Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Το ερώτημα έχει πιο ξεκάθαρες απαντήσεις για το Ισραήλ, για το οποίο το Ιράν θεωρείται υπαρξιακός κίνδυνος, αλλά για τις ΗΠΑ η κατάσταση είναι ασαφής.

Η δηλωμένη πρόθεση για καταστροφή της δυνατότητας του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα δεν επαρκεί για να εξηγήσει την κατάσταση. Ασφαλώς, σε κάθε στρατιωτική επιχείρηση, οι εμπλεκόμενες δυνάμεις κρατούν εξ ορισμού μυστικές πολλές πτυχές των σχεδίων τους.

Αλλά στην περίπτωση των ΗΠΑ δεν είναι ξεκάθαρο εάν οι εναλλαγές και οι ανατροπές που εκδηλώνονται επί του πεδίου αντανακλούν μια σκόπιμη «στρατηγική του χάους», με χρήση αντιφάσεων και υπερπληροφόρησης ώστε ο αντίπαλος να μην μπορεί να αντιληφθεί την πραγματική εικόνα.

Ορισμένοι αναλυτές, κυρίως υποστηρικτές του Τραμπ, αποδίδουν τις κινήσεις του προέδρου των ΗΠΑ στην τακτική αυτή. Υποστηρίζουν, για παράδειγμα, ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεδίπλωνε μια προσχεδιασμένη τακτική διαπραγμάτευσης όταν ανακοίνωνε την επιβολή δασμών έως και 40%-50%, τους οποίους όμως πήρε πίσω μετά το σοκ που προκάλεσε στα χρηματιστήρια.

Aλλοι, βέβαια, εκτιμούν ότι ο Τραμπ απλά εξαναγκάστηκε σε υποχώρηση όταν οι οικονομικοί δείκτες έδωσαν σήματα πανικού και τέθηκαν υπό αμφισβήτηση ορισμένα θεμέλια της αμερικανικής οικονομικής ισχύος, όπως είναι η υπεροχή των αμερικανικών κρατικών ομολόγων και του δολαρίου ως μέσα αποθήκευσης αξίας, αλλά και η καλή πορεία του χρηματιστηρίου που επιτρέπει στις αμερικανικές εταιρείες να προσελκύουν κεφάλαια.

Στον πόλεμο του Ιράν δύσκολα μπορεί να υποστηρίξει κάποιος ότι όσα συμβαίνουν ήταν στο σχέδιο.
Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ και το επιτελείο του δεν είχαν υπολογίσει ούτε την ιρανική αντίσταση, ούτε την προφανή απειλή για το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ούτε τα οικονομικά ρίσκα για την οικονομία των ΗΠΑ και μάλιστα σε προεκλογική περίοδο, καθώς τον Νοέμβριο διεξάγονται ενδιάμεσες εκλογές στο Κογκρέσο.

Οι Δημοκρατικοί έχουν ήδη ένα μικρό προβάδισμα, ενώ η προοπτική οικονομικής επιβράδυνσης, ίσως και ύφεσης, λόγω αυξημένου ενεργειακού κόστους θα έχει μεγάλο πολιτικό κόστος για τους Ρεπουμπλικανούς και τούτο λειτουργεί ως φρένο στην παράταση της σύγκρουσης.

Ορισμένοι αναλυτές, βέβαια, όπως ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος Μοχάμεντ Ελ Eριαν, υπέδειξαν ότι μπορεί το οικονομικό σοκ να είναι παγκόσμιο, αλλά η ζημιά για τις ΗΠΑ πιθανότατα θα είναι αναλογικά μικρότερη, επειδή, ανάμεσα σε άλλα, διαθέτουν εγχώριους ενεργειακούς πόρους, αντίθετα με την Ευρώπη και την Κίνα.

Από την άλλη πλευρά, όμως, ενισχύεται και η άποψη ότι έτσι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα, ενισχύεται η Κίνα, που υποτίθεται ότι ήταν ένας από τους στόχους λόγω εξάρτησης από τα πετρέλαια του Ιράν.

Ομως πλοία με κινεζική σημαία περνάνε από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ συνολικά η κρίση επαναφέρει επειγόντως στο προσκήνιο την ηλεκτροκίνηση και τις εναλλακτικές μορφές ενέργειας, όπου οι Κινέζοι υπερτερούν με διαφορά. Επιπλέον, όλο και περισσότεροι Δυτικοί αναλυτές σε συστημικά μέσα ενημέρωσης σχολιάζουν θετικά τη στάση του Πεκίνου στο διεθνές περιβάλλον ως «ώριμη και υπεύθυνη δύναμη», ως «adult in the room», σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ εμφανίζονται απρόβλεπτες και συγκρουσιακές ακόμα και με ιστορικούς συμμάχους τους.

Η Ρωσία βλέπει κι εκείνη τη θέση της στον ενεργειακό χάρτη να ξανασταθμίζεται, καθώς οι ΗΠΑ χαλάρωσαν κάποιες κυρώσεις για να διακινηθούν ρωσικά ενεργειακά αγαθά και να εκτονωθεί η πίεση στις τιμές, ενώ αρχίζουν να διακινούνται τέτοιες σκέψεις και στην Ευρώπη.

Στη ρευστή και θολή αυτή εικόνα που διαμορφώνεται, ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο. Οι παραγγελίες των πολεμικών βιομηχανιών στις ΗΠΑ αλλά και στην Ευρώπη αυξάνονται θεαματικά από το 2022, ακόμη περισσότερο με τον πόλεμο στο Ιράν, ενώ οι μετοχές τους ανεβαίνουν συνεχώς και μάλιστα με επενδυτικούς δείκτες που προεξοφλούν ακόμα μεγαλύτερες πωλήσεις και κέρδη τα επόμενα χρόνια.

Οι εταιρείες αυτές είναι από τα ισχυρότερα λόμπι παγκοσμίως, με διεθνείς αλληλεπιδράσεις και προσβάσεις στο πολιτικό σύστημα, ενώ τα τελευταία χρόνια, στον τομέα της άμυνας, κεντρικό ρόλο αποκτούν και οι εταιρείες τεχνολογίας, Τεχνητής Νοημοσύνης και όχι μόνο.

Ουδείς μπορεί να γνωρίζει με σαφήνεια τον ρόλο που πιθανόν να διαδραματίζουν τέτοια λόμπι σε περιόδους όπως αυτή που ζούμε.

Ομως η Ιστορία των ΗΠΑ δείχνει ότι υπήρξαν στιγμές, όπως στο Βιετνάμ ή στο Ιράκ, όπου οι πόλεμοι συνεχίστηκαν για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας και υπό την επιρροή των στρατιωτικο-βιομηχανικών συμφερόντων.