Γιώργος Κωνσταντόπουλος

Ήδη η δικαιοσύνη στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική προσαρμόζεται στον επελαύνοντα τεχνολογικό ορυμαγδό, ανατέμνει τα εργαλεία και τις μεθόδους της στρεφόμενη στην φιλόδοξη πλην αναπόδραστη εισαγωγή του “cyberjustice”. Ο πικρός καρπός της άφευκτης πραγματικότητας, που απλώνει ένα πέπλο κατάθλιψης πάνω από τα δικαστικά μέγαρα της επικράτειας, συνοψίζεται στο γεγονός ότι όσο οι φορείς της ελληνικής δικαιοσύνης αναλώνονται σε ανέξοδους διαπληκτισμούς και διαλέγονται παράλληλα (και αναποτελεσματικά) για το «αγωγόσημο» και το ενημερωτικό έντυπο της διαμεσολάβησης, τα δικαστικώς προηγμένα κράτη πειραματίζονται με την χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην υπηρεσία της δικαιοσύνης.

Κι ενώ το σύστημα απονομής δικαιοσύνης αποτελεί πλέον, πέραν της αυθύπαρκτης και αυτεξούσιας σημασίας του, ένα πυρηνικό όπλο στη φαρέτρα των εθνικών κρατών στο άτυπο πλην αδυσώπητο κυνήγι προσέλκυσης επενδυτικών κεφαλαίων, η ελληνική δικαστική πραγματικότητα αποδύεται σε μια εναγώνια προσπάθεια να καλύψει το χαμένο έδαφος. Δεν αποτελεί καινοφανή διαπίστωση ότι ο υποψήφιος επενδυτής στη λήψη της απόφασής για την διοχέτευση της χρηματοδότησής του αξιολογεί ως ανάγκη και ιεραρχεί ως προτεραιότητα τον βαθμό ανεξαρτησίας, τον ρυθμό αποτελεσματικότητας αλλά και την ποιότητα του παρεχόμενου δικαιοδοτικού συστήματος. Σε αυτό το πλαίσιο η εθνική δικαιοσύνη ολιγωρεί.

Η κορυφαία πρόκληση, λοιπόν, είναι ο λυσιτελής ψηφιακός μετασχηματισμός της, ο οποίος θα επενεργήσει ευεργετικά στην αποσυμφόρηση των εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων και στην ταχύρρυθμη και αποτελεσματική περαίωση των μελλοντικών.

Η πλήρης συντέλεση και βελτιστοποίηση του «Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων» για την Διοικητική Δικαιοσύνη και η ανάλογη επέκταση του και στην Πολιτική και Ποινική Δικαιοσύνη· η εμπέδωση της ηλεκτρονικής κατάθεσης ενδίκων μέσων και βοηθημάτων· η ψηφιοποίηση των πρακτικών, η ηλεκτρονική διενέργεια διαδικαστικών πράξεων, κοινοποίηση αποφάσεων ή εγγράφων· η απόκτηση και καθ’ ολοκληρίαν χρήση ηλεκτρονικής υπογραφής· οι τηλεσυνεδριάσεις στα δικαστήρια, πρακτική η οποία θα απάλυνε τις δυσχέρειες της γεωγραφικής πολυμορφίας και της πανσπερμίας μεταβατικών εδρών ανά την επικράτεια· συνιστούν μια δέσμη μέτρων η οποία είναι ικανή να αναμορφώσει την αλληλεπίδραση των δικαστηρίων τόσο με τα νομικά επαγγέλματα, κυρίως την δικηγορική κοινότητα, όσο και με τους πολίτες. Όλα αυτά, βεβαίως, χωρίς να παραγνωρίζεται ότι η αμεροληψία, η ανεπίληπτη δικαστική κρίση και το Κράτος Δικαίου θα εξέλθουν της νέας εποχής περαιτέρω θωρακισμένα.

Άρρηκτα συνδεδεμένο με την μηχανοργάνωση και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης είναι και το χωροταξικό ζήτημα των ανά την επικράτεια Δικαστικών Μεγάρων που κατατρύχει δεκαετίες τη νομική και δικαστική κοινότητα. Η αναδιάρθρωση του δικαστικού χάρτη της χώρας καθώς και η υλικοτεχνική βελτίωση των υποδομών τους απαιτεί ολιστική προσέγγιση στο πλαίσιο μιας δημόσιας πολιτικής, η οποία θα λαμβάνει υπ’ όψιν της κριτήρια, πλην της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, όπως η ορθολογική ανακατανομή του ανθρωπίνου δυναμικού, η δημιουργικά νέων οργανικών θέσεων στις γραμματείες και τις υπηρεσίες, η εισαγωγή του θεσμού του επίκουρου Δικαστή, η στελέχωση της οποίας μπορεί να αξιοποιήσει την δεξαμενή των ασκουμένων δικηγόρων μέσω χρηματοδότησης ΕΣΠΑ. Αποτελεί κηλίδα που αντανακλά στο νομικό μας πολιτισμό η ετοιμόρροπη κατασκευή δικαστηρίων, την στιγμή που, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, το ποσό που αποθησαυρίζεται υπέρ «ΤΑΧΔΙΚ» από «μεγαρόσημα» ανέρχεται σε 3 και πλέον εκ. ευρώ.

Αυτονόητο πλην αδιαλείπτως αιτούμενο είναι (επιτέλους) η θεσμική κατοχύρωση του επαγγελματικού καθεστώτος του ασκούμενου δικηγόρου, ο οποίος μετεωρίζεται στη νομική ανθρωπογεωγραφία ως ένας σισύφειος χαρακτήρας. Όταν συγκεντρώνονται μόνο υποχρεώσεις αλλά απεμπολούνται αποκλειστικώς δικαιώματα τότε δεν νοείσαι ούτε ως ασκούμενος πολλώ δε μάλλον ως δικηγόρος. «Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις» κανοναρχούσε ο Αντισθένης- κυνικός κατά φιλοσοφική αλλά και κατά κυριολεκτική έννοια στην εν λόγω περίπτωση.

Οι προκλήσεις για την εθνική δικαιοσύνη γίνονται ακόμα πιο σύνθετες εάν συνυπολογιστούν στο μεγάλο κάδρο ζητήματα τρέχοντα που άπτονται της καθημερινότητας και της τριβής στις μυλόπετρες της πολυνομίας, της κακονομίας, των νομοθετικών αιφνιδιασμών και των ανερμάτιστων προσωπικών διενέξεων. Η μάχη είναι πολυμέτωπη και ο ζωτικός χώρος για πειραματισμούς περιορισμένος, ωστόσο η σύλληψη μια οραματικής Μεγάλης Ιδέας για την εθνική Δικαιοσύνη θα επιδαψιλεύσει στον εμπνευστή και εφαρμοστή της επαίνους ακατάλυτους.


Του Γεωργίου Λ. Κωνσταντόπουλου, Ασκούμενου Δικηγόρου – Τομεάρχη Δικαιοσύνης ΟΝΝΕΔ