Τα κλειδιά της Συνταγματικής Αναθεώρησης: Οι προτάσεις της ΝΔ, οι κρίσιμες πλειοψηφίες και ο παράγοντας εκλογές
Η διεξαγωγή της θεσμικής συζήτησης θα προκαλέσει σκληρή ιδεολογική αντιπαράθεση και θα μετατρέψει την Αναθεώρηση σε κριτήριο ψήφου - Η στάση του ΠΑΣΟΚ και των άλλων κομμάτων της αντιπολίτευσης
Με δεδομένο, όμως, ότι η Συνταγματική Αναθεώρηση πρέπει υποχρεωτικά να ανοίξει πριν τις εθνικές εκλογές, η Νέα Δημοκρατία αναμένεται να παρουσιάσει έως τον προσεχή Μάρτιο ευρεία δέσμη παρεμβάσεων πετώντας παράλληλα τη μπάλα στην αντιπολίτευση που θα κληθεί εκ των πραγμάτων να λάβει καθαρές θέσεις σε ζητήματα που απασχολούν ευρύτερες κοινωνικές ομάδες. Πάντως, είναι σίγουρο πως η διεξαγωγή της θεσμικής συζήτησης θα προκαλέσει σκληρή ιδεολογική αντιπαράθεση και θα μετατρέψει την Αναθεώρηση σε κριτήριο ψήφου. Η στάση των κομμάτων σε απαραίτητες μεταρρυθμίσεις θα τεθεί στο «κόσκινο» των ψηφοφόρων ενώ αρκετοί εκτιμούν ότι οι διεργασίες θα αποτελέσουν πρόκριμα για πιθανές μετεκλογικές συνεργασίες.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός έδωσε και το στίγμα της κατεύθυνσης των αλλαγών στο περίφημο άρθρο 86 του Συντάγματος για την ποινική ευθύνη των υπουργών περιγράφοντας κατάργηση των προανακριτικών επιτροπών. «Ποιο είναι το βασικό πρόβλημα; Το βασικό πρόβλημα είναι η ίδια η λειτουργία της προανακριτικής επιτροπής. Δεν μπορεί να έχουμε την απαίτηση από τη Βουλή να κάνει τη δουλειά που θα έκανε ένας εισαγγελέας, και ειδικά όταν σε αυτό μπαίνουν και κομματικές παράμετροι, αναπόφευκτες στο πολιτικό "παίγνιο"» είπε χαρακτηριστικά για να προσθέσει «η άποψή μου είναι σαφής, η δίωξη δεν μπορεί να ασκείται από τη Βουλή, από μία προανακριτική επιτροπή, πρέπει να ασκείται από εισαγγελείς. Πρέπει να υπάρχουν δικλίδες ασφαλείας, μπορεί να υπάρχει ένας ρόλος για τη Βουλή, αλλά δεν μπορεί η Βουλή να κάνει προανάκριση και τελικά να είναι αυτή η οποία τεκμηριώνει την άσκηση δίωξης».
Κλείσιμο
Να σημειωθεί, πάντως, ότι η παρούσα προαναθεωρητική Βουλή επιλέγει τα άρθρα και η επόμενη διαμορφώνει το περιεχόμενό τους. Μεσολαβούν εκλογές ώστε οι ψηφοφόροι να συνεκτιμούν τις θέσεις των κομμάτων. Αν ένα άρθρο καταστεί αναθεωρητέο τώρα με 180 ψήφους, στην επόμενη Βουλή απαιτούνται 151 για την αλλαγή του, αν δεν βρεθεί η αυξημένη πλειοψηφία των 3/5 τώρα, θα είναι αναγκαίες οι 180 ψήφοι σε δεύτερο χρόνο και σε ένα μετεκλογικό περιβάλλον που προμηνύεται ρευστό. Συνεπώς, είναι δεδομένο ότι απαιτούνται ευρύτερες συναινέσεις, αν και θεωρητικά για τις 180 ψήφους αρκεί η σύμπλευση της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ.
«Παράθυρο» συναινέσεων αλλά μετά τις εκλογές από το ΠΑΣΟΚ
Πάντως, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν προτίθεται να δώσει θετική ψήφο στην τρέχουσα Βουλή με τον κ. Παναγιώτη Δουδωνή να δηλώνει μεταξύ άλλων «θα συμμετάσχουμε στη σχετική συζήτηση από τη δική μας αφετηρία, και με σκοπό να διαμορφωθούν οι σχετικές ρυθμίσεις και οι σχετικές υπερπλειοψηφίες στην δεύτερη την λεγόμενη αναθεωρητική Βουλή κατά τις προβλέψεις του ίδιου του Συντάγματος».
Στο «πράσινο» στρατόπεδο θεωρούν σημαντικότερη τη 2η διαδικασία φοβούμενοι ότι αν δώσουν τώρα στη ΝΔ το 180, στην επόμενη Βουλή η πλειοψηφία θα μπορεί μόνη της να καθορίσει τη διατύπωση όπως επιθυμεί. Μολονότι μια τέτοια στάση θα μπορούσε να ειρηνευθεί ως ηττοπαθής καθώς μοιάζει να προκρίνει ότι η ΝΔ θα διατηρήσει μετεκλογικά την πλειοψηφία, στο ΠΑΣΟΚ η τελική απόφαση μοιάζει οριστική.
Η μοναδική, ίσως, περίπτωση θετικής ανταπόκρισης είναι η δημόσια, δεσμευτική δήλωση της ΝΔ για το πως τροποποιείται το κάθε άρθρο. Από την πλευρά της, η πλειοψηφία δεν δείχνει διάθεση να δεσμευθεί εξαρχής υποστηρίζοντας ότι αυτό είναι επίδικο της κάλπης. Με αυτό τον τρόπο η κυβέρνηση επιχειρεί να «στριμώξει» το ΠΑΣΟΚ και να το στείλει σε εθνικές εκλογές χωρίς να έχει υπερψηφίσει αλλαγές που συγκεντρώνουν ευρύτατη κοινωνική στήριξη.
Στη ΝΔ θεωρούν ότι ακόμα κι αν προγραμματικά το ΠΑΣΟΚ, ή άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης τάσσεται υπέρ της τροποποίησης του άρθρου 86, το ότι θα πάει σε εκλογές έχοντας μόλις πριν λίγους μήνες καταψηφίσει ή απέχει από την ψηφοφορία αυτό θα του στοιχίσει εκλογικά.
Αντίστοιχη στάση φαίνεται ότι προκρίνουν και τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης θεωρώντας πολιτικά επιζήμια την ταύτιση με την κυβέρνηση λίγους μήνες πριν την έναρξη της προεκλογικής περιόδου.
Ο ΣΥΡΙΖΑ μιλά για «αναθεώρηση πλυντήριο» και προσεγγίζει την θεσμική διαδικασία ως ευκαιρία συνεννόησης των κομμάτων της κεντροαριστεράς. «Αντιδραστικές» και «αντιλαϊκές» τομές βλέπει το ΚΚΕ πίσω από την πρωτοβουλία της κυβέρνησης για την τροποποίηση του καταστατικού χάρτη της χώρας ενώ παράλληλα απορρίπτει το προσκλητήριο των λεγόμενων «προοδευτικών δυνάμεων» για κοινή πρόταση σημειώνοντας πως «το ΚΚΕ θα καταθέσει τις δικές του προτάσεις για την συνταγματική αναθεώρηση με κριτήριο την στήριξη των εργατικών λαϊκών δικαιωμάτων, χωρίς καμία αυταπάτη φυσικά για τον αντιδραστικό ρόλο και τα ασφυκτικά όρια του αστικού συντάγματος».
Ο Κυριάκος Βελόπουλος της Ελληνικής Λύσης περιορίστηκε σε δήλωση ελάχιστων δευτερολέπτων υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει αναθεωρητική Βουλή για να προχωρήσει η διαδικασία, ωστόσο είναι σαφές ότι επιχειρεί να κερδίσει χρόνο πριν την τελική του στάση. Θέση απέναντι στις κυβερνητικές προτάσεις έσπευσε να πάρει τέλος η Νέα Αριστερά δείχνοντας ότι θα επικεντρώσει τα πυρά της στα άρθρα που αφορούν τα μη κρατικά ΑΕΙ και την μονιμότητα των υπαλλήλων.
Βήμα - βήμα η Συνταγματική Αναθεώρηση
Προτείνουσα Βουλή (τρέχουσα)
- Έως τον προσεχή Μάρτιο θα υποβληθούν γραπτές προτάσεις για την Αναθεώρηση. Για να γίνουν αποδεκτές θα πρέπει να υπογράφονται από τουλάχιστον 50 βουλευτές. Οι προτάσεις θα έχουν αιτιολογική έκθεση και θα προσδιορίζουν τα υπό αναθεώρηση άρθρα του Συντάγματος
- Αμέσως μετά, ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης θα καλέσει τα κόμματα να ορίσουν τους βουλευτές που θα συγκροτήσουν την διακομματική Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος. Σύμφωνα με πληροφορίες για εισηγητές προκρίνονται οι Ευριπίδης Στυλιανίδης από τη ΝΔ, Παναγιώτης Δουδωνής από το ΠΑΣΟΚ και Θεόφιλος Ξανθόπουλος ή Διονύσης Καλαματιανός από τον ΣΥΡΙΖΑ.
- Η Επιτροπή μέσα στην ταχθείσα προθεσμία (2 ή 3 μηνών) θα υποβάλει την έκθεσή της στην Ολομέλεια της Βουλής.
- Θα ακολουθήσει συζήτηση για την λήψη της απόφασης που θα διαπιστώνει την ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος και θα καθορίζει ειδικά τις αναθεωρητέες διατάξεις. H απόφαση αυτή της Βουλής λαμβάνεται με δυο ονομαστικές ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον ένα μήνα. Η διαδικασία της ονομαστικής ψηφοφορίας αφορά αποκλειστικά τα αναθεωρητέα άρθρα και όχι το περιεχόμενό τους που είναι αρμοδιότητα της επόμενης Βουλής. Για την προβίβαση των διατάξεων στην επόμενη φάση απαιτείται η ψήφιση τους από τουλάχιστον 151 βουλευτές και στις δύο ψηφοφορίες.
Αναθεωρητική Βουλή (επόμενη)
- Ο Πρόεδρος της Βουλής που θα προκύψει από τις εθνικές εκλογές, θα συστήσει νέα Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος στην οποία θα διαβιβάσει τις σχετικές αποφάσεις που έλαβε η προηγούμενη Βουλή.
-τα μέλη της Επιτροπής θα πάρουν την λίστα με τα υπό αναθεώρηση άρθρα και θα κληθούν να καθορίσουν το περιεχόμενό τους.
-η τελική έκθεση θα εισαχθεί στην Ολομέλεια για ονομαστική ψηφοφορία με τις πλειοψηφίες να ορίζονται στις 151 θετικές ψήφους για τα άρθρα που στην προτείνουσα πήραν τουλάχιστον 180, και στις 180 για τα άρθρα που στην προτείνουσα εγκρίθηκαν με 151.
Απαραίτητες πλειοψηφίες
Κρίσιμο στοιχείο των δυο φάσεων της διαδικασίας της συνταγματικής αναθεώρησης είναι οι πλειοψηφίες που θα σχηματιστούν.
Η τρέχουσα προτείνουσα Βουλή θα διεξάγει δύο ψηφοφορίες.
Οι διατάξεις που δεν θα περάσουν τον πήχη των 151 σε μια από τις δύο ψηφοφορίες απορρίπτονται.
Για τις διατάξεις που θα πάρουν και στις δύο πρώτες διαδικασίες τουλάχιστον 180 θετικές ψήφους, τότε θα αρκούν 151 υπέρ στην επόμενη Βουλή για να αναθεωρηθούν. Οι διατάξεις που έστω σε μια από τις δυο ψηφοφορίες της προαναθεωρητικής Βουλής πάρουν από 151 έως 179 θετικές ψήφους θα χρειαστούν τουλάχιστον 180 στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή για να τροποποιηθούν.
Επαναληπτικές εκλογές
Πέραν της «σπαζοκεφαλιάς» που προκαλούν τα όρια των πλειοψηφιών, επιπρόσθετους προβληματισμούς και συζητήσεις έχει προκαλέσει το ενδεχόμενο η επόμενη Αναθεωρητική Βουλή να διαλυθεί άμεσα λόγω αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης.
Σύμφωνα με ορισμένους Συνταγματολόγους η λεγόμενη «Βουλή της μιας ημέρας» θα ακυρώσει την διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης καθώς η παράγραφος 3 του άρθρου 110 του Συντάγματος για την διαδικασία αναθεώρησης αναφέρει: «Aφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Bουλή, η επόμενη Bουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις».
Κυβερνητικές πηγές απαντώντας στον συγκεκριμένο προβληματισμό επικαλούνται νομολογία του Αρείου Πάγου σύμφωνα με την οποία η «Βουλή της μιας ημέρας» δεν λογίζεται ως Σύνοδος. Η συγκεκριμένη νομολογία του ανώτατου δικαστηρίου είχε εκδοθεί για ποινική υπόθεση που αφορούσε ενδεχόμενη παραγραφή αδικημάτων του πρώην υπουργού Γιώργου Παπακωνσταντίνου, ωστόσο οι κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία της πρέπει να εφαρμοστεί κατ' αναλογία και για την υπό έναρξη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης.
