Βερολίνο 1946, η παγκόσμια πρωτεύουσα του εγκλήματος

Αν θα έλεγε κάποιος ότι υπήρξε εποχή που το Βερολίνο ήταν η "παγκόσμια πρωτεύουσα του εγκλήματος", οι περισσότεροι θα γελούσαν ειρωνικά και ορισμένοι θα τον θεωρούσαν ανιστόρητο ή και προβληματικό... Και όμως, στο Βερολίνο το 1946 η εγκληματικότητα είχε φτάσει σε επίπεδα, που ίσως δεν έχει ξαναδεί η ανθρωπότητα από τότε... Όλα αυτά προέρχονται από τα στοιχεία που παραθέτει ο Βρετανός αξιωματικός και δημοσιογράφος Wilfred Byford - Jones (1905-1977), που ήταν αυτόπτης μάρτυρας απίστευτων γεγονότων και μάλιστα στον βρετανικό και τον αμερικανικό τομέα του Βερολίνου... Το 1947 τα κατέγραψε στο βιβλίο "Berlin Twilight", που εκδόθηκε στα ελληνικά το 2025 από τον εκδοτικό οίκο Historical Quest, με τον τίτλο "Το Λυκόφως του Βερολίνου" (μετάφραση: Γιάννης Χρονόπουλος). Στο 4ο κεφάλαιο του βιβλίου, ο Byford - Jones περιγράφει συγκλονιστικά γεγονότα.

Ας δούμε τα κυριότερα από αυτά.

Βερολίνο 1946: η παγκόσμια πρωτεύουσα του εγκλήματος

Ο χειμώνας 1945 - 46 ήταν πολύ δύσκολος για τη μεγάλη ηττημένη του Β' ΠΠ Γερμανία, ιδιαίτερα όμως για το Βερολίνο. Έπρεπε να δοθεί αγώνας για την επιβίωση, μάχη εναντίον της εγκληματικότητας, μάχη εναντίον του πληθωρισμού και της οικονομικής κατάρρευσης και, κυρίως, η μάχη των ιδεολογιών. Στις αρχές του 1946, γράφει ο Byford - Jones το Βερολίνο "είχε ήδη πάρει το πρώτο βραβείο ως η παγκόσμια πρωτεύουσα του εγκλήματος".

Οι φόνοι, οι κλοπές, οι απάτες, οι αυτοκτονίες, οι βιασμοί και η πορνεία είχαν φτάσει σε αριθμούς ρεκόρ. Η φτωχά εξοπλισμένη πλέον γερμανική Αστυνομία, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τους άριστα οργανωμένους κακοποιούς.

Τον Ιανουάριο του 1946, στο Βερολίνο των 3 εκατομμυρίων κατοίκων, κάθε μέρα 2 Γερμανοί πολίτες δολοφονούνταν και άλλοι 7 τραυματίζονταν από εγκληματίες που δρούσαν μέσα από χαλάσματα. 2 ακόμα βρίσκονταν νεκροί κάθε μέρα από άγνωστη αιτία, πιθανότατα όμως ήταν κι αυτοί θύματα των εγκληματιών. Από τους 7 που τραυματίζονταν, ένας πέθανε την επόμενη μέρα. Κατά μέσο όρο γίνονταν 230 διαρρήξεις κάθε μέρα και 10 ληστείες σε αυτοκινητοδρόμους!

Αν θεωρείτε το ποσοστό θνησιμότητας των τραυματιών υψηλό, σας δίνουμε κάποια σχετικά στοιχεία. Κατά τη διάρκεια των μαχών για την κατάληψη του Βερολίνου, ένας Γάλλος χειρουργός, γράφει ο Άντονι Μπίβορ, που χειρουργούσε αιχμαλώτους τραυματίες συμπατριώτες του, που είχαν απελευθερωθεί ανέφερε ότι όλες οι ιατρικές πράξεις γίνονταν σε υπόγεια, πάνω σ' ένα ξύλινο τραπέζι, σχεδόν χωρίς αντισηπτικό και με τα ιατρικά εργαλεία σχεδόν ποτέ αποστειρωμένα. Δεν υπήρχε νερό για να πλένουν οι γιατροί τα ρούχα των χειρουργείων και ο χώρος φωτιζόταν από τα φανάρια δύο ποδηλάτων με δυναμό! Μετά το τέλος του πολέμου, μέσα σε 7-8 μήνες, στην καθημαγμένη Γερμανία ήταν μάλλον απίθανο να υπήρξαν θεαματικές βελτιώσεις των συνθηκών αυτών.

Μια μικρή βελτίωση όμως, υπήρξε στο θέμα της εγκληματικότητας στο Βερολίνο ως τον Μάρτιο του 1946. Αναλυτικά, τα στοιχεία του μήνα αυτού ήταν: Δολοφονίες 41, αυτοκτονίες 161, αγνοούμενοι 372, κλοπές 11.000, λεηλασίες 77 και παραβιάσεις μαύρης αγοράς 1.551...

Γερμανοί και αλλοδαποί στις συμμορίες που σκόρπιζαν τον τρόμο στο Βερολίνο

Ποιοι ήταν όμως όλοι αυτοί οι εγκληματίες που τρομοκρατούσαν το Βερολίνο; Απάτριδες και άστεγοι, γράφει ο Byford Jones, που ζούσαν σε κελάρια γεμάτα με κλεμμένες στολές, πυρομαχικά, βρετανικά και αμερικανικά δελτία τροφίμων συγκροτούσαν πολυμελείς συμμορίες. Δεν ήταν όμως μόνο Γερμανοί οι εγκληματίες, αλλά κυρίως ξένοι: Ισπανοί, Γάλλοι, Τσέχοι και Πολωνοί! Πιο επικίνδυνη όλων ήταν μια συμμορία που την αποτελούσαν πάνω από 100 (!) ξένοι εγκληματίες. Η μεγαλύτερη επιτυχία τους ήταν η επίθεση σε ταξιδιώτες στον σιδηροδρομικό σταθμό Anhalter τον Μάιο του 1946, την ώρα που αυτοί κατέβαιναν από το τρένο. Ακολούθησε σκληρή και αιματηρή συμπλοκή με τη Στρατιωτική Αστυνομία.

Οι συμμορίες αυτές "ειδικεύονταν" σε διάφορες εγκληματικές δραστηριότητες: διαρρήξεις σπιτιών, βίαιες ληστείες σε αυτοκινητόδρομους και τρένα κ.ά. Παράλληλα, δρούσαν στο Βερολίνο πολλοί πορτοφολάδες. Η κλεπταποδοχή και η μαύρη αγορά έκαναν θραύση. Όταν τα "προϊόντα" τους έφταναν στα καμπαρέ και τα κλαμπ, ήταν πλέον αδύνατο να εντοπιστούν. Υπήρχαν όμως και θρασείς μαυραγορίτες, που συγκεντρώνονται σε χώρους δημόσιας συνάθροισης την ίδια ώρα κάθε μέρα.

Αυτοί ήταν ως επί το πλείστον ξένοι. Οι οργανωμένες συμμορίες όμως δεν αρκούνταν στη δράση τους στο Βερολίνο, αλλά επεκτεινόταν και στις ζώνες κατοχής. Ένοπλοι άνδρες σταματούσαν βρετανικά φορτηγά με προορισμό το Βερολίνο που μετέφεραν τα τόσο απαραίτητα τρόφιμα στον διάδρομο 120 χιλιομέτρων του Autobahn που διερχόταν από τη ρωσική ζώνη. Μπροστά σ' αυτή την τραγική κατάσταση, το Βρετανικό Αρχηγείο έδωσε εντολή για περιορισμό της κυκλοφορίας προς τη ρωσική ζώνη, μετά τις 2 μ.μ.. Βέβαια, οι εγκληματίες δεν περιορίζονταν σε επιθέσεις στους αυτοκινητοδρόμους. Αυτοκίνητα των Επιτελείων και των περιπόλων δέχονταν πυρά μέσα στο σκοτάδι. Μια συμμορία κατέλαβε ένα αμερικανικό τρένα και πυροβόλησαν Βρετανούς στρατιώτες στους οποίους είχαν στήσει ενέδρα! Ακολούθησε επίθεση των Βρετανών εναντίον της συμμορίας. Όμως, ο Byford - Jones δεν δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για την εξέλιξη της σύγκρουσης...

Πού οφειλόταν η πρωτοφανής εγκληματικότητα στο Βερολίνο;

Το έγκλημα είχε κυριαρχήσει στο Βερολίνο το 1946, παρά το γεγονός ότι η οπλοκατοχή είχε απαγορευτεί για όλους τους Γερμανούς και η τιμωρία ήταν η θανατική ποινή. Το Ελεγκτικό Συμβούλιο, γράφει ο Byford - James (σημ: πρόκειται προφανώς για το Συμμαχικό Συμβούλιο Ελέγχου, Allied Control Council, που δημιουργήθηκε μετά τη διάσκεψη του Πότσνταμ το 1945 για τη διακυβέρνηση της Γερμανίας συνολικά) αποφάσισε να οπλιστεί η Γερμανική Αστυνομία. Πάντως η βία συνεχιζόταν. Όχι μόνο Γερμανοί πολίτες, αλλά και Βρετανοί και Αμερικανοί στρατιώτες έπεφταν νεκροί από πυροβολισμούς στα χαλάσματα κάθε νύχτα. Διαρρήξεις σπιτιών, ένοπλες ληστείες σε αυτοκίνητα τα οποία ακινητοποιούνταν κ.ά. ήταν επίσης στην ημερήσια διάταξη.

Σπάνια οι δράστες συλλαμβάνονταν και τιμωρούνταν. Οι βιασμοί, δεν γίνονταν μόνο από τους εγκληματίες που δρούσαν στη Γερμανία. Ένα σοβαρότατο ζήτημα που έμενε στο σκοτάδι για δεκαετίες ήταν αυτό των βιασμών αθώων Γερμανίδων 10-80 ετών από τα συμμαχικά στρατεύματα! Πρωταγωνιστές, οι Σοβιετικοί που έπαιρναν εκδίκηση για ανάλογες πράξεις των ναζί στην ΕΣΣΔ. Ωστόσο, χιλιάδες Γερμανίδες βιάστηκαν και από τους Δυτικούς Συμμάχους (Αμερικανούς, Βρετανούς και Καναδούς).

Υπολογίζεται ότι 2 εκατομμύρια Γερμανίδες έπεσαν θύματα βιασμών, κάποιες μάλιστα πολλαπλών. 240.000 από αυτές πέθαναν... Οι βιασμοί δεν γίνονταν μόνο για σεξουαλική ικανοποίηση, αλλά και για ταπείνωση. Ο Άντονι Μπίβορ αναφέρει ένα περιστατικό, με δύο Γερμανίδες αδελφές που πρόλαβαν να φύγουν ένα βράδυ από το σπίτι τους. Εκεί επέστρεψαν το πρωί. Σοβιετικοί στρατιώτες είχαν βιάσει κάποια Γερμανίδα (ή και περισσότερες), όπως έδειχναν τα... ευρήματα στα κρεβάτια τους, ενώ η στολή της Βέρμαχτ του αδελφού τους, ήταν απλωμένη προσεκτικά στο πάτωμα.

Οι Σοβιετικοί όμως είχαν αφοδεύσει πάνω της... Τα βιβλία του Μπίβορ έχουν απαγορευτεί στη Ρωσία από το 2014. Κάποιες αναφορές έχουμε κάνει για τα φρικτά περιστατικά βιασμού, από Συμμάχους στη Γερμανία μετά την πτώση του Βερολίνου. Πρόκειται για ένα πολύ ευαίσθητο ζήτημα. Θα αναζητήσουμε και άλλα στοιχεία και αν υπάρχουν διασταυρωμένες πληροφορίες, θα γράψουμε σχετικό άρθρο. Το βέβαιο είναι, κατά την άποψή μας, ότι οι αριθμοί που αναφέραμε είναι πολύ μικρότεροι από τους πραγματικούς...

Ας επανέλθουμε όμως στις αιτίες που προκάλεσαν την απίστευτη εγκληματικότητα στο μεταπολεμικό Βερολίνο. Η Γερμανική Αστυνομία στελεχωνόταν από ανεκπαίδευτους νεοσύλλεκτους. Δεν είχε γρήγορα αυτοκίνητα, ούτε ασύρματους, ενώ και το τηλεφωνικό δίκτυο ήταν ανεπαρκές. Το αρχείο δακτυλικών αποτυπωμάτων, η λεγόμενη "πινακοθήκη απατεώνων" χάθηκε στη μάχη του Βερολίνου.

Δεν υπήρχαν εκλογικοί κατάλογοι, ούτε καταγεγραμμένες οι διευθύνσεις κατοικίας. Τα θύματα δεν μπορούσαν να αναφέρουν περιστατικά διαρρήξεων πριν την άρση απαγόρευσης της κυκλοφορίας, το πρωί της επόμενης μέρας, καθώς δεν διέθεταν τηλέφωνα. Πολλά σπίτια, λόγω των βομβαρδισμών δεν είχαν τζάμια στα παράθυρα και οι πόρτες τους ήταν ελαττωματικές, κάτι που διευκόλυνε το "έργο" των κακοποιών. Τα κλοπιμαία δεν διακινούνταν μέσω καταστημάτων, αλλά πουλιούνταν άμεσα σε ξένους στρατιώτες, που τα έστελναν στις χώρες τους.

Τα 4 γερμανικά πολιτικά κόμματα εκλπιπαρούσαν τους Συμμάχους να βοηθήσουν τους Γερμανούς στις προσπάθειές τους να αντιμετωπίσουν τους "λιποτάκτες", τους εγκληματίες και τους φαύλους από όλα τα ευρωπαϊκά έθνη, που λυμαίνονταν την ύπαιθρο και τις βομβαρδισμένες πόλεις και χωριά, ληστεύοντας και σκοτώνοντας".

Τα παλαιοπωλεία, τα τσιγάρα ως... νομίσματα και το τεράστιο γερμανικό χρέος

Οι τράπεζες στο Βερολίνο παρέμεναν κλειστές, τουλάχιστον για τους προκατοχικούς λογαριασμούς και τη θέση τους είχαν πάρει τα παλαιοπωλεία! Εξαθλιωμένες γερμανικές οικογένειες, κυρίως οι αριστοκρατικές πήγαιναν κάθε βδομάδα σ' αυτά και έδιναν αντικείμενα τεράστιας αξίας για ελάχιστα χρήματα. Αλλά οι... αντικέρ έκαναν επισκέψεις και σε σπίτια για να αγοράσουν κοψοχρονιά πολύτιμα αντικείμενα που θεωρούσαν ότι θα μπορούσαν να πουληθούν εύκολα. Και βέβαια, αγοραστές ήταν οι στρατιώτες. Κυρίως Αμερικανοί και δευτερευόντως οι Ρώσοι.

Οι Ρώσοι αγόραζαν μοντέρνα, για την εποχή, αντικείμενα: ποδήλατα, ραδιόφωνα και... τηλεσκόπια. Οι Αμερικανοί έκαναν τζίρο τουλάχιστο 1 εκ. μάρκα την εβδομάδα, μόνο στο Βερολίνο. Πλήρωναν συνήθως μετρητοίς και όταν δεν μπορούσαν πλήρωναν σε είδος: τρόφιμα, τσιγάρα, ποτά, σαπούνια, σοκολάτες, ακόμα και ρούχα... από δεύτερο χέρι. Μπορεί αυτά σήμερα να φαίνονται ευτελή σε κάποιους, αλλά για τους παλαιοπώλες ήταν πραγματικός θησαυρός καθώς είχαν τεράστια ανταλλακτική αξία.

Τα χρυσαφικά και τα διαμαντικά, που μάλλον δεν συγκινούσαν ιδιαίτερα τους στρατιώτες αγοράζονταν από Πολωνούς, εβραϊκής, κυρίως καταγωγής. Αυτοί είχαν αγοράσει περίπου 30.000.000 γερμανικά κατοχικά μάρκα που είχαν "κόψει" οι ναζί όταν κατέλαβαν την Πολωνία. Πλέον, στη χώρα τους δεν είχαν καμία αξία, όμως στη Γερμανία ήταν "κανονικά" νομίσματα. Τουλάχιστον δέκα πολωνοεβραϊκές συμμορίες αγόραζαν με τα μάρκα αυτά, διαμαντικά και χρυσαφικά. Η Βρετανική Αστυνομία είχε συλλάβει μερικούς, οι υπόλοιποι όμως συνέχιζαν απτόητοι τη δράση τους.

Σταθερή αξία στο Βερολίνο του 1946 ήταν... τα τσιγάρα. Αποτελούσαν, σχεδόν, κανονικό νόμισμα. Στις γιορτές των Χριστουγέννων του 1946, τα πάντα αγοράζονταν και πουλιούνταν με τσιγάρα! Έτσι, γράφει ο W. Byford-Jones, μια ορχήστρα με καλλιτέχνες για μια γιορτή κόστιζε 240... τσιγάρα. Οι Σύμμαχοι έβλεπαν ότι το μάρκο σύντομα θα κατέρρεε εντελώς και έπρεπε να λάβουν μέτρα για τη διάσωσή του.

Το γερμανικό χρέος ήταν 450 δισεκατομμύρια μάρκα, με ετήσιο τόκο 12 δισεκατομμύρια, συν δυο δισεκατομμύρια που αποταμιεύονταν για την εξυπηρέτηση του χρέους. Το 80% των περιουσιακών στοιχείων των τραπεζών αποτελούσαν μέρος του χρέους του Ράιχ. Η άρνηση εξυπηρέτησης αυτού του χρέους, σήμαινε ότι οι τράπεζες θα πτώχευαν. Οι πολεμικές αποζημιώσεις και οι πληρωμές για επανορθώσεις ήταν περίπου 150 δισ., τρεις φορές το γερμανικό ΑΕΠ. Δεν μπορούσαν να πληρωθούν με μετρητά γιατί το χρήμα ήταν πληθωριστικό. Αυτά, εκτός από τη μεγάλη εγκληματικότητα ήταν σοβαρά προβλήματα που έπρεπε να διευθετηθούν από τους 4 Συμμάχους, που με βάση τη Συμφωνία του Πότσνταμ έπρεπε να χειριστούν τη Γερμανία ως οικονομικό σύνολο.

Πηγές:

W. BYFORD-JONES, "ΤΟ ΛΥΚΟΦΩΣ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ", HISTORICAL QUEST, 2025 (αρχική έκδοση 1947, "Berlin Twilight")
Άντονι Μπίβορ, "Βερολίνο, η πτώση 1945", ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ, 2004