Αρχαιολογικοί χώροι - μνημεία: Τι προβλέπει η νεοσύστατη Εθνική Στρατηγική για την προστασία τους από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Σε μια νέα, λεπτομερώς οργανωμένη φάση, η οποία έχει ως βασικό στόχο την πρόληψη, εισέρχεται η εγχώρια πολιτική για τη θωράκιση των πολύτιμων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων από φυσικούς κινδύνους, με όχημα την Εθνική Στρατηγική για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η οποία παρουσιάστηκε σήμερα, στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Μέσω της νέας αυτής στρατηγικής, η οποία σχεδιάστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και με την πολύτιμη συνδρομή των υπουργείων Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και Περιβάλλοντος και Ενέργειας,  εκτιμώνται, τεκμηριωμένα, οι κλιματικοί κίνδυνοι για τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία και η προσαρμογή τους στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όχι γενικά αλλά και στοχευμένα, και πραγματοποιούνται, προληπτικά, τα απαραίτητα έργα για την προστασία τους. Ήδη, μάλιστα, έχουν υλοποιηθεί αντιπλημμυρικά έργα στο Δίον και τα Μάλια, εγκατάσταση συστημάτων πυρασφάλειας στους Φιλίππους και τον Μυστρά και παρεμβάσεις για την ανάσχεση κατολισθήσεων και των βραχοπτώσεων στους Δελφούς.

Βασικούς άξονες δράσης της νέας αυτής Εθνικής Στρατηγικής, η οποία επιδιώκει τη διεθνή συνεργασία, αποτελούν η εκτίμηση της κλιματικής διακινδύνευσης, η υλοποίηση, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, έργων υποδομών πυροπροστασίας, αντιπλημμυρικής προστασίας και αντιμετώπισης βραχοπτώσεων σε επιλεγμένους αρχαιολογικούς χώρους, το σχέδιο προσαρμογής αρχαιολογικών χώρων και μνημείων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, το σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης που βασίζεται στους δείκτες για την πολιτιστική κληρονομιά και την κλιματική αλλαγή που αποφασίσθηκαν κατά τις εργασίες της COP30 (2025) στο Μπελέμ, της Βραζιλίας, το σύστημα επικαιροποίησης της Εθνικής Στρατηγικής και των ειδικότερων στόχων της, η εκπόνηση σχεδίων προσαρμογής για 19 αρχαιολογικούς χώρους μέτριας ή υψηλής κλιματικής διακινδύνευσης, το σχέδιο στοχευμένων δράσεων προληπτικής πυροπροστασίας σε πενήντα (50) -μέχρι σήμερα- αρχαιολογικούς χώρους, το σχέδιο οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης σε περίπτωση κινδύνου πυρκαγιάς σε 80 αρχαιολογικούς χώρους, το επιχειρησιακό πρόγραμμα για την κατάρτιση νέων Σχεδίων Προσαρμογής, το σχέδιο προστασίας με σύγχρονες τεχνικές και το σχέδιο εκπαίδευσης και κατάρτισης για το προσωπικό του υπουργείο Πολιτισμού.

« Η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες που διαθέτουν Εθνική Στρατηγική και Ειδικά Σχέδια Προσαρμογής για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής η οποία αποτελεί ένα συνεκτικό πλαίσιο προσαρμογής, που διαπερνά τις σχετικές πολιτικές και αναδεικνύει τη διασυνδεσιμότητα του πολιτισμού, του τοπίου, του περιβάλλοντος και του κλίματος. Στόχος μας είναι να λειτουργήσει ως πλαίσιο αναφοράς για όλα τα εμπλεκόμενα θεσμικά όργανα της Πολιτείας, ως προς την προστασία των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων, προάγοντας τη διασύνδεση μεταξύ της διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς και της κλιματικής ανθεκτικότητας» εξήγησε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατά τη σημερινή ομιλία της προσθέτοντας με νόημα ότι «απαιτεί βαθύτερες αλλαγές σε θεσμούς, πολιτικές, διακυβέρνηση και υποδομές και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο, δυναμικά εξελισσόμενο διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό θεσμικό πλαίσιο»

«Η προστασία των μνημείων δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην αποκατάσταση μετά από φθορές, αλλά οφείλει να στηρίζεται στην πρόληψη, την ετοιμότητα και τον συστηματικό σχεδιασμό» τόνισε με έμφαση ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Γιάννης Κεφαλογιάννης εξηγώντας πως «η κλιματική κρίση έχει αλλάξει τις συνθήκες υπό τις οποίες καλούνται να διατηρηθούν τα μνημεία, καθώς πυρκαγιές που πλησιάζουν αρχαιολογικούς χώρους, ακραία καιρικά φαινόμενα και μεταβολές στο φυσικό περιβάλλον «καθιστούν πιο εύθραυστη τη σχέση μεταξύ φυσικού τοπίου και πολιτιστικής κληρονομιάς».

Ο κ. Κεφαλογιάννης αναφέρθηκε επίσης στη θεσμοθέτηση ειδικού Κανονισμού Πυροπροστασίας για αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία που διαμορφώνεται σε συνεργασία των δύο υπουργείων ο οποίος εισάγει ενιαίες προδιαγραφές για την αξιολόγηση κινδύνου, λαμβάνοντας υπόψη τη μορφολογία των χώρων, τα χαρακτηριστικά του φυσικού περιβάλλοντος και τις ιδιαιτερότητες κάθε μνημείου και προβλέποντας συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης όπως τη συστηματική διαχείριση της βλάστησης, τη βελτίωση της πρόσβασης για τα μέσα πυρόσβεσης, την πρόβλεψη ασφαλών διαδρομών διαφυγής για επισκέπτες και προσωπικό, καθώς και την ενίσχυση των διαδικασιών ετοιμότητας σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.