Όταν το «Crash» πέτυχε την πιο συγκλονιστική νίκη στα Όσκαρ και άνοιξε μία διαμάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα

Στις 5 Μαρτίου 2006, στην τελετή των Όσκαρ, το δράμα «Crash» του Πολ Χάγκις κέρδισε το βραβείο καλύτερης ταινίας, σε μια από τις πιο απρόσμενες και αμφιλεγόμενες αποφάσεις στην ιστορία της Ακαδημίας. Η νίκη της ταινίας προκάλεσε έκπληξη ακόμη και στον Τζακ Νίκολσον, ο οποίος ανακοίνωσε το αποτέλεσμα και φάνηκε να αντιδρά με εμφανή έκπληξη όταν διάβασε το όνομα του νικητή.

Η ταινία, που εξετάζει τις φυλετικές εντάσεις και τον ρατσισμό στο Λος Άντζελες, επικράτησε του μεγάλου φαβορί της χρονιάς, του «Brokeback Mountain» του Ανγκ Λι, μιας ταινίας που θεωρήθηκε ορόσημο για την εκπροσώπηση των ΛΟΑΤΚΙ χαρακτήρων στον κινηματογράφο. Δύο δεκαετίες μετά, η συγκεκριμένη απόφαση συνεχίζει να συζητείται έντονα στον δημόσιο διάλογο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το «Crash» γράφτηκε περίπου δέκα χρόνια μετά την υπόθεση του Ρόντνεϊ Κινγκ, ενός νεαρού Αφροαμερικανού που ξυλοκοπήθηκε από αστυνομικούς στο Λος Άντζελες, γεγονός που προκάλεσε μαζικές ταραχές στην πόλη. Όπως έχει εξηγήσει ο συν-σεναριογράφος και παραγωγός της ταινίας, Μπόμπι Μορέσκο, ο Πολ Χάγκις επιδίωξε να εξετάσει την ιδέα ότι πολλοί πίστευαν πως το πρόβλημα του ρατσισμού είχε ξεπεραστεί.

Η έμπνευση για το σενάριο προήλθε και από μια προσωπική εμπειρία του Χάγκις, όταν δύο νεαροί τον λήστεψαν έξω από ένα κατάστημα βίντεο. Όπως έχει αναφέρει ο Μορέσκο, ο σκηνοθέτης άρχισε να σκέφτεται ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι και ποια θα μπορούσε να είναι η ζωή τους, κάτι που οδήγησε στη δημιουργία μιας ιστορίας που συνδέει πολλούς διαφορετικούς χαρακτήρες.

Όπως αναφέρει το BBC, η παραγωγή της ταινίας ολοκληρώθηκε το 2004 ύστερα από μόλις 32 ημέρες γυρισμάτων και με προϋπολογισμό περίπου 6,5 εκατομμύρια δολάρια. Παρά το χαμηλό κόστος, το καστ περιλάμβανε γνωστά ονόματα, όπως ο Ντον Τσιντλ, η Σάντρα Μπούλοκ, η Θάντιουε Νιούτον, ο Μπρένταν Φρέιζερ και ο Ματ Ντίλον.

Η ταινία έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο το 2004, όπου απέσπασε θερμό χειροκρότημα. Την ίδια ημέρα η εταιρεία Lionsgate εξασφάλισε τα δικαιώματα διανομής της έναντι τριών εκατομμυρίων δολαρίων.

Όταν κυκλοφόρησε στις αίθουσες της Βόρειας Αμερικής τον Μάιο του 2005, προβλήθηκε σε 1.864 κινηματογράφους και συγκέντρωσε περίπου 9 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο Σαββατοκύριακο. Συνολικά απέφερε 55 εκατομμύρια δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες και περίπου 98,4 εκατομμύρια παγκοσμίως.

Καθοριστικό ρόλο στην πορεία προς τα Όσκαρ έπαιξε και η στρατηγική προώθησης της ταινίας. Σύμφωνα με τον Μορέσκο, η Lionsgate επέλεξε να ενισχύσει την καμπάνια στέλνοντας μαζικά DVD της ταινίας λίγο πριν το τέλος της χρονιάς σε ψηφοφόρους της κινηματογραφικής βιομηχανίας.

Μετά την υποψηφιότητα της ταινίας για το βραβείο του Σωματείου Ηθοποιών, η εταιρεία έστειλε περισσότερα από 100.000 DVD σε μέλη του σωματείου, πολλά από τα οποία ήταν ταυτόχρονα και μέλη της Ακαδημίας.

Σημαντική ώθηση έδωσε και η παρουσιάστρια Όπρα Γουίνφρεϊ, η οποία αναφέρθηκε στην ταινία στην εκπομπή της και μίλησε για μια προσωπική εμπειρία φυλετικής διάκρισης που είχε ζήσει στο Παρίσι. Μετά από αυτό, η φράση «Crash moment» άρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτερα.

Παρά την υποστήριξη από οργανισμούς όπως η Ένωση Αφροαμερικανών Κριτικών Κινηματογράφου, τα βραβεία NAACP Image Awards και τα Black Reel Awards, στις περισσότερες μεγάλες κινηματογραφικές διοργανώσεις το «Brokeback Mountain» ήταν εκείνο που επικρατούσε.

Η ταινία του Ανγκ Λι είχε ήδη κερδίσει το βραβείο καλύτερης ταινίας στα BAFTA, στις Χρυσές Σφαίρες, στα Critics’ Choice Awards, στα Independent Spirit Awards και στο Producers Guild of America, ενώ είχε εισπράξει περισσότερα από 178 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως.

Το «Crash» πάντως απέσπασε αρκετές διακρίσεις, όπως το Independent Spirit Award για καλύτερη πρώτη ταινία, το βραβείο του Σωματείου Ηθοποιών για την καλύτερη ερμηνεία συνόλου και δύο BAFTA, για τη Θάντιουε Νιούτον και για το πρωτότυπο σενάριο των Χάγκις και Μορέσκο.

Στα Όσκαρ η ταινία είχε συνολικά έξι υποψηφιότητες, μεταξύ των οποίων για σκηνοθεσία, πρωτότυπο σενάριο, μοντάζ και καλύτερη ταινία. Ο Μορέσκο έχει δηλώσει ότι ακόμη και μετά τη νίκη στο σενάριο δεν περίμενε ότι θα κέρδιζε το κορυφαίο βραβείο, θεωρώντας δεδομένη την επικράτηση του «Brokeback Mountain».

Η τελική ανακοίνωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ορισμένοι κριτικοί υποστήριξαν ότι η ήττα του «Brokeback Mountain» οφειλόταν σε ομοφοβία μέσα στη βιομηχανία του κινηματογράφου, άποψη με την οποία έχει δηλώσει ότι συμφωνεί και ο ίδιος ο Ανγκ Λι.

Η συγγραφέας Άνι Προυλξ, στο έργο της οποίας βασίστηκε το «Brokeback Mountain», επέκρινε επίσης την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι πολλοί ψηφοφόροι της Ακαδημίας ζουν αποκομμένοι από τις κοινωνικές αλλαγές.

Αρκετοί κριτικοί είχαν ασκήσει κριτική στο «Crash» ήδη από την πρώτη του προβολή. Η εφημερίδα New York Times το είχε χαρακτηρίσει «χειριστικό», ενώ η Boston Globe είχε επικρίνει τη δομή των χαρακτήρων.

Ορισμένοι σχολιαστές υποστήριξαν ότι η ταινία παρουσίαζε τον ρατσισμό ως ζήτημα ατομικής συμπεριφοράς και όχι ως βαθύτερο συστημικό πρόβλημα. Ο δημοσιογράφος Τζιν Ντέμπι έχει επισημάνει ότι η ταινία προβλήθηκε σε μια περίοδο πριν από την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα, όταν ο δημόσιος διάλογος για τις φυλετικές διακρίσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες βρισκόταν σε διαφορετικό στάδιο.

Με την άνοδο των κοινωνικών δικτύων και την ανάπτυξη νέων διαδικτυακών μέσων, η κριτική προς την ταινία εντάθηκε τα επόμενα χρόνια. Κείμενα και αναλύσεις άρχισαν να εξετάζουν πιο αυστηρά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι χαρακτήρες των μειονοτήτων.

Ορισμένοι σχολιαστές υποστήριξαν ότι οι λευκοί χαρακτήρες έχουν μεγαλύτερο βάθος, ενώ άλλοι χαρακτήρες εμφανίζονται ως στερεότυπα. Ένα παράδειγμα που συζητήθηκε ιδιαίτερα ήταν ο χαρακτήρας του αστυνομικού που υποδύεται ο Ματ Ντίλον, ο οποίος εμφανίζεται να παρενοχλεί μια γυναίκα κατά τη διάρκεια ελέγχου, αλλά αργότερα την σώζει σε ένα τροχαίο ατύχημα.

Η ίδια η Θάντιουε Νιούτον είχε δηλώσει σε συνέντευξή της ότι η συγκεκριμένη ιστορία «αποδυναμώνει την πραγματική οργή που βιώνουν οι Αφροαμερικανοί».

Παρά την κριτική, ο Μπόμπι Μορέσκο έχει αναγνωρίσει ότι κατανοεί τις αντιδράσεις, επισημαίνοντας ότι η δημιουργική ομάδα προσπάθησε να λάβει υπόψη διαφορετικές απόψεις κατά τη συγγραφή του σεναρίου.

Σήμερα, δύο δεκαετίες μετά την απονομή των Όσκαρ του 2006, η συζήτηση για το «Crash» και την επικράτησή του συνεχίζεται. Πολλοί αναρωτιούνται αν μια ταινία με παρόμοια θεματολογία θα μπορούσε να κερδίσει ξανά το βραβείο καλύτερης ταινίας.

Κάποιοι θεωρούν ότι το κινηματογραφικό τοπίο έχει αλλάξει και ότι σήμερα οι ψηφοφόροι θα επέλεγαν διαφορετικά. Άλλοι υποστηρίζουν ότι τα Όσκαρ παραμένουν απρόβλεπτα και ότι η έκβαση μιας ψηφοφορίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Όπως έχει δηλώσει ο Μορέσκο, η νίκη εκείνη δεν έκανε την ταινία καλύτερη από τις υπόλοιπες υποψήφιες. «Όλα αυτά είναι υποκειμενικά», έχει πει.

Ωστόσο, για πολλούς κριτικούς, η απόφαση εκείνης της βραδιάς παραμένει μία από τις πιο συζητημένες στην ιστορία των βραβείων Όσκαρ.