ΕΚΠΑ: Πρωτοποριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα Μαθηματικών για μαθητές και μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου

Ένα πρωτοποριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα Μαθηματικών για μαθητές και μαθήτριες Β’ και Γ’ Γυμνασίου καθώς και Α’ και Β’ Λυκείου υλοποιείται στη Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, επιχειρώντας να προσεγγίσει τη μαθηματική γνώση με έναν διαφορετικό, βιωματικό και διαδραστικό τρόπο.

Σύμφωνα με στατιστικές μελέτες, στην Ελλάδα το 36% των μαθητών και των μαθητριών δεν κατακτούν τις βασικές δεξιότητες στα Μαθηματικά, ποσοστό αισθητά υψηλότερο σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος ανέρχεται στο 24,2%.

Τα δεδομένα αυτά, σε συνδυασμό με προβληματισμούς και ανταλλαγές απόψεων εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, οδήγησαν στη σύλληψη και υλοποίηση της Έκθεσης και του Εκπαιδευτικού – Διαδραστικού Προγράμματος με τίτλο «Μαθηματικές +αντήσεις», το οποίο απευθύνεται σε μαθητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Όπως προκύπτει από σχετικές μελέτες και την εκπαιδευτική εμπειρία, η διδασκαλία της Ευκλείδειας Γεωμετρίας - και ειδικότερα της Γεωμετρίας τριών διαστάσεων - καθώς και η ουσιαστική επαφή των μαθητών και των μαθητριών με τα Πανεπιστημιακά Τμήματα, δεν καλλιεργούνται επαρκώς στο πλαίσιο της σχολικής τάξης.

Παράλληλα, η διασύνδεση των Μαθηματικών με άλλες επιστημονικές περιοχές, αλλά και ο ρόλος τους στην καθημερινή ζωή και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών και των μαθητριών, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα.

Το περιεχόμενο και ο χώρος του προγράμματος

Οι «Μαθηματικές +αντήσεις» στεγάζονται στη Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών, η οποία αποτελεί Παράρτημα της Διεύθυνσης Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του ΕΚΠΑ.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει οργανωμένη ξενάγηση στην Έκθεση, καθώς και ενεργή συμμετοχή των μαθητών και των μαθητριών σε εκπαιδευτικές και διαδραστικές δράσεις.

Η Έκθεση βασίζεται σε εντυπωσιακά ξύλινα δημιουργήματα Πλατωνικών και Αρχιμήδειων στερεών, καθώς και σε γεωμετρικές πλακοστρώσεις, τα οποία έχουν δωρηθεί από τον ξυλουργό κ. Γιώργο Πέττα.

Παράλληλα, στον χώρο φιλοξενούνται αρχεία της Γραμματείας του Τμήματος Μαθηματικών, παλαιά βιβλία Μαθηματικών, πολυεδρικοί ορυκτοί κρύσταλλοι, το μοναδικό στερεό Gömböc, καθώς και αφιερώματα στις Γυναίκες Μαθηματικούς και στον διακεκριμένο Έλληνα μαθηματικό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή. Ιδιαίτερη θέση κατέχουν και βιβλία του Ιωνικού Πανεπιστημίου Σμύρνης.

Σε ποιους απευθύνεται και πώς οργανώνεται η συμμετοχή

Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες της Β’ και Γ’ Γυμνασίου, καθώς και της Α’ και Β’ Λυκείου. Κάθε σχολική μονάδα, που συμμετέχει αναλαμβάνει ένα συγκεκριμένο «Θέμα», το οποίο επιλέγεται από τον εκπαιδευτικό σε συνεργασία με την Επιστημονική Υπεύθυνη του προγράμματος, λαμβάνοντας υπόψη τα ενδιαφέροντα και το γνωστικό επίπεδο των μαθητών και μαθητριών.

Η μοναδικότητα κάθε Θέματος καθιστά κάθε επίσκεψη διαφορετική, τόσο για το κοινό όσο και για το εκπαιδευτικό προσωπικό. Οι μαθητές και οι μαθήτριες συμμετέχουν ενεργά μέσα από εργασίες, κατασκευές, παρουσιάσεις, συνεντεύξεις, εκπαιδευτικά παιχνίδια και άλλες δημιουργικές δραστηριότητες. Ενδεικτικά, στα θέματα που έχουν αναπτυχθεί περιλαμβάνονται τα Πλατωνικά και Αρχιμήδεια Στερεά, η Κρυπτογραφία, η Μηχανική Μάθηση, οι Επιστήμες STEM και η Ρομποτική, τα Μαθηματικά και η Βιολογία, η Μετεωρολογία και η Κλιματική Αλλαγή, το Χάος και τα Fractals, ο αριθμός π, ο αριθμός φ και η Χρυσή Τομή, καθώς και μελέτες για τα Μαθηματικά στην Ελλάδα, σε αγγλική και γαλλική γλώσσα.

Το εκπαιδευτικό υλικό που έχει παραχθεί κατά την τριετή λειτουργία των «Μαθηματικών +αντήσεων» είναι διαθέσιμο στη διαδικτυακή σελίδα της Βιβλιοθήκης της Σχολής Θετικών Επιστημών.

Η ανεπάρκεια στα Μαθηματικά ως εκπαιδευτική πρόκληση

Η χαμηλή επίδοση σημαντικού ποσοστού μαθητών και μαθητριών στα Μαθηματικά αποτελεί ένα διαχρονικό και πολυπαραγοντικό ζήτημα για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Διεθνείς αξιολογήσεις μαθητών και μαθητριών, όπως αυτές που πραγματοποιούνται σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, καταγράφουν συστηματικά δυσκολίες στην κατανόηση βασικών μαθηματικών εννοιών, στην επίλυση προβλημάτων και στην εφαρμογή της γνώσης σε πραγματικές καταστάσεις.

Οι ερευνητικές προσεγγίσεις αποδίδουν την ανεπάρκεια αυτή σε συνδυασμό παραγόντων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η έμφαση στην απομνημόνευση αντί της κατανόησης, ο περιορισμένος χρόνος για εμβάθυνση και διερεύνηση εννοιών μέσα στη σχολική τάξη, καθώς και η ελλιπής αξιοποίηση βιωματικών και διερευνητικών μεθόδων διδασκαλίας.

Ιδιαίτερα στη Γεωμετρία, και κυρίως στη μελέτη των τριών διαστάσεων, οι μαθητές και οι μαθήτριες συχνά δυσκολεύονται να αναπτύξουν χωρική αντίληψη, καθώς η διδασκαλία παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεωρητική και δισδιάστατη.

Παράλληλα, η μη εμφανής σύνδεση των Μαθηματικών με την καθημερινή ζωή και με άλλες επιστήμες ενισχύει το αίσθημα ότι πρόκειται για ένα αφηρημένο και «δύσκολο» γνωστικό αντικείμενο.

Η έλλειψη επαφής με σύγχρονες εφαρμογές των Μαθηματικών - όπως η τεχνολογία, οι φυσικές επιστήμες, η κλιματική έρευνα ή η ψηφιακή ασφάλεια - περιορίζει τη δυνατότητα των μαθητών και των μαθητριών να αντιληφθούν τη χρησιμότητα και τον ρόλο τους στη σύγχρονη κοινωνία.

Στο πλαίσιο αυτό, εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη βιωματική μάθηση, την ενεργή συμμετοχή και την επαφή των μαθητών και των μαθητριών με το πανεπιστημιακό και ερευνητικό περιβάλλον θεωρούνται κρίσιμες για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Η καλλιέργεια της μαθηματικής σκέψης, της κριτικής ικανότητας και της δημιουργικότητας προϋποθέτει εναλλακτικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις, οι οποίες υπερβαίνουν τα όρια της παραδοσιακής διδασκαλίας και ενισχύουν τη θετική στάση των μαθητών και των μαθητριών απέναντι στα Μαθηματικά.

Ένα πρόγραμμα με επιστημονικό και κοινωνικό αποτύπωμα

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα θεωρείται πρωτοποριακό, καθώς συνδυάζει τη μαθηματική γνώση με την ψυχαγωγία, προσφέροντας στους μαθητές και στις μαθήτριες μια ολοκληρωμένη επιστημονική εμπειρία εκτός σχολικού περιβάλλοντος.

Κατά τη φετινή χρονιά, οι «Μαθηματικές +αντήσεις» συμμετέχουν στον 9ο Μαθητικό Διαγωνισμό, με διοργανωτή το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχή υλοποίηση του προγράμματος διαδραματίζουν οι καθηγητές και οι καθηγήτριες των σχολείων που επισκέπτονται τη Βιβλιοθήκη, οι οποίοι/ες αποτελούν την κινητήρια δύναμη της δράσης.

Σε στενή συνεργασία με τους μαθητές και τις μαθήτριές τους, επεξεργάζονται το επιλεγμένο Θέμα, οργανώνουν τις δραστηριότητες και παρακολουθούν συστηματικά την πρόοδο των ομάδων.

Η ομάδα που λειτουργεί το πρόγραμμα σε εθελοντική βάση αποτελείται από την κ. Ερασμία Γαλαζούδη, Υπεύθυνη της Βιβλιοθήκης ΣΘΕ, τις βιβλιοθηκονόμους κ. Παναγιώτα Παπακωνσταντοπούλου και κ. Αννίτα Τσίλη, καθώς και την ομότιμη Καθηγήτρια κ. Λεώνη Ευαγγελάτου-Δάλλα, η οποία έχει τον ρόλο της επιστημονικής υπεύθυνης.

Παράλληλα, μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας και του ευρύτερου επιστημονικού χώρου προσκαλούνται να πραγματοποιήσουν παρουσιάσεις επίκαιρων θεμάτων, εμπλουτίζοντας τη μαθησιακή εμπειρία των μαθητών και των μαθητριών.