Μία ελάχιστα γνωστή ιστορία για την Ουκρανία: Πώς θωρακίστηκε ενεργειακά πριν τη ρωσική εισβολή του 2022 - Γιατί ο φετινός χειμώνας θα είναι ο δυσκολότερος

Μπορεί η πληροφόρηση -από την ουκρανική πλευρά, καθώς η Μόσχα έχει επιλέξει ποιοι και πώς θα μεταδίδουν τα όσα συμβαίνουν στα πεδία- για τα όσα συμβαίνουν στον πόλεμο της Ουκρανίας να είναι εξόχως πυκνή τα τέσσερα σχεδόν χρόνια τα οποία διαρκεί η σύρραξη, αλλά υπάρχουν δεδομένα αρκετές πτυχές του πολέμου για τις οποίες ελάχιστα γνωρίζουμε. Μία από αυτές είναι το πώς η Ρωσία, που χτυπά στοχευμένα τις ενεργειακές δομές του Κιέβου, δεν έχει καταφέρει, τέσσερα χρόνια μετά τους πρώτους πυραύλους, να «πνίξει» ενεργειακά την Ουκρανία.

Η Ουκρανία προετοιμαζόταν για την επικείμενη ρωσική επίθεση αρκετούς μήνες πριν από τον Φεβρουάριο του 2022 με την συνδρομή τόσο της Ευρώπης όσο και των ΗΠΑ και όχι μόνο σε στρατιωτικό επίπεδο. Μία επιχείρηση εξόχως κρίσιμη αλλά και διπλωματικά δύσκολη ήταν και αυτή που οι ΗΠΑ και ο ειδικός απεσταλμένος για θέματα ενέργειας του Τζο Μπάιντεν κατάφεραν να υλοποιήσουν, δίνοντας σήμερα σημαντικά περιθώρια στις δυνάμεις του Κιέβου αλλά και στον άμαχο πληθυσμό της χώρας όχι απλά να επιβιώνει αλλά και να ανθίσταται.

Συγκεκριμένα, η αμερικανική προσπάθεια να προετοιμάσει το Κίεβο για τη ρωσική επίθεση, επικεντρώθηκε στην σύνδεση του ενεργειακού δικτύου της Ουκρανίας με εκείνο της Ευρώπης και παράλληλα την άμεση διακοπή της εξάρτησης από τη Μόσχα.

Η πρωτοβουλία αυτή, που είχε αναλάβει ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Μπάιντεν για θέματα ενέργειας, Άμος Χοκστάιν, ξεκίνησε αρκετό καιρό πριν από την εισβολή. Απαιτούσε στενό συντονισμό με Ευρωπαίους συμμάχους, πολλοί εκ των οποίων παρέμεναν δύσπιστοι απέναντι στο ενδεχόμενο ρωσικής εισβολής. Ο αποσυνδεδεμένος από τη ρωσική ενέργεια και συνδεδεμένος με το ευρωπαϊκό δίκτυο μηχανισμός ολοκληρώθηκε κυριολεκτικά λίγες ώρες πριν την πρώτη καταιγίδα ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων, στις 24 Φεβρουαρίου 2022.

Καθώς πλησίαζε ο χειμώνας εκείνης της χρονιάς, ο Λευκός Οίκος ηγήθηκε μιας ευρείας κινητοποίησης για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της Ουκρανίας. Στο πλαίσιο αυτό στάλθηκαν γεννήτριες και εφεδρικά συστήματα για κρίσιμες υποδομές όπως ύδρευση και θέρμανση, παρελήφθησαν θερμικά κιτ και τοπικές θερμάστρες για ευάλωτες περιοχές, ενώ διασφαλίστηκε συνεχής παροχή ενέργειας τόσο από το ευρωπαϊκό δίκτυο όσο και από ενεργειακούς εταίρους στη Μέση Ανατολή.

Αποτέλεσμα αυτής της διπλωματικής κινητικότητας ήταν η ιστορική επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας στο Κίεβο στις αρχές του 2023, ο οποίος ανακοίνωσε πακέτο 300 εκατ. δολαρίων σε ενεργειακούς πόρους και επιπλέον 100 εκατ. σε ανθρωπιστική βοήθεια. Ήταν η πρώτη φορά που Άραβας αξιωματούχος επισκεπτόταν την Ουκρανία από την ανεξαρτησία της. Στη συνέχεια, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ ενίσχυσαν το πρόγραμμα με αυξημένες ενεργειακές εξαγωγές προς την Ευρώπη, κάνοντας την ήπειρο τον βασικό αξιόπιστο προμηθευτή της Ουκρανίας.

Ο δυσκολότερος χειμώνας του πολέμου

Η συνδυασμένη διεθνής προσπάθεια, μαζί με σχετικά ήπιους χειμώνες, βοήθησαν το Κίεβο να αντέξει. Ωστόσο, η φετινή χρονιά αναμένεται δυσκολότερη για τρεις λόγους: πρώτον, τα καιρικά μοντέλα δείχνουν ιδιαίτερα βαρύ Ιανουάριο και Φεβρουάριο· δεύτερον, η Ρωσία έχει αυξήσει θεαματικά τα αποθέματα drones με τη βοήθεια του Ιράν και διατηρεί επαρκές οπλοστάσιο πυραύλων και τρίτον, δεν διαφαίνεται ακόμη παρόμοια κινητοποίηση από την Ουάσιγκτον.

Στο τελευταίο σημείο, οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη αναλάβει δράση, με δέσμευση 500 εκατ. δολαρίων για έκτακτες εισαγωγές φυσικού αερίου και προγράμματα αντικατάστασης κατεστραμμένων υποδομών. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτές οι κινήσεις θα συνδυαστούν με αμερικανική ενίσχυση.

Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ φέρεται να ακύρωσε τον Φεβρουάριο το βασικό πρόγραμμα υποστήριξης του ουκρανικού δικτύου, το Ukraine Energy Security Project, το οποίο λειτουργούσε υπό την USAID. Έκτοτε, η Ουάσιγκτον έχει πει ελάχιστα για το τι προτίθεται να πράξει, γεγονός που πιθανόν να εξηγείται από την προσπάθεια να διασωθεί η διπλωματία μέχρι την τελευταία στιγμή.

Η διπλωματία που είναι στα γόνατα αλλά όχι ακόμη νεκρή

Μετά το πρόσφατο μήνυμα του Πούτιν, αμέσως μετά τη σύνοδο στην Αλάσκα, η αμερικανική στρατηγική καλείται να προσαρμοστεί. Στόχος πρέπει να είναι όχι μόνο η επιβίωση της Ουκρανίας τον χειμώνα, αλλά και η ενίσχυσή της με σαφές πλαίσιο εγγυήσεων ασφαλείας όταν η διπλωματία επανεκκινήσει.

Για να έχει πιθανότητες επιτυχίας η διπλωματία, οι ΗΠΑ πρέπει να δείξουν ότι η συνέχιση του πολέμου επιβαρύνει ολοένα και περισσότερο τη Ρωσία. Αυτό προϋποθέτει συνεχή στρατιωτική βοήθεια μέσω του ΝΑΤΟ, την οποία έχει ήδη υποσχεθεί ο Τραμπ, καθώς και ουσιαστική εφαρμογή κυρώσεων. Πρόσφατα, η Ουάσιγκτον αύξησε τους δασμούς στην Ινδία για αγορές ρωσικής ενέργειας, αλλά δεν έχει κάνει το ίδιο με την Κίνα, που απορροφά το 47% των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου.

Για να ενισχύσει τη θέση της, η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να επιτρέψει τη ψήφιση του νομοσχεδίου Γκράχαμ–Μπλούμενταλ, το οποίο συγκεντρώνει 84 διακομματικούς υποστηρικτές και προβλέπει εκτεταμένες κυρώσεις στο ρωσικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και στους αγοραστές ρωσικής ενέργειας. Μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε άμεση απάντηση στον Πούτιν και θα ενίσχυε τη θέση του Τραμπ, δείχνοντας ότι μοναδικός του στόχος είναι ο τερματισμός του πολέμου. Χωρίς αυτό, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικό άνοιγμα για βελτίωση των σχέσεων με τη Μόσχα.