Νίκος Μελέτης

Το μείγμα στη Γαλλία εδώ και χρόνια είναι εκρηκτικό. Ολοένα μεγαλύτερη μείωση των κοινωνικών δαπανών, με αμφισβήτηση του κοινωνικού κράτους, το οποίο αποτέλεσε υπόδειγμα στην Ευρώπη και πόλο έλξης κυρίως ξένων μεταναστών, νόμιμων και παράνομων. Σε μια χώρα όπου τα υψηλά στάνταρ δημοκρατίας και τα ενοχικά σύνδρομα του αποικιοκρατικού παρελθόντος δεν επέτρεψαν τελικά την αφομοίωση και ομαλή ενσωμάτωση των εκατοντάδων χιλιάδων ξένων που ζουν στη χώρα, οι οποίοι, αντιθέτως, αποτέλεσαν μια κρίσιμη μάζα πρόθυμη να ενωθεί με τις δυνάμεις παραβατικών , αναρχικών και της άκρας Αριστεράς. Έτσι, διαμορφώνεται μια δύναμη στην οποία, μαζί με την αμφισβήτηση του «συστήματος», προστίθεται η διάθεση για πλιάτσικο και αντικοινωνική συμπεριφορά.

Η Γαλλία πληρώνει σήμερα την αδυναμία των ηγεσιών της την τελευταία δεκαπενταετία να σχεδιάσουν ένα σοβαρό μοντέλο που, προτού θέσει ως προτεραιότητα τη διατήρηση των κεκτημένων του κοινωνικού και ανοιχτού κράτους, θα εξασφάλιζε αυτό που αποτελεί προϋπόθεσή του: την ανάπτυξη της χώρας, τις μεταρρυθμίσεις, την προσαρμογή στις νέες παγκόσμιες συνθήκες ανταγωνισμού, καθώς και τη διαμόρφωση συγκεκριμένου πλαισίου για την παραμονή των χιλιάδων ξένων μεταναστών στη χώρα και την ενσωμάτωσή τους στις παραγωγικές δομές.

Και μια κυβέρνηση σε αποδρομή ,αδύναμη να επιβάλει την τάξη και να προστατεύσει την καρδιά της Γαλλίας.

Αυτή η αμφισβήτηση του μοντέλου αφορά, όμως, ολόκληρη την Ευρώπη, όπου η προσκόλληση στις «κατακτήσεις» του παρελθόντος, σε ένα κοινωνικό κράτος που μεγάλωσε γενιές Ευρωπαίων και περιέθαλψε μετανάστες, δεν αρκεί πλέον για να αντιμετωπίσει τις σημερινές προκλήσεις.

Απέναντι στις μειοψηφίες που καίνε και λεηλατούν το Παρίσι, το Τορίνο, το Μιλάνο και άλλες πόλεις, βρίσκεται η μεγάλη πλειοψηφία, η οποία βλέπει όχι μόνο ότι δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις καθημερινές ανάγκες, αλλά και ότι η καθημερινότητά της απειλείται ευθέως. Και σε μεγάλο κομμάτι της ευρωπαϊκής κοινωνίας αναπαράγεται και εδραιώνεται πλέον η πεποίθηση ότι για όλα ευθύνονται οι ξένοι: για τα επεισόδια, για την έλλειψη θέσεων εργασίας, για την απορρόφηση των κοινωνικών παροχών. Για όλα, επίσης, φταίει το κράτος, χωρίς να αναρωτιούνται πολλοί για ποιον λόγο σύγχρονες δημοκρατίες, όπως η Γαλλία, αδυνατούν να συνεχίσουν να στηρίζουν το μοντέλο που μέχρι τώρα προσέφερε ευημερία στη χώρα.

Η σημερινή κατάσταση αφορά ολόκληρη την Ευρώπη, ανεξαρτήτως αν ακόμη, σε αρκετές χώρες, δεν είναι τόσο ισχυρή η παράδοση της βίαιης σύγκρουσης με την Πολιτεία. Η απόγνωση που προκαλούν οι οικονομικές δυσκολίες, ο φόβος απέναντι σε ένα αδιόρατο μέλλον και η απουσία άμεσων λύσεων είναι αυτά που πυροδοτούν την οργή. Μια οργή που δεν εκδηλώνεται πάντοτε με το κάψιμο και τη λεηλασία καταστημάτων, αλλά αποτυπώνεται στην κοινωνική και, φυσικά, στην εκλογική συμπεριφορά.

Αυτό που προβάλλεται ως έκρηξη της νεολαίας για έναν καλύτερο κόσμο μετατρέπεται, όμως, σε κάτι διαφορετικό. Είναι αυτή η βία που ευνοεί όχι τις προοδευτικές δυνάμεις, αλλά, αντιθέτως, τις πιο ακραίες. Εκείνες που υπόσχονται «νόμο και τάξη», που βλέπουν κάθε ξένο ως πηγή του κακού, που θεωρούν ότι η λύση των προβλημάτων θα είναι απλώς η αποκατάσταση των σχέσεων με τον Πούτιν, υπό τους όρους που θέτει ο ίδιος, και που προωθούν τη «λιγότερη Ευρώπη» και την περιχαράκωση.

Η αυτονομία της Ευρώπης, προϋπόθεση για την αποκατάσταση ενός ουσιαστικού ρόλου της στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, απαιτεί σημαντικές επενδύσεις στην άμυνα, στην ανάπτυξη της καινοτομίας διττής χρήσης και σε νέες πηγές ενέργειας. Και, κυρίως, στην αποκατάσταση ενός παραγωγικού μοντέλου.

Οι δαπάνες αυτές θα περικόψουν αναπόφευκτα ένα μέρος των κοινωνικών δαπανών. Και αυτή την ισορροπία δεν μπορούν να τη βρουν στην Ευρώπη. Όλοι θέλουν να πληρώσουν οι άλλοι και να επωμιστούν, άλλοι το πολιτικό κόστος που τους αναλογεί.
Αυτή η κρίση αναδεικνύει τις εγγενείς αδυναμίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, με την ευρωπαϊκή ενοποίηση να εκφυλίζεται σε μια γραφειοκρατική διαδικασία.

Οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών μετατρέπονται σε ελίτ, η οποία αδυνατεί πλέον να αφουγκράζεται όχι μόνο την κοινωνία, αλλά και τα μηνύματα των καιρών. Οι εκθέσεις Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα έγιναν δεκτές με θετικά σχόλια, αλλά μένουν στα χαρτιά.

Ο φόβος του πολιτικού κόστους, οι ιδεολογικές αγκυλώσεις και οι εθνικοί ανταγωνισμοί πνίγουν κάθε προσπάθεια ανάκαμψης.

Μπροστά σε έναν κόσμο και σε παγκόσμιες ισορροπίες που αναδιατάσσονται, σε μια παγκοσμιοποίηση που παίρνει πλέον άλλη μορφή, σε μια τεχνολογική επανάσταση που οδηγεί τον κόσμο σε μια πολύ πιο βίαιη και περίπλοκη «βιομηχανική επανάσταση», η Ευρώπη δείχνει να υπνοβατεί.

Μια ήπειρος που γερνά και γίνεται όλο και περισσότερο ήπειρος των ηλικιωμένων, συγχρόνως δεν μπορεί να αφομοιώσει εύκολα τα μεταναστευτικά κύματα που στρέφονται προς αυτήν.

Η ενεργειακή κρίση, που ανέδειξε τη γύμνια της Ευρώπης με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η προώθηση της πράσινης μετάβασης, χωρίς να εξετάζεται με την απαιτούμενη σοβαρότητα το τεράστιο οικονομικό αλλά και κοινωνικό κόστος της. Η παρακμή και συρρίκνωση του πρωτογενούς τομέα, η παραμέληση της καινοτομίας…

Μια ήπειρος που ακόμη και τώρα αναζητά τον βηματισμό της και δεν μπορεί να δώσει λύσεις τόσο για το μέλλον της Ε.Ε. όσο και για την καθημερινότητα των πολιτών.

Και το έδαφος είναι πρόσφορο για κάθε λογής άκρα και αντισυστημικές δυνάμεις, που δεν δίνουν λύσεις, αλλά πυροδοτούν την κοινωνική ένταση, θέλοντας να καβαλήσουν πάνω της, σε ένα δρομολόγιο που δεν έχει προορισμό.

Η Ευρώπη και ο ηγέτες της δυστυχώς, δεν δείχνουν, όπως φάνηκε και στην τελευταία σύνοδο κορυφής, να έχουν τη διάθεση να ξυπνήσουν.

Υπνοβάτες βαδίζουν στο άγνωστο, άβουλοι και μοιραίοι…