Φρίντα Κάλο: Η συγκλονιστική διήγησή της για το ατύχημα που την καθήλωσε - Πώς η ζωγραφική τής έδωσε λόγο για να ζει

«Ούτε ο Ντερέν, ούτε εγώ, ούτε εσύ είμαστε ικανοί να ζωγραφίσουμε ένα κεφάλι σαν αυτά της Φρίντα Κάλο» έγραφε με νόημα ο Πάμπλο Πικάσο για την Φρίντα Κάλο σε μια επιστολή του προς τον σύζυγό της και διακεκριμένο ζωγράφο τοιχογραφιών Ντιέγκο Ριβέρα. Πράγματι, η ζωγραφική τέχνη της Κάλο κουβαλούσε κάτι συγκλονιστικά ζωντανό, ρηξικέλευθο, πολύχρωμο αλλά και σκοτεινό ταυτόχρονα. Όπως δηλαδή ήταν και η ίδια. Τα περισσότερα έργα της, εξάλλου, ήταν αυτοβιογραφικά, εξιστορούσαν τη ζωή της ευφυέστατης, υπερταλαντούχας και αυτόφωτης Μεξικανής καλλιτέχνιδας που έγινε σύμβολο του φεμινισμού, αρνήθηκε να υποταχθεί στην σκληρή μοίρα της, έγινε διαχρονικό παγκόσμιο σύμβολο και επιρροή για εκατομμύρια ανθρώπους και δημιούργησε έναν μύθο που άγγιξε τα όρια της μανίας.

Πολλά έχουν ειπωθεί για εκείνη, τις πολιτικές της πεποιθήσεις, την έντονη ερωτική της ζωή. Ειλικρινής μέχρι σημείου παρεξήγησης, αυθόρμητη, ανεξάρτητη κι ελεύθερη βρήκε στη ζωγραφική το αντίδοτο στον θάνατο και τον μαρασμό αλλά και τον ιδανικό τρόπο για ικανοποιήσει την ασυγκράτητη ανάγκη για προσωπική έκφραση. «Ποτέ δεν ζωγράφισα όνειρα. Ζωγράφισα τη δική μου πραγματικότητα» έλεγε η ίδια με νόημα.

Φως σε άγνωστες πτυχές της μοναδικής αυτής καλλιτεχνικής προσωπικότητας ρίχνει το βιβλίο «Φρίντα Κάλο – Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις», που κυκλοφορεί στις 5 Μαΐου, από τις εκδόσεις Key Books, σε μετάφραση Χρήστου Καψάλη, αποσπάσματα από το οποίο παρουσιάζει σήμερα, σε αποκλειστική προδημοσίευση, το protothema.gr. Μέσα από μια σειρά συνεντεύξεων που είχε δώσει κατά τη διάρκεια της ζωής αποκαλύπτεται το αληθινό πρόσωπο της γυναίκας που έγινε λατρεία.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η διήγησή της, στην τελευταία της συνέντευξη που δόθηκε το 1954, λίγους μήνες πριν φύγει από τη ζωή, σχετικά με το σοβαρό ατύχημα που είχε στα 18 της μόλις χρόνια εξαιτίας του οποίου αναγκάστηκε να μείνει σε ακινησία για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα αλλά και να υποβληθεί σε δεκάδες βαριές εγχειρήσεις:

«Τα λεωφορεία της εποχής μου ήταν πλέον σαράβαλα・όταν είχαν πρωτοξεκινήσει να κυκλοφορούν, είχαν μεγάλη επιτυχία και τα τραμ άδειασαν. Μπήκα στο λεωφορείο με τον Αλεχάντρο Γκόμεζ Άριας. Κάθισα στη γωνία, δίπλα στη μεταλλική βέργα για τις χειρολαβές και ο Αλεχάντρο πλάι μου. Μόλις λίγα λεπτά αργότερα το λεωφορείο συγκρούστηκε με ένα τραμ της γραμμής για Χοτσιμίλκο. Το τραμ συνέτριψε το λεωφορείο στριμώχνοντάς το σε μια γωνία. Ήταν παράξενο το σοκ. Δεν ήταν τόσο βίαιο, όσο άηχο, αργό, και φρικτό για όλους. Και για μένα πολύ περισσότερο. Θυμάμαι ότι συνέβη ακριβώς στις 17 Σεπτεμβρίου 1926, την επόμενη μέρα από τους εορτασμούς για την Ημέρα της Ανεξαρτησίας.
Ήμουν δεκαέξι χρονών τότε, αλλά φαινόμουν πολύ μικρότερη, ακόμα πιο μικρή κι από την Κρίστι, παρά το γεγονός ότι ήμουν έντεκα μήνες μεγαλύτερή της.

Λίγη ώρα αφότου μπήκαμε στο λεωφορείο, έγινε η σύγκρουση. Προηγουμένως είχαμε επιβιβαστεί σε ένα άλλο λεωφορείο, αλλά είχα ξεχάσει μια ομπρέλα, οπότε πήγαμε να την ψάξουμε και έτσι καταλήξαμε να μπούμε σε αυτό που με κατέστρεψε. Το ατύχημα συνέβη σε μια γωνία, μπροστά από την αγορά του Σαν Χουάν, ακριβώς απέναντί της. Το τραμ προχωρούσε με αργό ρυθμό, αλλά ο οδηγός του λεωφορείου μας ήταν ένας πολύ νευρικός νεαρός άνδρας. Όταν το τραμ έστριψε, χτύπησε κι έριξε το λεωφορείο πάνω στον τοίχο.

Ήμουν ένα έξυπνο κορίτσι αλλά δεν μου έκοβε στα πρακτικά ζητήματα, παρά την ελευθερία που είχα κερδίσει. Ίσως γι’ αυτό δεν αξιολόγησα σωστά την κατάσταση και δεν συνειδητοποίησα τη σοβαρότητα των τραυμάτων μου. Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν μια όμορφη χρωματιστή μπάλα που είχα αγοράσει εκείνη την ημέρα και την είχα μαζί μου. Προσπάθησα να την ψάξω, πιστεύοντας ότι όλα αυτά δεν θα είχαν σοβαρές συνέπειες.

Ενώ ήμουν σοκαρισμένη από τη σύγκρουση, θα ήταν ψέμα να πω ότι έκλαψα. Δεν έχυσα δάκρυ. Η σύγκρουση μας πέταξε
προς τα μπρος και η μεταλλική βέργα με διαπέρασε σαν σπαθί ταυρομάχου. Ένας άντρας με είδε που αιμορραγούσα τρομερά, με μετέφερε και με έβαλε σε ένα τραπέζι μπιλιάρδου, μέχρι που με πήρε από εκεί ο Ερυθρός Σταυρός.

Έχασα την παρθενιά μου, τα νεφρά μου έπαθαν βλάβη και δεν μπορούσα να ουρήσω και αυτό που πιο πολύ μου προκαλούσε δυσφορία ήταν η σπονδυλική μου στήλη. Δεν με φρόντισαν σωστά και δεν μου έκαναν ακτινογραφίες. Ανακάθισα κακήν κακώς και ζήτησα από τον Ερυθρό Σταυρό να φωνάξουν την οικογένειά μου. Η Ματίλντε διάβασε το ρεπορτάζ στις εφημερίδες και ήταν η πρώτη που έφτασε – και δεν έφυγε από κοντά μου για τρεις μήνες. Ήταν δίπλα μου μέρα νύχτα. Η μητέρα μου έχασε τη φωνή της για έναν μήνα από το σοκ, και δεν ερχόταν να με δει. Η αδελφή μου η
Αντριάνα, όταν το έμαθε, λιποθύμησε. Ο πατέρας μου ταράχτηκε τόσο πολύ που αρρώστησε και χρειάστηκε να περάσουν είκοσι μέρες για να τον δω. Στο σπίτι μου δεν είχαμε βιώσει θανάτους στο παρελθόν.

Πέρασα τρεις μήνες στον Ερυθρό Σταυρό. Ο Ερυθρός Σταυρός ήταν πολύ φτωχός σε μέσα. Μας είχαν σε ένα άθλιο παράπηγμα, το φαγητό ήταν χάλια, και δύσκολα τρωγόταν. Μία νοσοκόμα φρόντιζε μόνη της είκοσι πέντε ασθενείς. Η Ματίλντε ήταν αυτή που μου έφτιαχνε τη διάθεση με τα αστεία που μου έλεγε. Ήταν χοντρή και αρκετά άσχημη, αλλά είχε πολύ καλή αίσθηση του χιούμορ. Έκανε τους πάντες στο δωμάτιο να γελούν. Έπλεκε και βοηθούσε τη νοσοκόμα να φροντίζει τους αρρώστους. Οι συμμαθητές μου από το γυμνάσιο έρχονταν να με επισκεφτούν. Μου έφερναν λουλούδια και προσπαθούσαν να μου αποσπάσουν την προσοχή. Ήταν τα μέλη των “Los Cachuchas”, μιας ομάδας αγοριών της οποίας το μόνο γυναικείο μέλος ήμουν εγώ. Ένας από αυτούς μου έδωσε μια κούκλα που ακόμα την έχω. Την κράτησα αυτή την κούκλα, καθώς και πολλά άλλα πράγματα. Αγαπώ τα πράγματα, τη ζωή και τους ανθρώπους. Δεν θέλω να πεθαίνουν οι άνθρωποι. Δεν φοβάμαι τον θάνατο, αλλά θέλω να ζήσω. Τον πόνο, ωστόσο, δεν μπορώ να τον αντέξω.

Μόλις είδα τη μητέρα μου, της είπα: «Δεν πέθανα ακόμα και, άλλωστε, έχω έναν λόγο για να ζω».

Αυτός ο λόγος ήταν η ζωγραφική. Από τη στιγμή που έπρεπε να είμαι ξαπλωμένη και φασκιωμένη στον γύψο, που ξεκινούσε από την κλείδα κι έφτανε έως και τη λεκάνη μου, η μητέρα μου είχε την έξυπνη ιδέα να φτιάξει για “καβαλέτο” μια αρκετά ιδιόμορφη κατασκευή που συγκρατούσε το ξύλο όπου τοποθετούσα τα χαρτιά μου. Ήταν η μητέρα μου που είχε και την ιδέα να βάλει ουρανό στο αναγεννησιακού στιλ κρεβάτι μου, τοποθετώντας εκεί, σε όλο του το μήκος, έναν καθρέφτη, ώστε να έχω τη δυνατότητα να βλέπω εκεί τον εαυτό μου και να χρησιμοποιώ τη μορφή μου ως μοντέλο.»