Ο χρωματιστός κόσμος της Niki de Saint Phalle

Είναι θρύλος. Η ίδια η ζωή, από όταν η ηρωίδα της ιστορίας μας ήταν μικρή, λες και συνωμότησε με τις δυνάμεις του καλού και του κακού για να δημιουργήσει αυτόν τον θρύλο, πότε με ευκολίες -όπως αυτό το απίστευτο, έμφυτο χάρισμα της δημιουργίας- και πότε με δυσκολίες που δεν ξεπερνιούνται ακόμα κι όταν συμφιλιωθείς με αυτές, ακόμα κι αν έχεις ξοδέψει τρελές ώρες σε συνεδρίες με ψυχαναλυτές. Ετσι, όμως, δημιουργούνται οι θρύλοι. Αυτά είναι τα συστατικά της ύπαρξής τους και αυτά γίνονται μεγάλη τέχνη.





Ενα μέρος αυτής της τέχνης που δημιούργησε η Νίκι ντε Σαν Φαλ, στα 72 χρόνια που πέρασε από τον πλανήτη, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στο MOMus-Μουσείο Αλεξ Μυλωνά, στο Θησείο, με τίτλο «Από τις σκοποβολές στην ελευθερία». Κι όπως όμορφα σημειώνουν οι διοργανωτές της έκθεσης, «η Νίκι ντε Σαν Φαλ υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές και αφοπλιστικά ελεύθερες καλλιτέχνιδες του 20ού αιώνα, μια δημιουργός που μετέτρεψε τον θυμό, τον πόνο και την οργή σε εκρήξεις χρώματος, σε μια διαρκή γιορτή ζωής, φαντασίας και αναγέννησης».





Και βέβαια, παντού υπάρχει και το ελληνικό πρόσημο: τα έργα που θα απολαύσουμε στο Θησείο ανήκουν στη συλλογή του MOMus - Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, χάρη στη δωρεά του οραματιστή συλλέκτη και εμπόρου τέχνης Αλέξανδρου Ιόλα και της ίδιας. Τους δύο συνέδεε σχέση εμπιστοσύνης, καλλιτεχνικής πίστης και κοινής αναζήτησης της ελευθερίας, ενώ με τη στήριξη του Ιόλα, το έργο της έγινε γνωστό στο διεθνές κοινό και καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα του 20ού αιώνα. Αλλά, ας δούμε μαζί μερικές πολαρόιντ γεγονότων της ζωής της, για να κατανοήσουμε το έργο της.











Παρά τα δύσκολα παιδικά της χρόνια, έμαθε μόνη της την τέχνη που έγινε η σανίδα της σωτηρίας της έπειτα από μια ψυχική κατάρρευση στα 22 της χρόνια. Ηταν τότε που στάλθηκε σε ψυχιατρική κλινική στη Νίκαια, όπου υποβλήθηκε σε θεραπεία με ηλεκτροσόκ, η οποία αλλοίωνε τη μνήμη της. Οι ψυχίατροι που την παρακολουθούσαν την ενθάρρυναν να αφιερωθεί στην τέχνη. «Ξεκίνησα να ζωγραφίζω στο τρελοκομείο, όπου έμαθα πώς να μεταφράζω τα συναισθήματα, τον φόβο, τη βία, την ελπίδα και τη χαρά σε ζωγραφική.

Μέσα από τη δημιουργία ανακάλυψα τα σκοτεινά βάθη της κατάθλιψης και πώς να την ξεπεράσω», είχε αποκαλύψει χρόνια μετά. Παράλληλα, όμως, συνέχισε να ασχολείται με το μόντελινγκ, καθώς υπήρξε εξαιρετικά όμορφη. Μόλις στα 17 της, την εντόπισε ένας σκάουτερ: «Μια μέρα, πήγαινα σε έναν χορό και γνώρισα έναν άντρα που είχε ένα πρακτορείο μοντέλων. Με ρώτησε αν θα ήθελα να γίνω μοντέλο και είπα ναι». Ενθαρρύνθηκε έντονα από τον ζωγράφο Χιου Γουάις και συνέχισε να ποζάρει για μερικά από τα μεγαλύτερα περιοδικά μόδας. Μέχρι τα 25 της είχε γίνει εξώφυλλο των «Vogue», «Elle» και «Life», αλλά τότε αποφάσισε να εγκαταλείψει οριστικά το μόντελινγκ για να επικεντρωθεί στην καλλιτεχνική της καριέρα. Αργότερα συνεργάστηκε στενά με τον καλλιτέχνη σύζυγό της Ζαν Τινγκελί.









Αλλη διάσημη σειρά έργων της ήταν οι περίφημες «Nanas» (Νανάδες), τα γλυπτά μεγάλης κλίμακας εμπνευσμένα από τη στενή φίλη της Κλαρίς Ρίβερς, η οποία ήταν έγκυος εκείνη την εποχή. Το πέρασμά της στη γλυπτική τής έδωσε την ιδέα να δημιουργήσει το δικό της πάρκο, εμπνευσμένη από το περίφημο Πάρκο Γκουέλ του Γκαουντί, στη Βαρκελώνη. Ετσι, έφτιαξε τον «Κήπο των Ταρό» στο Καπάλμπιο της Τοσκάνης. Αυτές οι μνημειώδεις τεράστιες κεραμικές, ψηφιδωτές και γυάλινες φιγούρες εμπνεύστηκαν από τις κάρτες Ταρό, ενώ μερικά από τα πολύχρωμα γλυπτά έχουν ύψος έως και 15 μέτρα και είναι κατοικήσιμα. Μάλιστα, η Σαν Φαλ έμενε μόνιμα σε ένα από αυτά κατά τη διάρκεια της κατασκευής του πάρκου.



Ομως, παρά τη διεθνή αναγνώριση και την τεράστια επιτυχία της, η μοίρα δεν την εγκατέλειψε. Καθώς επί χρόνια εργαζόταν με διάφορα υλικά που παραβίαζαν τους κανόνες υγείας και ασφάλειας, εισπνέοντας απίστευτα τοξικές αναθυμιάσεις σε καθημερινή βάση, υπέφερε από φλεγμονή των πνευμόνων. Η τέχνη της την έσωσε και τη σκότωσε ταυτόχρονα: η Νίκι Ντε Σαν Φαλ πέθανε από αναπνευστική ανεπάρκεια το 2002, σε ηλικία 71 ετών.