Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος

Επιμέρους στοιχεία διατηρούνταν σε διαφορετικά μητρώα και δεν ενημερώνονταν με συνέπεια. Ως αποτέλεσμα, το κράτος δεν είχε καταφέρει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα των ανασφάλιστων οχημάτων.

Πολλοί συμπολίτες μας είχαν εμπλακεί σε ατύχημα με ανασφάλιστο όχημα,κάτι που θα μπορούσε να εντοπίζεται άμεσα μετά τη λήξη της ασφάλισης. Οχήματα που είχαν αποσυρθεί εμφανίζονταν ταυτόχρονα ως εν ενεργεία, ενώ άλλα δεν είχαν ορθά στοιχεία ιδιοκτήτη. Στην πράξη, για τον καθένα μας είναι απολύτως αυτονόητο να γνωρίζουμε ποιο όχημα κυκλοφορεί, αν είναι ασφαλισμένο, αν έχουν πληρωθεί τα τέλη, αν έχει περάσει ΚΤΕΟ. Κάτι που τελικά μόνο απλό δεν ήταν.

Αυτό ακριβώς αλλάζει η δράση των διασταυρωτικών ελέγχων για τα οχήματα. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια πραγματική, ενιαία εικόνα για τα οχήματα της χώρας, για όσους τηρούν τις υποχρεώσεις τους και όσους όχι: ένα ενιαίο μητρώο οχημάτων. Μια κομβική μεταρρύθμιση, μετά από δεκαετίες. Ένας στόχος κρίσιμος για την οδική μας ασφάλεια, και όχι απλώς εισπρακτικός.

Γι’ αυτό δεν ξεκινήσαμε με πρόστιμα, αλλά με προειδοποιήσεις. Από τον περασμένο χρόνο αποστείλαμε 486.000 ειδοποιητήρια σε τρεις κύκλους, δίνοντας σαφές μήνυμα ότι πλέον γνωρίζουμε τις παραβάσεις. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι το μέτρο δεν σχεδιάστηκε με εισπρακτική λογική. Αντίθετα, επιλέχθηκε η δύσκολη διαδρομή. Να ενημερωθούν πρώτα οι πολίτες, να δοθεί χρόνος να διορθώσουν παραλείψεις και μόνο στη συνέχεια να προχωρήσουν νέοι έλεγχοι και η επιβολή κυρώσεων, εκεί όπου δεν υπήρξε ανταπόκριση.

Στην προκειμένη περίπτωση δεν υπήρξε ανταπόκριση για 125.000 ανασφάλιστα οχήματα και για 172.500 οχήματα για τα οποία δεν καταβλήθηκαν τέλη κυκλοφορίας του 2025. Στις περιπτώσεις αυτές, στείλαμε τις πρώτες πράξεις επιβολής προστίμου.
Χαρακτηριστικά, περίπου 278.000 πρόστιμα αφορούν σε φυσικά πρόσωπα και 19.500 σε επιχειρήσεις που ενδέχεται να διαθέτουν πολλά, ακόμη και εκατοντάδες οχήματα.

Έως σήμερα, και μόνο με τις προειδοποιήσεις, σημαντικό μέρος των ιδιοκτητών συμμορφώθηκε με τις απαιτήσεις ασφάλισης, ποσοστό που υπερβαίνει το 30%, ένδειξη της αποτελεσματικότητας της προσέγγισης. Το πραγματικό ποσοστό θα προκύψει μετά την καταβολή των τελικών προστίμων. Αυτό βεβαίως δεν αναιρεί το πρόβλημα. Αντιθέτως, δείχνει ότι όταν ο έλεγχος υφίσταται και δεν αποτελεί μόνο σχήμα λόγου, η νοοτροπία αλλάζει.

Είναι ένα συμπέρασμα που προκύπτει και από άλλες πολιτικές για την οδική ασφάλεια, στις οποίες η Κυβέρνηση έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση. Από τη ζώνη ασφαλείας μέχρι την οδήγηση χωρίς κατανάλωση αλκοόλ, η τήρηση των κανόνων γίνεται κανόνας όταν διαπιστώνεται ότι υφίσταται έλεγχος.

Τα πρώτα στοιχεία των προστίμων έδειξαν και κάτι ακόμη. Πίσω από την εικόνα της γενικής μη συμμόρφωσης δεν βρίσκονται μόνο μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά και ιδιοκτήτες με δεκάδες οχήματα, ακόμη και εκατοντάδες, σε παραβατική κατάσταση. Αυτό αλλάζει τη συζήτηση. Δεν πρόκειται μόνο για «ξεχασιάρηδες», αλλά και για περιπτώσεις συστηματικής αμέλειας ή παραβατικότητας, που μέχρι σήμερα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν, ακριβώς επειδή τα δεδομένα ήταν διάσπαρτα.

Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις επιτήδειων που ασφαλίζουν το όχημά τους μόνο για μικρό χρονικό διάστημα, όπως μία εβδομάδα, ώστε να ξεπεράσουν τον έλεγχο και στη συνέχεια επανέρχονται στο καθεστώς ατιμωρησίας. Αυτό υποδεικνύει ότι οι έλεγχοι πρέπει να είναι επαναλαμβανόμενοι και σε τυχαίο χρόνο.

Το πιο ουσιαστικό στοιχείο της δράσης, ωστόσο, δεν είναι τα πρόστιμα, αν και το ύψος τους έως το τρέχον στάδιο φτάνει το διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των 109 εκατ. ευρώ. Είναι ότι η διαδικασία, μετά από διετή συγκροτημένη προσπάθεια, άρχισε να λειτουργεί ως μηχανισμός πραγματικού ελέγχου του κράτους σε έναν τομέα όπου μέχρι πρότινος κυριαρχούσε η αποσπασματικότητα.
Και αυτό είναι ένα πεδίο στο οποίο το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης παίζει βασικό ρόλο: στη διαλειτουργικότητα, στη σύνδεση μητρώων, στη μετατροπή διάσπαρτων δεδομένων σε γνώση και αξιοποιήσιμη πληροφορία. Για τον λόγο αυτό, η δράση υλοποιείται υπό τον συντονισμό της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σε συνεργασία με τα Υπουργεία Οικονομικών, Μεταφορών, την ΑΑΔΕ και άλλους φορείς.

Η συνέχεια αναμένεται εξίσου σημαντική. Το επόμενο βήμα περιλαμβάνει νέες διασταυρώσεις που θα αφορούν ΚΤΕΟ, αδράνεια και ακινησία οχημάτων. Με άλλα λόγια, το κράτος δεν χτίζει απλώς έναν μηχανισμό κυρώσεων, αλλά ένα συνολικό πλαίσιο εποπτείας για την κυκλοφορία των οχημάτων, ως αποτέλεσμα προσπάθειας ετών.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική σημασία αυτής της πρωτοβουλίας. Ότι ένα ακόμη «αυτονόητο», από αυτά που για χρόνια έμεναν στη θεωρία, επιτέλους γίνεται πράξη. Και για να επιτευχθεί αυτό, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, ήταν καθοριστική η συμβολή της Προεδρίας της Κυβέρνησης.

*Ο Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος είναι καθηγητής Γενικός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και τ. Πρύτανης του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου