«Διάβαζα δίπλα στις χημειοθεραπείες»: Οι ιστορίες ανθρώπων που μπήκαν στα αμφιθέατρα για δεύτερο πτυχίο μετά τα 40

Η απόκτηση ενός πτυχίου έχει συνδεθεί στο μυαλό των περισσότερων ανθρώπων με νεανική υπόθεση. Με τη λέξη φοιτητές στο μυαλό μας έρχονται παιδιά από 18 χρονών έως 30 και στα 30 μπορεί να θεωρείται «μεγάλος» κάποιος για να σπουδάζει. Κι, όμως, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι επιστρέφουν στα θρανία μετά τα 40, από θέληση εξέλιξης, επανεκκίνησης και ουσιαστικής γνώσης. Εργαζόμενοι, γονείς, συνταξιούχοι, άνθρωποι με ήδη πλούσια επαγγελματική διαδρομή, διεκδικούν μια θέση στο αμφιθέατρο και προσπαθούν είτε για την απόκτηση πρώτου είτε δεύτερου πτυχίου είτε κάποιου μεταπτυχιακού σε μια φάση ζωής που προηγείται ή εμπειρία έναντι της θεωρίας.

Οι ιστορίες που ακολουθούν αποτελούν ζωντανό παράδειγμα ανθρώπων που δε φοβήθηκαν να αμφισβητήσουν το ηλικιακό στερεότυπο, να συγκρουστούν με το χρόνο, τις υποχρεώσεις και με μια κοινωνία που θεωρεί την εξέλιξη αποκλειστικό προνόμιο των νέων. Το πτυχίο για εκείνους σηματοδοτεί το θάρρος να στηρίξουν την επιλογή τους και δεν είναι απλώς ένας τίτλος αλλά μια συνειδητή πράξη εξέλιξης και μια προσωπική κατάκτηση που δίνει κίνητρο για την επόμενη φάση της ζωής τους. 

Η Μάρω ξανά φοιτήτρια μετά από τρεις δεκαετίες, «διάβαζα δίπλα στις χημειοθεραπείες»

Η Μάρω είναι 51 ετών και μόλις πήρε το πτυχίο της από το Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής. Το ταξίδι της στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ξεκίνησε απρόσμενα τον Μάρτιο του 2021, όταν μέσα σε μόλις δύο μήνες πήρε την απόφαση να δώσει Πανελλαδικές εξετάσεις. Το έκανε, μάλιστα, ταυτόχρονα με την κόρη της.

«Το 1991 τελείωσα το σχολείο και από τότε είχα να μπω σε αυτή τη διαδικασία», λέει. Το πρώτο της πτυχίο ήταν από ΙΕΚ, όχι από ΑΕΙ. Η επιθυμία για σπουδές υπήρχε από παλιά, αλλά η ζωή είχε άλλες προτεραιότητες. Για 18 χρόνια ήταν ενεργό μέλος του γονεϊκού κινήματος, σε συλλόγους και ομοσπονδίες γονέων. Όταν τα παιδιά της μεγάλωσαν, ένιωσε την ανάγκη να βρει ένα νέο, δημιουργικό πεδίο έκφρασης.

Η απόφαση ήρθε σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο: «Τότε ο πατέρας μου και ο άντρας μου ήταν στο νοσοκομείο. Ήταν μια περίεργη κατάσταση. Διάβαζα δίπλα στις χημειοθεραπείες». Χωρίς να το πει σε κανέναν, πήγε στο παλιό της σχολείο και ζήτησε βοήθεια από έναν καθηγητή, τον ίδιο που είχαν και τα παιδιά της, για να κάνει την αίτηση και να συγκεντρώσει τα απαραίτητα έγγραφα. Εκεί έδωσε και τις Πανελλαδικές, μαζί με μαθητές που ήταν συμμαθητές των παιδιών της. «Ήταν περίεργο, αλλά ήταν και ωραίο».

Ποτέ δεν ένιωσε ότι ήταν «πολύ αργά». Όπως εξηγεί, το γεγονός ότι δεν χρειαζόταν το πτυχίο για επαγγελματική αποκατάσταση, της αφαίρεσε την πίεση. «Δεν είχα να χάσω κάτι. Ήταν καθαρά προσωπική επιλογή». Το οικογενειακό της περιβάλλον στάθηκε απόλυτα υποστηρικτικό. Τα παιδιά της ήταν περήφανα, τόσο που όπως λέει χαμογελώντας «ήμασταν τρεις φοιτητές μέσα στο ίδιο σπίτι».

Η καθημερινότητα, ωστόσο, δεν ήταν εύκολη. Εργαζόταν full time, στο σπίτι υπήρχαν δύο ασθενείς και δύο φοιτητές, ενώ η σχολή είχε πολλά εργαστήρια με υποχρεωτική παρουσία. «Έφευγα από τη δουλειά, πήγαινα στη σχολή και γύριζα το βράδυ». Το πρώτο εξάμηνο ήταν το πιο δύσκολο, τόσο λόγω χρόνου όσο και λόγω της τεράστιας αλλαγής: «Όταν τελείωσα από το ΙΕΚ όλα ήταν στο χέρι, τώρα μετά από τόσα χρόνια όλα είναι στους υπολογιστές». Όταν όμως βρήκε τον ρυθμό της, όλα κύλησαν ομαλά. Αποφοίτησε με άριστα.

Ιδιαίτερη σημασία είχε για εκείνη η σχέση με τους υπόλοιπους φοιτητές. Υπήρχαν αρκετοί στην ηλικία της και δημιούργησαν μια δυνατή ομάδα αλληλοϋποστήριξης, βοηθώντας και τους νεότερους με σημειώσεις και εργασίες. «Μου δίνει ζωή να είμαι με νεότερους ανθρώπους», τονίζει, ξεκαθαρίζοντας, ωστόσο, ότι πάντα άφηναν προτεραιότητα στους 20χρονους.

Αξέχαστη της έχει μείνει η πρώτη μέρα στη σχολή, όταν ο πρόεδρος του τμήματος εμφανίστηκε αποθαρρυντικός απέναντι στους μεγαλύτερους φοιτητές, αμφισβητώντας αν θα τα καταφέρουν. «Την ίδια μέρα γνώρισα δύο εξαιρετικά κορίτσια στην ηλικία μου και κατάλαβα ότι θα είναι ένα πολύ ωραίο ταξίδι. Δεν το άφησα να με επηρεάσει».

Η Μάρω πιστεύει πως η κοινωνία δεν στηρίζει ενεργά τέτοιες επιλογές. «Δεν υπάρχει κόστος και δεν υπάρχει ηλικιακός κόφτης, αλλά από εκεί και πέρα είναι καθαρά προσωπική θέληση». Για εκείνη, η επιβεβαίωση ήρθε, όταν έδωσε το τελευταίο μάθημα, μετά από καθυστερήσεις λόγω της υγείας του συζύγου της. «Τότε κατάλαβα ότι άξιζε όλη η προσπάθεια».

Σήμερα, στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: «Κανείς να μη φοβάται. Ποτέ δεν είναι αργά. Κάνουμε μια προσπάθεια και έχουμε πολλά να κερδίσουμε από την εμπειρία». Και, όπως λέει, ακόμα και τώρα, σκέφτεται να ξεκινήσει κάτι καινούργιο σε άλλον κλάδο.

Μαρίνα Ιστεκλή, 55 χρονών, «η ηλικία είναι απλά ένας αριθμός»

Η Μαρίνα είναι 55 ετών και βρίσκεται στα τελευταία βήματα των σπουδών της στη συντήρηση έργων τέχνης, ζωγραφικής και αρχαιοτήτων σε ιδιωτικό ΙΕΚ.

Το πρώτο της πτυχίο, αμέσως μετά το σχολείο, ήταν στο μάρκετινγκ. Η αγάπη της, όμως, για την ιστορία της τέχνης υπήρχε πάντα. «Ήθελα να εμβαθύνω, να ασχοληθώ με κάτι πιο ανθρωπιστικό, με την τέχνη και τις εφαρμοσμένες τέχνες», υπογραμμίζει.

Η απόφαση να καθίσει ξανά στο θρανίο δεν ήρθε ξαφνικά. «Το σκεφτόμουν πολλά χρόνια, ωρίμασε μέσα μου. Δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη». Αν και η ιστορία τέχνης ήταν η πρώτη της επιλογή, απαιτούσε Πανελλαδικές εξετάσεις. «Δεν είχα τη δύναμη να δώσω Πανελλήνιες», παραδέχεται. Έτσι, αναζήτησε μια πιο βατή διαδρομή που να συνδυάζει θεωρία και πράξη και κατέληξε στη συντήρηση έργων τέχνης.

Για πολλά χρόνια ένιωθε ότι ήταν πλέον «αργά». Το ένιωθε στα 30, στα 35, ακόμα και μετά την απόκτηση του πρώτου πτυχίου και την είσοδό της στην αγορά εργασίας. «Όταν, όμως, το ξεκίνησα, κατάλαβα ότι πάντα είναι αργά και ποτέ δεν είναι. Το πρόγραμμα είναι μια υπόσχεση που δίνεις στον εαυτό σου. Δεν είναι το ίδιο με το να διαβάζεις μόνος σου πέντε βιβλία στο σπίτι».

Το περιβάλλον της τη στήριξε καθ' όλη την πορεία της, κάτι που όπως λέει της έδωσε την τελική ώθηση. Οι δυσκολίες, ωστόσο, είναι υπαρκτές. «Η συγκέντρωση, η μνήμη, ο χρόνος. Έχω πολλές υποχρεώσεις και δεν μπορώ να αφοσιωθώ 100%». Σήμερα, στον τρίτο χρόνο σπουδών, αισθάνεται και την κούραση. «Το ευχαριστιέμαι όταν το κάνω, αλλά η σκέψη ότι πρέπει να μπω σε πρόγραμμα με βαραίνει». Παρ’ όλα αυτά, αναγνωρίζει τη μεγάλη πρόοδο που έχει κάνει, ειδικά στο κομμάτι της τεχνολογίας, που αρχικά της φαινόταν ξένο.

Το επόμενο βήμα είναι η πρακτική άσκηση σε μουσείο ή γκαλερί, ώστε να εφαρμόσει στην πράξη τη θεωρία που έχει διδαχθεί. Το πρόγραμμα σπουδών διαρκεί συνολικά 2,5 χρόνια και δίνει τη δυνατότητα, μέσω εξετάσεων πιστοποίησης, για κρατικό πτυχίο. «Συνήθως το επιλέγουν νεότερα παιδιά, αλλά και άνθρωποι που έχουν ήδη θεωρητικές σπουδές και θέλουν το πρακτικό κομμάτι».

Η καθημερινότητα στη σχολή είναι για εκείνη μια ξεχωριστή εμπειρία. «Συναναστρέφομαι με πολύ νεότερα άτομα, οι καθηγητές είναι νεότεροι από εμένα, μου μιλάνε στον πληθυντικό», σημειώνει γελώντας. Παρά τη διαφορά ηλικίας, το κλίμα είναι θετικό και κοινός παρονομαστής είναι το αντικείμενο. «Νιώθεις τον παλμό των νέων ανθρώπων. Δεν υπάρχει κάτι αρνητικό, μόνο ο χρόνος με ζορίζει».

Θυμάται έντονα την πρώτη μέρα στη σχολή: «ήμουν πολύ ντροπαλή, φοβισμένη. Κουβαλούσα μια μεγάλη τσάντα, ένιωθα σαν μικρό παιδί και ήθελα να κάτσω κοντά στην πόρτα». Από την αρχή έβαζε μικρούς στόχους, «από εβδομάδα σε εβδομάδα». Όταν τελείωσε τον πρώτο χρόνο, ένιωσε περήφανη. Ακόμα και φέτος, με μόνο τρία μαθήματα να απομένουν, υπήρξε στιγμή που σκέφτηκε να τα παρατήσει. «Ξαναβρήκα όμως το κίνητρο μου».

Δεν πιστεύει ότι η κοινωνία ενθαρρύνει ιδιαίτερα τέτοιες επιλογές. «Τις βλέπει κάπως σαν πολυτέλεια για την ηλικία μας. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα είναι πιο αποδεκτό να αλλάζεις πορεία στα 50 ή στα 55 σε σχέση με παλιότερα».

Για τη Μαρίνα, η εμπειρία αυτή ξεπερνά το ακαδημαϊκό κομμάτι. «Λειτουργεί σαν ψυχοθεραπεία. Γυμνάζω το μυαλό μου, νιώθω ότι τα καταφέρνω και αυτό ενισχύει την αυτοπεποίθηση μου». Το μήνυμα της προς όσους φοβούνται είναι ξεκάθαρο: «Ποτέ δεν είναι αργά να κάνεις κάτι που αγαπάς. Κάνε ένα βήμα τη φορά. Η ηλικία είναι απλώς ένας αριθμός».

Βούλα Βαλάτσου, 64 ετών, από το Πολυτεχνείο στη Νοσηλευτική, «η γνώση δεν έχει ηλικία»

Η Βούλα Βαλάτσου είναι 64 ετών και συνταξιούχος πολιτικός μηχανικός. Είναι απόφοιτη της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών μετά από μια πλήρη και ενεργή επαγγελματική πορεία, αποφάσισε να επιστρέψει ξανά στα θρανία αυτή τη φορά για βαθιά ανθρώπινους λόγους.

Τα τελευταία χρόνια αφιερώνει σημαντικό μέρος του χρόνου της στον εθελοντισμό, προσφέροντας συντροφιά σε παιδιά που νοσηλεύονται σε νοσοκομεία, μέσα από την Εθελοντική Διακονία Ασθενών υπό την αιγίδα της Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Μέσα από αυτή την εμπειρία γεννήθηκε και η επιθυμία της να κατανοήσει βαθύτερα τα προβλήματα των ασθενών και να μπορεί να προσφέρει ουσιαστικότερη βοήθεια, σε περίπτωση που προκύψει κάποια ανάγκη.

«Έτσι άρχισα να σκέφτομαι τη νοσηλευτική», τονίζει. Για καιρό, όμως, δεν γνώριζε πώς θα μπορούσε να το κάνει πράξη, μέχρι που πριν από έναν χρόνο πληροφορήθηκε τυχαία την ύπαρξη των ΣΑΕΚ. Σήμερα είναι «φοιτήτρια» στη ΣΑΕΚ του νοσοκομείου Ευαγγελισμός, με ειδικότητα Βοηθός Νοσηλευτικής Γενικής Νοσηλείας.

Παρά την ηλικία της, δεν ένιωσε φόβο ή ενδοιασμό μπροστά σε αυτή τη νέα αρχή. «Στην αρχή αναρωτιόμουν αν θα τα καταφέρω με τα μαθήματα, αλλά ήμουν αποφασισμένη να το παλέψω. Θεωρώ ότι δεν είναι ποτέ αργά να κάνεις κάτι που το θέλεις πολύ». Το οικογενειακό και φιλικό της περιβάλλον στάθηκε απόλυτα υποστηρικτικό, ενθαρρύνοντάς τη να ακολουθήσει αυτή τη διαδρομή.

Η μεγαλύτερη δυσκολία που συνάντησε δεν ήταν ο χρόνος, καθώς ως συνταξιούχος μπορούσε να διαβάζει, αλλά η απομνημόνευση. «Στην ηλικία μου λειτουργεί περισσότερο η κριτική σκέψη», εξηγεί. Παρ’ όλα αυτά, κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για να ανταπεξέλθει στις εξετάσεις, έχοντας ως σύμμαχο την εμπειρία από τις προηγούμενες σπουδές της και τη μακροχρόνια σχέση της με το διάβασμα.

Η πρώτη μέρα στη σχολή ήταν φορτισμένη συναισθηματικά. «Κοίταζα γύρω μου και έβλεπα παιδιά πολύ μικρότερα από τα δικά μου. Έγινε ο αγιασμός, μας μίλησαν οι καθηγητές και συγκινήθηκα που καθόμουν ξανά στα θρανία». Εκείνη τη στιγμή ένιωσε ότι άξιζε να ξεκινήσει αυτό το ταξίδι στη γνώση, χωρίς να γνωρίζει πού ακριβώς θα την οδηγήσει.

Σήμερα, μέσα στην τάξη νιώθει άνετα και οικεία. Οι νεότεροι συμφοιτητές της την αποδέχτηκαν σταδιακά και η σχέση τους εξελίχθηκε σε κάτι πολύ ζεστό. «Κάποια παιδιά με βλέπουν σαν τη μαμά τους. Με ρωτάνε για τη ζωή, μου εμπιστεύονται πράγματα, με έχουν βάλει και στις ομάδες τους στα social media», επισημαίνει, υπενθυμίζοντας πως η διαφορά ηλικίας δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο.

Σε αντίθεση με άλλες ιστορίες επιστροφής στις σπουδές, η κ. Βαλάτσου δεν κουβαλά απωθημένα από τη νεανική της ηλικία. «Ήμουν ήδη φοιτήτρια στα 20. Υπηρέτησα το επάγγελμα που σπούδασα και ήμουν ευχαριστημένη». Οι σημερινές της σπουδές δεν σχετίζονται με επαγγελματική αποκατάσταση ή οικονομικές απολαβές, αλλά με προσωπική πληρότητα και προσφορά.

Η στιγμή που συνειδητοποίησε πόσο άξιζε αυτή η επιλογή ήταν απλή, αλλά βαθιά ανθρώπινη: «Όταν έμαθα πώς αλλάζεις σεντόνια σε έναν κλινήρη ασθενή που δεν μπορεί να σηκωθεί. Τότε σκέφτηκα ότι αν είχα αυτή τη γνώση νωρίτερα, θα μπορούσα να φροντίσω καλύτερα τον πατέρα μου».

Η ίδια θεωρεί ότι η κοινωνία ούτε ενθαρρύνει ούτε αποθαρρύνει ουσιαστικά τέτοιες προσπάθειες. «Δεν υπάρχει ενημέρωση για τις δυνατότητες που έχουν οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας. Αν δεν το μάθεις τυχαία, δύσκολα το ανακαλύπτεις». Επισημαίνει, επίσης, ότι οι σημερινές συνθήκες ζωής δυσκολεύουν όσους εργάζονται και καλούνται να συνδυάσουν βάρδιες με υποχρεωτική πρωινή φοίτηση.

Το μήνυμα της είναι σαφές: «να τολμήσει κανείς. Η γνώση δεν έχει ηλικία. Δεν πρέπει να μας μένει απωθημένο οτιδήποτε θέλουμε να κάνουμε και μας ευχαριστεί».

Ελεάνα Παθιακάκη, 50 ετών, υποψήφια διδάκτορας και φοιτήτρια, «το πανεπιστήμιο δε προσφέρει μόνο γνώση αλλά και πνευματική ευρύτητα»

«Το Πανεπιστήμιο δεν προσφέρει μόνο γνώση αλλά και πνευματική ευρύτητα, ώστε να αντιμετωπίζουμε τη ζωή με άλλη οπτική σε όλες της τις εκφάνσεις». Με αυτή τη σκέψη η 50χρονη Ελεάνα Παθιακάκη συνεχίζει να επιστρέφει στα αμφιθέατρα όχι από ανασφάλεια ή φόβο για το μέλλον, αλλά από συνειδητή επιλογή εξέλιξης.

Η κ. Παθιακάκη είναι σήμερα υποψήφια διδάκτορας στο Τμήμα Αρχειονομίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής. Οι σπουδές της ξεκίνησαν από το Πάντειο Πανεπιστήμιο στο Τμήμα Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας και Πολιτισμού, ενώ στη συνέχεια αποφοίτησε από το ΤΕΙ Βιβλιοθηκονομίας. Επτά χρόνια αργότερα πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο.

Το 2021 έδωσε κατατακτήριες εξετάσεις για το ΠΑΔΑ, με στόχο να αποκτήσει πτυχίο ΠΕ στο Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης. Ολοκλήρωσε τις σπουδές της το 2025 και τότε αποφάσισε να κάνει το επόμενο βήμα: το διδακτορικό, στο οποίο βρίσκεται σήμερα στον πρώτο χρόνο.

Η επιλογή των σπουδών σε αυτή τη φάση της ζωής της συνδέεται άμεσα με την εργασία της στον δημόσιο τομέα, όπου η επαγγελματική εξέλιξη εξαρτάται από τα τυπικά προσόντα και όχι από πρόσωπα. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έπαιξε η ανάγκη επικαιροποίησης της γνώσης στο αντικείμενο της Βιβλιοθηκονομίας και της Επιστήμης της Πληροφόρησης.

Δεν ένιωσε ποτέ ότι είναι «αργά». Είχε ήδη εμπειρία από δεύτερη και τρίτη σχολή και, παρότι υπήρχαν πλέον αυξημένες οικογενειακές υποχρεώσεις, οι προτεραιότητες αναπροσαρμόστηκαν. Το περιβάλλον της στάθηκε υποστηρικτικό, όπως εξηγεί η απόφαση της ήταν τεκμηριωμένη και τα αποτελέσματα είχαν θετικό αντίκτυπο τόσο στο επαγγελματικό όσο και στο οικογενειακό πλαίσιο.

Η μεγαλύτερη δυσκολία, ειδικά στην τελευταία της σχολή, ήταν οι υποχρεωτικές παρουσίες στα εργαστήρια, οι οποίες έπρεπε να συνδυαστούν με εργασία και οικογενειακές ευθύνες. Παρ’ όλα αυτά, το πανεπιστημιακό περιβάλλον λειτούργησε ενισχυτικά. Στην πρώτη της σχολή, το ΤΕΙ, το κλίμα ήταν πιο «οικογενειακό» λόγω του μικρού αριθμού φοιτητών. Στο ΠΑΔΑ, η προσαρμογή ήταν ευκολότερη, καθώς βρέθηκε ανάμεσα σε συναδέλφους του ίδιου επαγγελματικού χώρου.

Μέσα στην τάξη, υπήρχε σχεδόν πάντα μια άτυπη ομάδα φοιτητών μεγαλύτερης ηλικίας, με κοινά άγχη και ανησυχίες. Με τους νεότερους φοιτητές η σχέση ήταν εξίσου ουσιαστική, βασισμένη στην αλληλοσυμπλήρωση: εκείνοι είχαν μεγαλύτερη ψηφιακή εξοικείωση, ενώ οι μεγαλύτεροι εμπειρία και επαγγελματική γνώση. Σε αρκετές περιπτώσεις, η συνεργασία συνεχίστηκε και εκτός αμφιθεάτρου, καθώς φοιτητές πραγματοποίησαν πρακτική στη βιβλιοθήκη όπου εργάζεται.

Αν μιλούσε στον 20χρονο εαυτό της, θα του έλεγε ότι το πιο σημαντικό είναι το πρόγραμμα, ο ξεκάθαρος στόχος και η σωστή αξιοποίηση του χρόνου. Για εκείνη, η ακαδημαϊκή εμπειρία λειτουργεί ως εργαλείο προσωπικής και κοινωνικής ωρίμανσης.

Η αίσθηση ότι η προσπάθεια άξιζε ήρθε σταδιακά, καθώς παρατηρούσε την επαγγελματική και κοινωνική της στάση να αλλάζει προς το καλύτερο. Πιστεύει ότι σήμερα η κοινωνία στηρίζει τέτοιες επιλογές, καθώς σχεδόν σε κάθε επαγγελματικό πεδίο απαιτούνται πτυχία και διαρκής κατάρτιση. Παράλληλα, θεωρεί ότι η αλλαγή πορείας ζωής σε μεγαλύτερες ηλικίες όχι μόνο είναι αποδεκτή, αλλά αποτελεί πλέον τάση.

Το μήνυμα της προς όσους διστάζουν είναι ξεκάθαρο, «να τολμήσουν. Η γνώση ανοίγει ορίζοντες σε κάθε ηλικία και αυτό που τελικά μένει είναι η αίσθηση εσωτερικής πληρότητας  αλλά και το παράδειγμα που δίνεται στα παιδιά και στους γύρω μας».

Ευαγγελία Χλέτση, 52 ετών από την Τράπεζα στη Ναυτιλία, «η αλλαγή πορείας θέλει πάθος και ατσάλινα νεύρα»

«Η αλλαγή καριέρας είναι ένα salto mortale». Η Ευαγγελία Χλέτση ανήκει στους ανθρώπους που δεν φοβήθηκαν να ρισκάρουν. Άριστη μαθήτρια, με αρχικό όνειρο την Ιατρική, σπούδασε στο Τμήμα Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και εργάστηκε επί χρόνια σε τράπεζα, μια δουλειά, όπως λέει, «αντίθετη με το είναι της».

Στα 45 της, εν μέσω πανδημίας, αποφάσισε να αλλάξει ριζικά πορεία και να στραφεί στη ναυτιλία. Για να σταθεί ανταγωνιστικά, ολοκλήρωσε τέσσερα μεταπτυχιακά σε συνεργασία με βρετανικά πανεπιστήμια και στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα εργαζόταν και φρόντιζε τη 16χρονη κόρη της.

Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν τα εξαντλητικά ωράρια και ο όγκος της ύλης. «Δουλειά και πανεπιστήμιο μαζί είναι σκληρό», ομολογεί. Δεν πιστεύει ότι η ηλικία είναι εμπόδιο. Αντίθετα, θεωρεί ότι μετά τα 40 ο άνθρωπος γίνεται πιο αποτελεσματικός και ουσιαστικός.

Η ίδια αμφισβητεί ευθέως το κυρίαρχο αφήγημα που θέλει την εξέλιξη να «τελειώνει» μετά τα 40. Όπως επισημαίνει, οι ηλικίες 40–60 είναι από τις πιο απαιτητικές αλλά και πιο παραγωγικές της ζωής, περίοδοι κατά τις οποίες οι άνθρωποι δημιουργούν, μεγαλώνουν παιδιά και συγκεντρώνουν το απόσταγμα της εμπειρίας τους. Παρ’ όλα αυτά, πολιτεία και αγορά συχνά αντιμετωπίζουν αυτή την ηλικιακή ομάδα ως λιγότερο ικανή ή «ξεπερασμένη», αγνοώντας ότι πρόκειται για ανθρώπους με ώριμη σκέψη, πολυδυναμικό νου και υψηλή αποτελεσματικότητα.

Σε όσους σκέφτονται να αλλάξουν πορεία, είναι ρεαλίστρια: «Θέλει πάθος, πολύ ισχυρό λόγο και αντοχή. Ο δρόμος δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα αλλά αν δεν φτάσεις στο φεγγάρι, θα είσαι τουλάχιστον ανάμεσα στα αστέρια».

Πέτρος Ανδροβίκ, 70 χρονών Δικηγόρος, «πρόκειται για έναν χώρο αυτογνωσίας δεν είναι ένα τυπικό πανεπιστήμιο»

Ο Πέτρος Ανδροβίκ είναι δικηγόρος και τον τελευταίο χρόνο παρακολουθεί μαθήματα στο Ανοιχτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο. Δεν πρόκειται για κλασικές ακαδημαϊκές σπουδές, αλλά για θεματικές ενότητες που εστιάζουν σε κοινωνικά και ψυχολογικά ζητήματα της καθημερινότητας: σχέσεις, γονεϊκότητα, φόβος, συμβίωση, τρόποι διαχείρισης δυσκολιών.

Τα μαθήματα γίνονται δια ζώσης, μία φορά την εβδομάδα, απογευματινές ώρες, με περίπου 100 συμμετέχοντες στην πλειονότητα τους άνω των 50 ετών, κυρίως γυναίκες και συνταξιούχοι. Κάθε ενότητα λειτουργεί ως σεμινάριο, χωρίς εξετάσεις, και ολοκληρώνεται με πιστοποιητικό παρακολούθησης.

«Μου ανοίγει τους ορίζοντες και αλλάζει τον τρόπο σκέψης μου», λέει. Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η κούραση μετά τη δουλειά και η ανάγκη συγκέντρωσης για δύο συνεχόμενες ώρες. Ωστόσο, ο διάλογος που αναπτύσσεται στο τέλος κάθε μαθήματος, με τον εισηγητή και μεταξύ των συμμετεχόντων είναι αυτό που, όπως λέει, κάνει τη διαφορά.

Για τον ίδιο, η εμπειρία αυτή δεν αφορά πτυχία ή τίτλους, αλλά την κατανόηση του εαυτού και των σχέσεων. «Η μάθηση δεν είναι μόνο επιστημονική. Είναι και βαθιά ανθρώπινη».