Odyssey Queens: Οι γυναίκες ξαναγράφουν το Ομηρικό έπος και κλέβουν την παράσταση από τους άνδρες πρωταγωνιστές

Οταν ο Κρίστοφερ Νόλαν αποφάσισε να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη την «Οδύσσεια», όλα έδειχναν ότι η συζήτηση θα περιστρεφόταν γύρω από την κεντρική, κυρίαρχη μορφή του Οδυσσέα. Αλλωστε, η νέα κινηματογραφική υπερπαραγωγή διαθέτει όλα τα συστατικά ενός blockbuster: γυρίσματα σε έξι χώρες, κάμερες IMAX, ένα καστ που θυμίζει χολιγουντιανό πάνθεον και τον Ματ Ντέιμον στον ρόλο του πολυμήχανου βασιλιά της Ιθάκης.

Κι όμως, η μεγαλύτερη έκπληξη της ταινίας βρίσκεται στον τρόπο που διαχειρίζεται και αναδεικνύει ο Νόλαν τις γυναίκες, τις οποίες υποδύονται κορυφαίες σταρ. Σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς, η Αν Χάθαγουεϊ, η Λουπίτα Νιόνγκο, η Σαρλίζ Θερόν και η Ζεντάγια δεν υποδύονται απλώς τέσσερις από τις πιο εμβληματικές μορφές της ελληνικής μυθολογίας.

Μέσα από τη σκηνοθετική ματιά του Νόλαν, οι ηρωίδες του Ομήρου παύουν να είναι αρχετυπικές φιγούρες και αποκτούν σάρκα και οστά. Δεν είναι πια μόνο βασίλισσες, θεές ή νύμφες, αλλά γυναίκες που υπομένουν, που αγαπούν, αμφιβάλλουν, θυμώνουν και διεκδικούν.

Πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή της Αν Χάθαγουεϊ ως Πηνελόπης, η οποία έχει ήδη αποσπάσει θερμές κριτικές. «Είμαι ερωτευμένη με την ελληνική μυθολογία από το σχολείο», δηλώνει χαρακτηριστικά η βραβευμένη με Οσκαρ ηθοποιός, αποκαλύπτοντας ότι εξακολουθεί να παρακολουθεί ντοκιμαντέρ και να διαβάζει σύγχρονες επανερμηνείες των αρχαίων μύθων.

Δεν είναι επομένως καθόλου παράδοξο που αποκαλεί την «Οδύσσεια» «έναν μοναδικό συνδυασμό φιλοσοφίας και μύθου, συναισθήματος και λογικής». Εκείνο που την κέρδισε περισσότερο, όμως, ήταν η προσέγγιση του Νόλαν στην Πηνελόπη. «Η Πηνελόπη που έγραψε ο Κρις ξεπέρασε κάθε προσδοκία μου. Εκρυβε μέσα της δύναμη και πάθος», λέει, περιγράφοντας μια βασίλισσα που αισθάνεται συχνά ότι γίνεται δύσκολα κατανοητή - και σε αυτό ακριβώς το στοιχείο επικεντρώθηκε η ίδια.

Ωστόσο, η ερμηνεία του ρόλου δεν τη δυσκόλεψε μόνο σε επίπεδο υποκριτικής. Χρειάστηκε να μάθει να υφαίνει σε αρχαίο αργαλειό, μια εμπειρία που, όπως παραδέχεται, την έκανε να νιώσει ότι συνδέεται «με μια δεξιότητα που βρίσκεται στον πυρήνα της ανθρώπινης ιστορίας».

Αντίστοιχα, η πολυσυζητημένη Ωραία Ελένη της Λουπίτα Νιόνγκο δείχνει να απομακρύνεται κατά πολύ από την εικόνα της γυναίκας που προκάλεσε έναν πόλεμο. «Με ενδιέφερε να ανακαλύψω ποια ήταν η γυναίκα πίσω από αυτό το πρόσωπο», εξηγεί, μεταφέροντας το ενδιαφέρον από τον μύθο στον άνθρωπο. Η διπλή της εμφάνιση ως Ελένη και Κλυταιμνήστρα γίνεται έτσι μια μελέτη πάνω σε δύο γυναίκες που εγκλωβίστηκαν σε διαφορετικές εκδοχές της εξουσίας και της Ιστορίας.

Η Σαρλίζ Θερόν, από την άλλη, χαρίζει στην Καλυψώ μια απρόσμενη ευαισθησία. Για αιώνες η νύμφη εμφανιζόταν στις διάφορες εκδοχές του μύθου είτε ως πειρασμός είτε ως αντίπαλος του Οδυσσέα. Ο Νόλαν προτιμά μια διαφορετική ανάγνωση. «Παρότι είναι θεά, λαχταρά μια αληθινή ανθρώπινη σύνδεση», λέει η Θερόν, φωτίζοντας μια γυναίκα που, παρά την αθανασία και τις υπερφυσικές της δυνάμεις, δεν μπορεί να αποκτήσει αυτό που πραγματικά επιθυμεί. Ξαφνικά, η Ωγυγία δεν μοιάζει με επίγειο παράδεισο αλλά με έναν τόπο βαθιάς μοναξιάς.

Την πιο συγκινητική ίσως μαρτυρία δίνει η Ζεντάγια. Οταν ο Τομ Χόλαντ γύρισε σπίτι μετά τη συνάντησή του με τον Νόλαν και της είπε ότι ο σκηνοθέτης ήθελε να της μιλήσει, εκείνη ένιωσε «σαν να είχα κερδίσει το λαχείο!».

Ο ενθουσιασμός της μεταφέρθηκε και στην Αθηνά, την οποία δεν αντιμετώπισε ως μια απόμακρη θεότητα αλλά ως τη φωνή της συνείδησης του Οδυσσέα. «Αυτό που με άγγιξε περισσότερο ήταν το συναισθηματικό στοιχείο του χαρακτήρα», λέει, εξηγώντας ότι η Αθηνά λειτουργεί ως αντανάκλαση της ηθικής σύγκρουσης του ήρωα και τον οδηγεί στην πιο δύσκολη διαδρομή από όλες: τη συμφιλίωση με τον ίδιο του τον εαυτό.

Και αυτή είναι και η πιο αναπάντεχη επιτυχία της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν, καθώς δεν επιχειρεί να εκσυγχρονίσει τις γυναίκες του Ομήρου ούτε να τις μετατρέψει σε μοντέρνα σύμβολα. Τις προσεγγίζει με περιέργεια και ενσυναίσθηση, αναζητώντας πίσω από τον μύθο το ανθρώπινο στοιχείο που κάνει την ταινία να μοιάζει τόσο σύγχρονη: όχι επειδή αλλάζει τους ήρωες, αλλά επειδή μας καλεί να τους δούμε ξανά, με εντελώς άλλη ματιά ◆