Πάμε Ινδία: Η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την ΕΕ και οι ελληνικές μπίζνες

Χρειάστηκαν περισσότερα από 20 χρόνια σκληρών διαπραγματεύσεων ώστε η Ευρωπαϊκή Eνωση και η Ινδία να καταλήξουν σε μια καταρχήν συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών. Πρόκειται για μια συμφωνία που δημιουργεί μια αγορά 1,5 δισεκατομμυρίων καταναλωτών, η οποία αντιστοιχεί στο 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ και καλύπτει περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου.

Αυτή η «μητέρα όλων των εμπορικών συμφωνιών», όπως τη χαρακτήρισε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καλύπτει ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα αγαθών και υπηρεσιών. Προβλέπει ότι η Ινδία θα μειώσει ή και θα μηδενίσει σταδιακά τους δασμούς σε πάνω από το 90% των αγαθών που εξάγει η Ε.Ε., ενώ από την πλευρά της η Ενωση θα καταργήσει τους δασμούς της σε λίγο περισσότερο από το 91% των εισαγωγών από την Ινδία. Αυτό μεταφράζεται σε εξοικονόμηση έως και 4 δισ. ευρώ ετησίως για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, με παράλληλο διπλασιασμό των εξαγωγών τους προς την πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου έως το 2032.

« The mother of all trade deals »

We are closing in on the 🇪🇺🇮🇳 Free Trade Agreement.

See you soon in Delhi. pic.twitter.com/gfiLv2eEam

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) January 24, 2026

Γιατί τώρα;

Οπως γνωρίζουν οι παροικούντες τις Βρυξέλλες, τρεις βασικοί παράγοντες συνέκλιναν ώστε οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Βρυξέλλες και το Νέο Δελχί, οι οποίες είχαν βαλτώσει για περίπου δύο δεκαετίες, να ολοκληρωθούν με ταχύτατες διαδικασίες.

Ο πρώτος είναι η αυξανόμενη ανάγκη διαφοροποίησης από τους παραδοσιακούς εμπορικούς εταίρους, εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής αβεβαιότητας.
Ο δεύτερος είναι ο απρόβλεπτος παράγοντας Τραμπ. Τόσο η Ε.Ε. όσο και η Ινδία αντιμετωπίζουν σήμερα σημαντικούς δασμούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες: η Ινδία δασμούς που φτάνουν έως και το 50% σε ορισμένα εξαγόμενα προϊόντα, ενώ η Ε.Ε. αντιμετωπίζει δασμούς 15%, αποφεύγοντας πρόσφατα ακόμη υψηλότερες επιβαρύνσεις, λόγω του ζητήματος της Γροιλανδίας. Η συμφωνία δημιουργεί με αυτόν τον τρόπο μια εναλλακτική αγορά και για τις δύο πλευρές.
Ο τρίτος λόγος αφορά τον φόβο τόσο της Ε.Ε. όσο και της Ινδίας να μετατραπούν σε «αποθήκες» κινεζικών προϊόντων, τα οποία υπό κανονικές συνθήκες θα κατευθύνονταν στην αμερικανική αγορά.

Το εμπορικό deal με την Ινδία, ωστόσο, δεν είναι το μοναδικό. Η Κομισιόν έχει ήδη συνάψει συμφωνίες με τις χώρες της Mercosur (υπεγράφη στις 17 Ιανουαρίου), την Ινδονησία (2025), το Μεξικό (εκσυγχρονίστηκε πριν από έναν χρόνο), τη Χιλή (σε ισχύ από το 2025), την Ιαπωνία (ισχύει εδώ και επτά χρόνια), τον Καναδά (εφαρμόζεται προσωρινά) και το Ηνωμένο Βασίλειο, με τη συμφωνία μετά το Brexit. Ωστόσο, η συμφωνία με την Ινδία διαφέρει ουσιαστικά από τις προηγούμενες. 

Οπως εξηγούν στο «ΘΕΜΑ» πηγές των Βρυξελλών που θέλησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, πρόκειται για μια «ολοκληρωμένη και ισορροπημένη συμφωνία με ιδιαίτερη εμπορική σημασία. Είναι ολοκληρωμένη, με την έννοια ότι καλύπτει περίπου 20 κεφάλαια και τομείς πολιτικής, όπως το εμπόριο αγαθών σε όλες τις διαστάσεις του, βιομηχανικά αγαθά, γεωργικά προϊόντα, κανόνες προέλευσης, τελωνεία, διευκόλυνση του εμπορίου, τεχνικά εμπόδια, εμπορικά μέτρα, καθώς και υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά θέματα.

Αλλά καλύπτει επίσης και τις υπηρεσίες, όπως το ψηφιακό εμπόριο, την πνευματική ιδιοκτησία, τους κανόνες ανταγωνισμού, τις επιδοτήσεις, τη διαφάνεια. Η συμφωνία έχει επίσης ένα κεφάλαιο για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, ένα κεφάλαιο για την επίλυση διαφορών, καθώς και για τη διευκόλυνση μετακίνησης φοιτητών και εξειδικευμένων επαγγελματιών».
 

Οι μεγάλοι κερδισμένοι

Βάσει της συμφωνίας, η Ινδία θα χορηγήσει στην Ε.Ε. δασμολογικές μειώσεις που δεν έχει παραχωρήσει σε κανέναν άλλο εμπορικό της εταίρο. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξάγουν σήμερα στην Ινδία μηχανήματα και ηλεκτρικό εξοπλισμό αξίας 16,3 δισ. ευρώ, με δασμούς που φτάνουν έως και το 44%. Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή μείωσή τους στο 0% εντός πέντε έως επτά ετών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αγροτικός τομέας. Η συμφωνία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον οίνο, τα σκληρά οινοπνευματώδη ποτά, το ελαιόλαδο και τα ακτινίδια - προϊόντα που ενδιαφέρουν και τους Ελληνες παραγωγούς, καθώς η Ελλάδα αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο εξαγωγέα ακτινιδίου παγκοσμίως. Ωστόσο, οι δύο τομείς που αναμένεται να αποκομίσουν τα μεγαλύτερα οφέλη στην Ε.Ε. είναι η αυτοκινητοβιομηχανία και οι παραγωγοί οίνου και σκληρών αλκοολούχων ποτών.

Η Ινδία ξεπέρασε πρόσφατα την Ιαπωνία και έγινε η τέταρτη μεγαλύτερη αγορά αυτοκινήτων στον κόσμο, πίσω από τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ε.Ε., με περισσότερα από πέντε εκατομμύρια οχήματα να έχουν πωληθεί μόνο το 2023. Οι Ινδοί κατασκευαστές αυτοκινήτων απολάμβαναν εδώ και χρόνια ισχυρή προστασία από τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές τους μέσω υψηλών εισαγωγικών δασμών, ύψους 110%, κάτι που καθιστούσε την αγορά ευρωπαϊκών αυτοκινήτων υψηλής ποιότητας σε μεγάλο βαθμό ασύμφορη για την πλειονότητα των Ινδών καταναλωτών, με αποτέλεσμα η Ε.Ε. να εξάγει μόλις 3.000 αυτοκίνητα ανά έτος. 

Βάσει της συμφωνίας, η Ινδία πρόκειται να μειώσει τους δασμούς στα αυτοκίνητα σε 10%-40% τα επόμενα χρόνια, με αποτέλεσμα οι ευρωπαϊκές και κυρίως οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες να μπορούν να εξάγουν μέχρι και 250.000 οχήματα κάθε χρόνο. Οπως ανέφερε πηγή των Βρυξελλών στο «ΘΕΜΑ», «τα αυτοκίνητα και η χαλυβουργία είναι τομείς για τους οποίους ζητούσαμε πάντα την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς σε όλες τις προηγούμενες συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών. Παρά ταύτα, γνωρίζαμε από την αρχή ότι αυτό δεν θα ήταν δυνατό με την Ινδία. Η Ινδία ήταν πρόθυμη να μειώσει τους δασμούς στα αυτοκίνητα, μόνο στο πλαίσιο ορισμένων ποσοστώσεων, και έτσι είχαμε μια πολύ περίπλοκη διαπραγμάτευση.

Τελικά, καταλήξαμε σε ένα συνολικό ποσό 250.000 αυτοκινήτων που η Ε.Ε. θα μπορεί να εξάγει στην Ινδία με δασμό 10% σε σύγκριση με το 110%, επομένως πρόκειται για μια πολύ σημαντική μείωση». Σύμφωνα με την ίδια πηγή, «αυτές οι ποσοστώσεις θα εξελιχθούν με την πάροδο του χρόνου, και έχουμε ήδη μια ρήτρα αναθεώρησης που έχει ως στόχο να βοηθήσει στην προσαρμογή της προσέγγισης στο μέλλον. Πρόκειται για μια ζωντανή συμφωνία». 

Αντίστοιχα σημαντικές είναι και οι προβλέψεις για τον οίνο και τα αλκοολούχα ποτά. Η κατανάλωση οίνου στην Ε.Ε. μειώνεται διαρκώς τις τελευταίες δεκαετίες και κράτη-μέλη με ιστορία στην εν λόγω παραγωγή, όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Γερμανία (η οποία παράγει σημαντικές ποσότητες, κυρίως στην περιοχή του Ρήνου), αλλά και Ελληνες οινοπαραγωγοί, βλέπουν θετικά την εν λόγω εμπορική συμφωνία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, από το 2000 η κατανάλωση κρασιού στην Ε.Ε. έχει μειωθεί κατά περίπου 20%-25% και η τεράστια ινδική αγορά προσφέρει νέες ευκαιρίες για τους Ευρωπαίους παραγωγούς και εξαγωγείς. Οπως προβλέπει η εμπορική συμφωνία Ε.Ε. - Ινδίας, οι δασμοί στον ευρωπαϊκό οίνο και τα «σκληρά» αλκοολούχα ποτά (με εξαίρεση το τζιν) θα μειωθούν σταδιακά από το 150% στο 20% για τις φιάλες που κοστίζουν πάνω από 10 ευρώ και στο 30% για τις φιάλες που κοστίζουν από 2,5 έως 10 ευρώ. Κάτι που, όπως πληροφορείται το «ΘΕΜΑ», αποτέλεσε ένα ακόμα δύσκολο σημείο στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Νέο Δελχί.

Αυτή η μείωση θα καταστήσει τα ευρωπαϊκά κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά πολύ πιο ανταγωνιστικά, κάτι που θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στους Ινδούς παραγωγούς, ιδίως στα premium ινδικά ουίσκι, τη βότκα και το κρασί, οι οποίοι φοβούνται ότι θα χάσουν μεγάλο μερίδιο αγοράς πριν αποκτήσουν πλήρη πρόσβαση στην παγκόσμια αγορά ή αναγνωρισιμότητα στις ετικέτες τους.  Οι εισαγωγές χάλυβα προς την Ε.Ε. αποτέλεσαν ένα ακόμα αγκάθι στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων. Η Ε.Ε. αποφάσισε πρόσφατα να περιορίσει τις εισαγωγές χάλυβα σχεδόν κατά το ήμισυ (47%) και η Ινδία, με εξαγωγές χάλυβα περίπου 3,5 εκατομμυρίων τόνων ανά έτος, ήταν ένας σημαντικός, αν όχι ο σημαντικότερος, εξαγωγέας χάλυβα προς την Ε.Ε.

Σύμφωνα με πηγές των Βρυξελλών, η Ινδία δέχτηκε το συνολικό πακέτο για τον χάλυβα επειδή συνειδητοποίησε ότι χωρίς μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών, τα πράγματα θα ήταν ακόμη χειρότερα. Οι συνομιλίες ανάμεσα στην Κομισιόν, στο Συμβούλιο της Ε.Ε. και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το τελικό όριο εισαγωγών χάλυβα βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη, ωστόσο και οι τρεις πλευρές δέχονται ότι η ελάχιστη ποσότητα χάλυβα που θα εισάγεται στην Ε.Ε. θα ανέρχεται σε 18,3 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Εντέλει η Ινδία συμφώνησε στην εξαγωγή αδασμολόγητου χάλυβα 1,64 εκατομμυρίων τόνων.

Οι εξαιρέσεις 

Εξίσου δύσκολες ήταν και οι διαπραγματεύσεις για τις εξαγωγές και εισαγωγές αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων και κυρίως για τα λεγόμενα «ευαίσθητα προϊόντα» (βόειο κρέας, κοτόπουλο, ρύζι, ζάχαρη, γαλακτοκομικά), τα οποία εντέλει εξαιρέθηκαν από τη συμφωνία. Η Ε.Ε. έχει περισσότερες από 2.000 δασμολογικές κλάσεις που αφορούν αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα, ενώ ο ινδικός πίνακας και η ινδική ονοματολογία περιλαμβάνουν περίπου 12.000. Η Ινδία εξέφρασε τις ανησυχίες της ότι οι μειωμένοι δασμοί σε ευρωπαϊκά προϊόντα όπως τυριά, σοκολάτες, ελαιόλαδο, επιτραπέζιες ελιές και ειδικά επεξεργασμένα τρόφιμα από την Ε.Ε., τα οποία έχουν φήμη για την επωνυμία τους και την ποιότητά τους, θα γίνουν περισσότερο προσιτά στους Ινδούς καταναλωτές, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για τους εγχώριους, μικρής κλίμακας, παραγωγούς. 

Συγκεκριμένα, για το ελαιόλαδο (όπως και για τη μαργαρίνη και άλλα φυτικά έλαια) η συμφωνία προβλέπει τον μηδενισμό των δασμών σε διάστημα 5-7 ετών, από περίπου 45% που ισχύει σήμερα. Ενώ για τα ακτινίδια προβλέπεται η μείωση των δασμών στο ίδιο χρονικό διάστημα από το 33% στο 10%. Πολλές ινδικές γκουρμέ μάρκες βρίσκονται ακόμη στα αρχικά στάδια του κύκλου ανάπτυξής τους και λειτουργούν με υψηλότερο κόστος και μικρότερα περιθώρια κέρδους, γεγονός που θα μπορούσε να δυσχεράνει τον ανταγωνισμό με τους μεγάλους Ευρωπαίους παραγωγούς που επωφελούνται από την οικονομία κλίμακας, τις επιδοτήσεις και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Αναφορικά με τα λεγόμενα «ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα» και για τον λόγο που αυτά εξαιρέθηκαν από τη συμφωνία, πηγή των Βρυξελλών εξηγεί ότι «τόσο η Ε.Ε. όσο και η Ινδία είχαν πολύ ευαίσθητα προϊόντα.

Στην Ινδία, ο τομέας αυτός αντιπροσωπεύει το 20% του ΑΕΠ, ενώ σχεδόν το ήμισυ του εργατικού δυναμικού που απασχολείται στη γεωργία αφορά κυρίως μικρές ή πολύ μικρές αγροτικές μονάδες. Ετσι πάρθηκε ουσιαστικά η απόφαση να εξαιρέσουμε τα ευαίσθητα προϊόντα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα. Από την έναρξη των διαπραγματεύσεων ήταν σαφές ότι η Ινδία δεν θα έκανε παραχωρήσεις στον γαλακτοκομικό τομέα. Ετσι, για να προστατεύσουμε ευαίσθητους τομείς όπως η ζάχαρη και το ρύζι, έπρεπε να αποδεχτούμε αυτόν τον όρο από την Ινδία». 

Υπηρεσίες και κινητικότητα

Ενα λιγότερο προβεβλημένο, αλλά κρίσιμο σκέλος της συμφωνίας αφορά τις υπηρεσίες και την κινητικότητα προσώπων. Το εμπορικό deal πηγαίνει πέρα από τους δασμούς και περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κινητικότητας για τους επαγγελματίες. Αυτό σημαίνει ότι Ινδοί μηχανικοί, επαγγελματίες πληροφορικής, γιατροί και φοιτητές θα μπορούν να βρουν ευκολότερες οδούς για να εργαστούν βραχυπρόθεσμα στην Ε.Ε. Για παράδειγμα, η συμφωνία επιτρέπει σε εξειδικευμένους εργαζόμενους σε δεκάδες τομείς να ξεπερνούν ευκολότερα τα όποια γραφειοκρατικά εμπόδια ώστε να εργαστούν σε ευρωπαϊκές εταιρείες, ενώ ενισχύεται και η κινητικότητα των φοιτητών για εργασία μετά τις σπουδές. Συνεπώς, ταλαντούχοι Ινδοί απόφοιτοι πανεπιστημίων ή ερευνητές θα μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν από ευρωπαϊκές εταιρείες. Η συμφωνία με την Ινδία συνιστά μια σπάνια πολιτική επιτυχία για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε έναν τομέα όπου διαθέτει μακρά πείρα.

Το εμπόριο αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Κομισιόν, ως απόρροια της ενιαίας αγοράς και της τελωνειακής ένωσης. Και, όπως διαμηνύουν οι Βρυξέλλες, η «μητέρα όλων των συμφωνιών» δεν είναι το τέλος: ακολουθούν το Βιετνάμ, η Αυστραλία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και οι Φιλιππίνες, στο πλαίσιο της λεγόμενης στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε.

Φωτογραφία: Getty images / Ideal image