocks διαβάσματος, 1 επανάληψη, 1 τεστ/ασκήσεις
1 “ελαφριά” μέρα, που περιλαμβάνει μόνο επαναλήψεις και χαλαρό διάβασμα
1 “reset”, δηλαδή, σχεδόν καθόλου διάβασμα και ψυχολογική επαναφορά. Με αυτό, αποτρέπεται η υπερκόπωση, το λεγόμενο burnout, που είναι ο μεγαλύτερος κρυφός εχθρός.

Το ημερήσιο πρόγραμμα

Μία ρεαλιστική προσέγγιση της ημέρας έχει ως εξής:

-Το πρωί (09:00 – 12:00), που είναι η πιο ‘δυνατή’ φάση της ημέρας, αφιερώνεται σε ένα δύσκολο μάθημα (π.χ. Μαθηματικά / ΑΟΘ / Αρχαία), χωρίς κινητό. Στόχος είναι η κατανόηση και 1 ή 2 δύσκολες ασκήσεις.

-Το μεσημέρι (12:30 – 15:00), η φάση της ‘σταθεροποίησης’, αφιερώνεται στη θεωρία/ αποστήθιση και στην επανάληψη των προηγουμένων.

-Το απόγευμα (17:00 – 19:00), αφιερώνεται στην ‘εφαρμογή’, δηλαδή σε ασκήσεις, συνδυαστικά θέματα και μικρά τεστ.

-Το βράδυ (20:00 – 21:30), είναι χαμηλής έντασης φάση της ημέρας και αφιερώνεται σε flashcards / σημειώσεις και ανάκληση πληροφοριών χωρίς το βιβλίο.

Ο κανόνας-κλειδί: 60% γνωστό – 40% δύσκολο

Το μυστικό είναι στην ισορροπία. Αν δοθεί έμφαση μόνο στα ‘δύσκολα’, ο υποψήφιος απογοητεύεται. Αντίθετα, αν η έμφαση δοθεί μόνο στο εύκολα, τότε δημιουργείται μία ψευδαίσθηση γνώσης.

Η κατανομή μαθημάτων ανά κατεύθυνση

Σύμφωνα με ένα γενικό πλάνο, προτείνεται η ακόλουθη κατανομή:
Θετική / Οικονομικά
Καθημερινά: Μαθηματικά ή ΑΟΘ, εναλλάξ: Φυσική / Πληροφορική

Θεωρητική
Καθημερινά: Αρχαία, εναλλάξ: Ιστορία / Λατινικά

Σημειώνεται, ότι το βασικό μάθημα μπαίνει πάντα το πρωί.

Από τις 10 Μαΐου και μετά, το πλάνο αλλάζει.

Ο υποψήφιος συστήνεται: 3 φορές την εβδομάδα, να γράφει ολόκληρο θέμα, με χρονόμετρο, όπως στις Πανελλαδικές. Στη συνέχεια, δεν ελέγχει μόνο τον βαθμό αλλά προσέχει που ‘κόλλησε’, που έχασε χρόνο, τι ξέχασε. Αυτή η διαδικασία αυξάνει τις πιθανότητες να εξασφαλίσει μεγαλύτερο βαθμό συγκρίνοντας με ένα τρίωρο διάβασμα.

Οι αόρατες παγίδες

Ίσως τα συνηθέστερα λάθη, που κάνουν οι υποψήφιοι το τελευταίο διάστημα, είναι τα ακόλουθα:

«Θα καλύψω ό,τι δεν ξέρω» - δεν γίνεται σε αυτό το στάδιο.
«Σήμερα δεν είμαι καλά, θα κάνω αύριο» - όχι, επειδή η ύλη συσσωρεύεται και ‘εκρήγνυται’
«Διαβάζω όλη μέρα, σημαίνει ‘αποδίδω’» - είναι λάθος, απλώς κουράζεται

Αξίζει να σημειωθεί, ότι για να διατηρηθεί το πλάνο της προετοιμασίας ‘ζωντανό, ο υποψήφιος πρέπει να εξασφαλίζει κάθε μέρα 10–20 λεπτά περπάτημα, ένα μικρό διάλειμμα χωρίς οθόνη και σταθερό ύπνο. Επίσης σημαντικό, κάθε εβδομάδα, θα πρέπει να μένει μία ώρα εκτός μελέτης χωρίς τύψεις, προκειμένου να ξεκουραστεί και αποφορτιστεί.

Η τελευταία εβδομάδα (22–29 Μαΐου)

Μπαίνοντας πλέον στην τελική ευθεία, ο υποψήφιος αλλάζει ταχύτητα. Αυτές τις ημέρες, θα πρέπει να κάνει επανάληψη από τη ‘μία σελίδα ανά κεφάλαιο’, σύντομα τεστ και να κοιμάται επαρκώς. Σε κάθε περίπτωση, αποφεύγει να ασχοληθεί με νέα ύλη ή εξαντλητικό διάβασμα.