Κωνσταντίνος Καράντζαλος

Οι δορυφορικές επικοινωνίες έχουν πλέον καθιερωθεί ως στρατηγικός πυλώνας για τη συνδεσιμότητα των πολιτών, αλλά και για την εθνική και ευρωπαϊκή άμυνα, λειτουργώντας συμπληρωματικά και ενισχυτικά προς τις επίγειες υποδομές. Τα διαστημικά συστήματα καθορίζουν ποιος επικοινωνεί, ποιος προστατεύεται και ποιος κερδίζει στον ψηφιακό και γεωπολιτικό χάρτη.

Η στρατηγική σημασία της δορυφορικής συνδεσιμότητας αποδείχθηκε για ακόμη μία φορά πρόσφατα στην Ουκρανία. Την 1η Φεβρουαρίου 2026, η SpaceX ενεργοποίησε σύστημα ελέγχου πρόσβασης σε δορυφορικούς τερματικούς σταθμούς Starlink, επιτρέποντας λειτουργία μόνο σε εγκεκριμένες μονάδες. Οι ρωσικές δυνάμεις, που βασίζονταν στο Starlink για επικοινωνία, καθοδήγηση και συντονισμό drones, αποσυνδέθηκαν, με αποτέλεσμα να καθυστερήσουν οι κινήσεις τους στο πεδίο. Η απουσία πρόσβασης έδωσε τη δυνατότητα στις ουκρανικές δυνάμεις να επανακτήσουν τον έλεγχο σε πέντε στρατηγικά σημεία κοντά στον ποταμό Χάιτσουρ, ενισχύοντας τις αμυντικές τους γραμμές.

Αντίστροφα, στις αρχές του πολέμου, το Σεπτέμβριο του 2022, κατά την προσπάθεια ανακατάληψης περιοχών νότια του ποταμού Δνείπερου, η SpaceX περιόρισε τη λειτουργία του Starlink, με αποτέλεσμα πολλές ουκρανικές μονάδες να χάσουν επικοινωνίες, να σταματήσουν τα drones τους και να ‘κοπούν’ οι συνδέσεις που υποστήριζαν την αντεπίθεση. Κατέστη εμφανής η εξάρτηση στρατιωτικών επιχειρήσεων από ιδιωτικά δορυφορικά δίκτυα και ο κίνδυνος που ελλοχεύει όταν η πρόσβαση αυτή δεν εποπτεύεται και ελέγχεται από κρατικούς μηχανισμούς.

Προς την κατεύθυνση αυτή, το 2026 αναδεικνύεται σε αποφασιστική χρονιά για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς αναπτύσσονται αυτόνομες, ασφαλείς δορυφορικές υποδομές για την ψηφιακή κυριαρχία και την ανθεκτικότητα. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRIS² (Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite) θα προσφέρει ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες σε κυβερνητικούς χρήστες, επιχειρήσεις και πολίτες, ενώ το νέο εμβληματικό πρόγραμμα European Space Shield, που αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στο 2026, στοχεύει στην πλήρη προστασία των ευρωπαϊκών διαστημικών υποδομών, όπως τα IRIS², Galileo και Copernicus.

Στον μαραθώνιο αγώνα της συνδεσιμότητας, τον Σεπτέμβριο του 2025, η SpaceX αγόρασε από την EchoStar φάσμα ραδιοσυχνοτήτων αξίας περίπου 17 δισ. δολαρίων ΗΠΑ, για να ενισχύσει την υπηρεσία Starlink Direct-to-Cell. Μέρος του φάσματος στη ζώνη 1,9 GHz με 2,0 GHz είχε καθοριστεί στην Ευρώπη για αξιοποίηση από Mobile Satellite Services ήδη από το 2009, αλλά η μεταβίβαση των δικαιωμάτων σε μη ευρωπαϊκό πάροχο εγείρει ερωτήματα για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία σε λύσεις Direct-to-Device (D2D). Το D2D επιτρέπει κινητές συσκευές να επικοινωνούν απευθείας με δορυφόρους, χωρίς ενδιάμεσους σταθμούς. Μια υποδομή κρίσιμη για τη δημόσια ασφάλεια, την πολιτική προστασία και την πρόσβαση σε απομακρυσμένες περιοχές.

Παράλληλα, στις 12 Φεβρουαρίου 2026, ο ευρωπαϊκός πύραυλος Ariane 64 εκτόξευσε επιτυχώς 32 δορυφόρους του τηλεπικοινωνιακού προγράμματος Amazon LEO (πρώην Project Kuiper της Amazon του Τζεφ Μπέζος) που αποτελεί το πλέον ανταγωνιστικό ιδιωτικό δίκτυο της Starlink (της Space-X, του Έλον Μασκ). Η ισχυρότερη έκδοση του ευρωπαϊκού πυραύλου Ariane 6(4), με τέσσερις προωθητήρες, εκτοξεύτηκε από την ευρωπαϊκή βάση (spaceport) στο Κουρού της Γαλλικής Γουιάνας, σηματοδοτώντας την είσοδο ευρωπαϊκού φορέα εκτόξευσης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό δορυφορικής συνδεσιμότητας. Καναδικές και κινεζικές εταιρείες σχεδιάζουν, επίσης, μεγάλα constellation για να ανταγωνιστούν Starlink και Amazon LEO.

Σε αυτό το γεωπολιτικό περιβάλλον κυριαρχίας και αυτονομίας, η Ελλάδα προχωρά αποφασιστικά. Επενδύει στον αεροδιαστημικό τομέα, στις διαστημικές υποδομές και στα δορυφορικά συστήματα, συμμετέχοντας ενεργά στα ευρωπαϊκά προγράμματα GovSatCom, IRIS² και στον σχεδιασμό του European Space Shield. Είναι από τα λίγα κράτη-μέλη που συμμετέχουν στις αρχικές υπηρεσίες του GovSatCom, ενώ θα φιλοξενήσει στην Αττική στρατηγικής σημασίας υποδομές του Ευρωπαϊκού κόμβου ασφαλούς συνδεσιμότητας (G-Hub), διασφαλίζοντας ότι η ελληνική δημόσια και στρατιωτική συνδεσιμότητα εντάσσεται σε ένα ευρωπαϊκό, κυρίαρχο και ασφαλές πλαίσιο.

Παράλληλα, η Ελλάδα έχει εντάξει στο πρόγραμμα SAFE την κατασκευή νέου κυβερνητικού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου ενώ επενδύει επίσης, και σε οπτικές διαστημικές επικοινωνίες, τόσο με κατασκευή επίγειων σταθμών όσο και με μικροδορυφόρους που φέρουν οπτικά τερματικά για space-to-earth και space-to-space διασυνδέσεις. Σχεδιάζει ένα ενιαίο, ανθεκτικό σύστημα ασύρματων επικοινωνιών για τα σώματα ασφαλείας, όπου η δορυφορική συνδεσιμότητα αποτελεί κομβικό μέρος της λύσης τόσο σαν δίκτυο backbone όσο και σταδιακά σε D2D. Στο νέο ευρυζωνικό σχέδιο και την Εθνική Στρατηγική Συνδεσιμότητας ενσωματώνονται τεχνολογίες D2D και ασφαλής quantum-safe συνδεσιμότητας, εξασφαλίζοντας ανθεκτικότητα σε κυβερνοεπιθέσεις και επιτρέποντας στην Ελλάδα να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε ποικίλες ψηφιακές και γεωπολιτικές προκλήσεις με δικά της, ανεξάρτητα μέσα.

Οι ελληνικές επενδύσεις δεν είναι μόνο τεχνολογικές. Δημιουργούν υψηλής εξειδίκευσης θέσεις εργασίας, περιορίζουν το brain drain και ενισχύουν τον κύκλο εργασιών της εγχώριας βιομηχανίας σε τομείς όπως προηγμένα υλικά, δορυφορικά συστήματα, τερματικές συσκευές, λογισμικό, τηλεπικοινωνίες και τεχνητή νοημοσύνη. Με αυτά τα εργαλεία, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της τεχνολογικής και στρατηγικής πολιτικής στην Ευρώπη και διεθνώς, συνδέοντας τεχνολογική και γεωπολιτική ισχύ με πραγματικές υποδομές συνδεσιμότητας.

* Ο Κωνσταντίνος Καράντζαλος είναι Γενικός Γραμματέας Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων