David Bowie: Η τελευταία παράσταση του Λευκού Δούκα

Τα περισσότερα από τα πράγματα που κινούν το ενδιαφέρον, είτε γύρω από τη μουσική, είτε γύρω από τη μόδα και τη μορφή της τέχνης, έχουν πάνω και το δικό του αποτύπωμα. Έτσι, δεν θα πρέπει να μοιάζει με υπερβολή αν κανείς ισχυριστεί πως ζούμε σε ένα κόσμο που ο David Bowie κατασκεύασε. Δεκαετίες πριν, όταν ο καθωσπρεπισμός θριάμβευε, ο Λονδρέζος μουσικός έστελνε το μήνυμα πως είναι εντάξει να είσαι διαφορετικός. Ήταν εκείνος που εισήγαγε το show, όχι στη φτηνή του έκδοση. Ο θεατρινισμός με τον οποίο πότισε τις live εμφανίσεις του δεν ήταν κενού περιεχομένου, απλά και μόνο για να προκαλέσει κάποιες φυλλάδες. Ήταν Τέχνη. Αυτά που αργότερα είδαμε να κάνουν η Madonna, η Kiss, o Prince, η Lady Gaga είχαν όλα μια κοινή αφετηρία και αναφορά. Τον David Bowie.

Η τελευταία δημόσια εμφάνιση του David Bowie πραγματοποιήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου, όταν και παραβρέθηκε στην πρεμιέρα της off Broadway παράστασής του, Lazarus. Ήταν λίγο πιο λεπτός από ό, τι συνήθως και λίγο πιο χλωμός. Αφού παρακολούθησε την παράσταση αποχώρησε διακριτικά, μπαίνοντας στο αυτοκίνητο που τον περίμενε με τη μηχανή αναμμένη.



Στις 11 Ιανουαρίου του 2016 ο David Bowie γιόρταζε τα 69α γενέθλιά του με την κυκλοφορία της τελευταίας του δουλειάς, Blackstar. Το «Lazarus», το τραγούδι του άλμπουμ που έγινε video clip, έμελλε να είναι το δικό του ρέκβιεμ. Και παρά τον καρκίνο που τον ταλαιπωρούσε, το τελευταίο έργο τέχνης που παρέδωσε ήταν ένα ακόμη κομψοτέχνημα αλληγορίας, όπου βλέπουμε δύο Bowie: Τον άνθρωπο και τον καλλιτέχνη.

«Κοίτα εδώ ψηλά, είμαι στον παράδεισο, έχω πληγές που δεν φαίνονται» τραγουδάει μέσα σε ένα δωμάτιο νοσοκομείου, ξαπλωμένος ανάσκελα, με τα μάτια δεμένα και στη θέση τους δύο κουμπιά. Προφανώς και «οι πληγές που δεν φαίνονται» είναι ο καρκίνος, ενώ η αναφορά στον παράδεισο δεν χρειάζεται καμία επεξήγηση. Είναι αδύναμος, εύθραστος και κάποια στιγμή το σώμα του υπερίπταται. Αυτός είναι ο γήινος Bowie. Ακολουθεί ο άλλος. Ο καλλιτέχνης. Φορώντας μια μαύρη ολόσωμη φόρμα, χορεύει με τη γνωστή θεατρικότητά του. «Χτυπημένος» από έμπνευση παίρνει το στυλό και γράφει ακατάπαυστα, έχοντας στην άκρη του γραφείου του ένα κρανίο. Στο τέλος του βιντεοκλίπ –το οποίο έχει σκηνοθετήσει ο κορυφαίος του είδους, Johan Renck– ο David Bowie εξαφανίζεται μπαίνοντας μέσα σε μια ντουλάπα τραγουδώντας «I’ll be free» («θα είμαι ελεύθερος»). Και όπως τίποτε δεν είναι τυχαίο στo βιντεοκλίπ-κύκνειο άσμα του, η ντουλάπα αποτελεί φόρο τιμής στη μόδα που τόσο αγαπούσε και τόσο επηρέαζε.

«Ο θάνατός του δεν διέφερε και πολύ από τη ζωή του. Ήταν ένα έργο τέχνης» εξήγησε ο παραγωγός του, Tony Visconti. «Έκανε το άλμπουμ για εμάς. Ήταν δώρο αποχαιρετισμού. Ήξερα εδώ και ένα χρόνο πως αυτός θα ήταν ο τρόπος που έπρεπε να γίνει. Ωστόσο, δεν ήμουν προετοιμασμένος» συμπλήρωσε.

Παρότι κατά καιρούς ακούγονταν φήμες για την υγεία του, μόνο ο στενός κύκλος του χαρισματικού καλλιτέχνη γνώριζε για το δεκαοκτάμηνο αγώνα που έδινε εναντίον του καρκίνου στο συκώτι. Η ανακοίνωση του θανάτου στους επίσημους social mediaλογαριασμούς του Bowie ήταν κάτι σαν μαχαιριά στην καρδιά των μουσικόφιλων ανά τον πλανήτη. «Μαχαιριά». Σαν το επίθετο που επέλεξε ως ψευδώνυμο, το «Bowie» ‒ παραδοσιακό αμερικάνικο μαχαίρι που χρησιμοποιείται συνήθως σε πολεμικές συγκρούσεις. «Είναι το μέσο που συνενώνει γεγονότα και παραισθήσεις» αποκάλυπτε χρόνια μετά.

Ανεβαίνοντας προς την κορυφή

Γεννημένος το 1947 στο βόρειο Λονδίνο, o μικρός David Robert Jones δεν αργεί να φανερώσει τις καλλιτεχνικές του αρετές, τόσο φωνητικές όσο και χορευτικές. Συνεχίζει στο Bromley Technical High School, όπου σπουδάζει τέχνη, μουσική και σχέδιο. Όταν γνωρίζει τη μοντέρνα τζαζ –και κυρίως τη μουσική των Mingus και Coltrane– παθιάζεται και ξεκινά μαθήματα σαξόφωνου. Στα 15 του αρχίζει να παίζει με γκρουπ, αλλάζει συχνά συγκροτήματα, κάνει περιστασιακές δουλειές, αλλά τίποτε παραπάνω. Και είναι η γνωριμία του με το χορευτή Lindsay Kemp που του δείχνει το δρόμο που θα ακολουθήσει. «Η καθημερινή του ζωή ήταν ό,τι πιο θεατρικό έχω δει ποτέ». Δίπλα του γνωρίζει από το avantgarde θέατρο μέχρι την commedia dell’ arte.

Το 1969, επιτέλους, κάνει μια σημαντική επιτυχία. Το «Space oddity» δεν είναι ένα απλό hit της στιγμής που μπήκε στο βρετανικό Top 5, αλλά θα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τραγούδια των 70s και κατ’ επέκταση της ροκ μουσικής. Κι ενώ ψάχνει ακόμη το προσωπικό του στίγμα, μπαίνει στη ζωή του η Κύπρια Angela Barnett, με την οποία παντρεύεται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εκείνη τον επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό. Κυκλοφορεί το άλμπουμ The Man Who Sold The World και κάνει τις πρώτες σκέψεις για τη δημιουργία ενός χαρακτήρα που «θα δείχνει σαν να κατέβηκε από τον Άρη», μετά την επιστροφή του από την πρώτη του περιοδεία στις ΗΠΑ. Κάπως έτσι, δύο χρόνια αργότερα, παρουσιάζει στο κοινό τον Ziggy Stardust, μια εκθαμβωτική ανδρόγυνη φιγούρα, που έμελλε να αλλάξει για πάντα τις live εμφανίσεις, αφού εισάγει το στοιχείο της τέχνης. Το άλμπουμ The Rise and Fall of Ziggy Stardust τον εκτοξεύει. Προκλητικός, σαγηνευτικός, θεατρικός, αποπλανεί τα πλήθη που συρρέουν να τον δουν στις περιοδείες του, τόσο στην Αγγλία όσο και στη δεύτερη περιοδεία του στις ΗΠΑ.. «Εκτός σκηνής είμαι ρομπότ. Στη σκηνή νιώθω συναισθήματα. Προφανώς για αυτό προτιμώ να ντύνομαι ως Ziggy, παρά ως David» δηλώνει. Με τον καιρό –και τη χρήση ναρκωτικών– η ανδρόγυνη φιγούρα του Ziggy τον στοιχειώνει, αφού δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον Ziggy από τον David στην καθημερινότητά του. «Ο χαρακτήρας του Ziggy δεν με άφηνε μόνο για χρόνια (…) Η προσωπικότητά μου είχε επηρεαστεί. Είχε γίνει πολύ επικίνδυνο. Είχα πραγματικά αμφιβολίες για την ψυχική μου υγεία» δηλώνει αργότερα. Ένα χρόνο μετά εμφανίζει τον Aladdin Sane, μια πιο σκοτεινή παραλλαγή του Ziggy, που τον κυνηγά η δόξα και η εξάρτησή του από τα ναρκωτικά. Το 1976 παρουσιάζει το Λεπτό Λευκό Δούκα, τον οποίο ο συγγραφέας Tim Buckley περιγράφει ως «barman από την κόλαση» λόγω της προτίμησης που δείχνει ο καλλιτέχνης στην κοκαΐνη.

Γίνεται ένα από τα σύμβολα της LGBT κοινότητας, λόγω του ανδρόγυνου Ziggy. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Playboy το 1976 δηλώνει αμφιφυλόφιλος. «Είναι αλήθεια, είμαι bisexual» λέει στη συνέντευξη, σε μια εποχή που ο κοινωνικός ρατσισμός εναντίον τωνgay είναι τεράστιος. Η αλήθεια είναι πως εκείνη η περίοδος της ζωής του Bowie κρύβει πολλούς πειραματισμούς που δεν εξαντλούνται στη μουσική. Χρόνια αργότερα η πρώτη του σύζυγος αποκαλύπτει πως μια ημέρα γυρνώντας στο σπίτι, είχε πιάσει τον Bowie στο κρεβάτι με τον Mick Jagger. Είναι οι τρελές ημέρες που ζει ως rock star. «Μια ημέρα, ήμουν στην Καλιφόρνια τότε, φύσηξα τη μύτη μου και βγήκαν τα μισά μυαλά μου έξω» εξιστορεί πολύ αργότερα. Έτσι, δεν μοιάζει να προκαλεί και τεράστια έκπληξη το διαζύγιό του, το 1980.



Κι ενώ το στιλ του Ziggy εμπνέει τους οπαδούς του new wave κινήματος χρόνια αργότερα και η μουσική του επηρεάζει πολλούς δημιουργούς, αυτός, κόντρα στο νόμο των πωλήσεων, αντί να συνεχίσει να κινείται στις δικές του επιτυχημένες μουσικές φόρμες, ψάχνει το νέο του ήχο. Έτσι, τη δεκαετία του ’80 περνάει από τη ροκ στην ποπ και από τη Μεγάλη Βρετανία στις ΗΠΑ. Μετά την επιτυχία στα βρετανικά charts του «Ashes to ashes» (1980), έρχεται το «Let’s dance» (1983) για να ορίσει ξανά τον Bowie, τη μουσική του και την ιστορία της παγκόσμιας ποπ. Με το «Tonight» (1984) εδραιώνεται στη συνείδηση του κοινού ως ένας από τους πιο πρωτοποριακούς καλλιτέχνες παγκοσμίως. Η ζωή του εκτίνεται από party, συναυλίες και studio, μέχρι τη ζωγραφική –εκθέτει πολλά από τα έργα του, επισκέψεις σε μουσεία, θέατρα, αλλά και κινηματογραφικά studio, καθώς μπαίνει και η υποκριτική στη ζωή του. Παίζει σε ταινίες όπως το The Man Who Fell the Earth, το The Hunger και ακολουθούν ακόμη πιο ποιοτικές όπως Ο Τελευταίος Πειρασμός, η κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου του Νίκου Καζαντζάκη από τον Martin Scorsese, όπου ο Bowie ερμηνεύει το ρόλο του Πόντιου Πιλάτου. (Τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση ήταν στην ταινία The Prestige, όπου ενσαρκώνει τον κορυφαίο επιστήμονα Nicolas Tesla).

Η αναγγελία του χαμού του φυσικά και δημιούργησε παγκόσμια φρενίτιδα. Γίγαντες της μουσικής, των τεχνών, φυσικά πολιτικοί –για να εξασφαλίσουν τη συμπάθεια του κοινού, έσπευσαν να δηλώσουν τη θλίψη τους για τον πρωτοπόρο καλλιτέχνη. Το μήνυμα που έκανε θραύση ήταν ένα tweet ενός κοινού ανθρώπου, του Βρετανού Dean Podestá, που πήρε περίπου 45.000 retweets και περιγράφει την προσωπικότητα του Bowie και την επιρροή που αφήνει το έργο του: «Αν είστε λυπημένοι, θυμηθείτε πως ο κόσμος είναι ηλικίας 4,5 δισ. χρόνων και εσείς, με κάποιον τρόπο, καταφέρατε να υπάρχετε την ίδια εποχή με τον Bowie».

Διαβάστε περισσότερα στο PEOPLE που κυκλοφορεί μαζί με το ΘΕΜΑ.