Ο άνθρωπος που ανατίναξε πυρηνικό σταθμό του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική και εξαφανίστηκε για 40 χρόνια

Στα 21 του χρόνια, ο Ρόντνεϊ Γουίλκινσον ήταν ήδη ένας από τους κορυφαίους ξιφομάχους της Νότιας Αφρικής, με τίτλους σε περισσότερα από ένα αγωνίσματα και διεθνείς συμμετοχές. Η πορεία του όμως πήρε δραματική τροπή το 1971, όταν κατά τη διάρκεια προπόνησης το σπαθί του έσπασε και τραυμάτισε θανάσιμα τον προπονητή του. Το περιστατικό χαρακτηρίστηκε ατύχημα, αλλά τον σημάδεψε βαθιά.

Ακολούθησε η στράτευσή του και η αποστολή του στον πόλεμο της Αγκόλας. Εκεί, όπως προκύπτει από τη μαρτυρία του, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που τον απομάκρυνε οριστικά από το καθεστώς της χώρας του. Οι επιχειρήσεις γίνονταν χωρίς επίσημη παραδοχή και οι θάνατοι παρουσιάζονταν ως τροχαία ατυχήματα. Ο ίδιος άρχισε να αμφισβητεί ανοιχτά το σύστημα.

Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε σημείο καμπής, σύμφωνα με τον Guardian. Ο Γουίλκινσον δεν έβλεπε πλέον το απαρτχάιντ απλώς ως ένα άδικο πολιτικό σύστημα, αλλά ως ένα καθεστώς που στηριζόταν στη βία, την απόκρυψη και τον φυλετικό διαχωρισμό. Σε αυτή τη φάση γνώρισε τη Χέδερ Γκρέι, η οποία είχε ήδη αντιπυρηνικές και πολιτικές ευαισθησίες, και μαζί άρχισαν να σκέφτονται πιο ενεργά τη δράση τους.

Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων έπαιξε η προηγούμενη εργασία του Γουίλκινσον στον πυρηνικό σταθμό του Κούμπεργκ, βόρεια του Κέιπ Τάουν. Εκεί, ως σχεδιαστής, είχε πρόσβαση σε τεχνικά σχέδια της εγκατάστασης. Με τη βοήθεια συναδέλφου, κατάφερε να αντιγράψει ένα πλήρες αρχείο με τη διάταξη του σταθμού.

Τα σχέδια αυτά, που στη συνέχεια μεταφέρθηκαν εκτός χώρας, έφτασαν στα χέρια του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC), το οποίο εκείνη την περίοδο λειτουργούσε στην εξορία. Μετά από έλεγχο και αξιολόγηση, κρίθηκαν αυθεντικά και εξαιρετικά χρήσιμα.

Για τον Γουίλκινσον, ο στόχος είχε πλέον διαμορφωθεί ξεκάθαρα και ήταν να πλήξει ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα του καθεστώτος του απαρτχάιντ, χωρίς να προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες.

Ο πυρηνικός σταθμός του Κούμπεργκ δεν ήταν απλώς μια ενεργειακή εγκατάσταση. Θεωρούνταν έργο-βιτρίνα του καθεστώτος, απόδειξη τεχνολογικής υπεροχής και σταθερότητας. Η καταστροφή του, ακόμη και μερική, θα είχε ισχυρό συμβολικό και πολιτικό αντίκτυπο.

Η απόφαση δεν ελήφθη επιπόλαια. Όπως προκύπτει, υπήρχε σαφής πρόβλεψη ώστε η επιχείρηση να γίνει πριν τεθεί σε λειτουργία ο αντιδραστήρας και σε χρόνο που δεν θα υπήρχαν εργαζόμενοι σε κρίσιμα σημεία. Ο στόχος ήταν σαμποτάζ, όχι επίθεση με θύματα.

Η επιχείρηση μέσα στον σταθμό

Το 1982, ο Γουίλκινσον επέστρεψε στη Νότια Αφρική και κατάφερε να εξασφαλίσει προσωρινή εργασία στον ίδιο τον σταθμό. Για μήνες, κινείτο κανονικά μέσα στις εγκαταστάσεις, παρατηρώντας τα μέτρα ασφαλείας και προετοιμάζοντας την επιχείρηση.

Οι εκρηκτικοί μηχανισμοί μεταφέρθηκαν σε τμηματικά στάδια και κρύφτηκαν στο γραφείο του. Με προσεκτικές κινήσεις, περνούσε από τα σημεία ελέγχου χωρίς να κινήσει υποψίες, εκμεταλλευόμενος τα κενά στην επιτήρηση και τη ρουτίνα των φρουρών.

Στις 17 Δεκεμβρίου 1982, την τελευταία ημέρα εργασίας του, τοποθέτησε τέσσερις βόμβες σε καίρια σημεία: στους δύο αντιδραστήρες και σε δύο κέντρα ελέγχου. Οι μηχανισμοί είχαν χρονοκαθυστέρηση περίπου 24 ωρών.

Αφού ολοκλήρωσε την τοποθέτηση, παρέμεινε στον χώρο μέχρι το τέλος της βάρδιας του, συμμετείχε σε αποχαιρετιστήριο ποτό με συναδέλφους και αποχώρησε χωρίς να κινήσει υποψίες. Την επόμενη ημέρα, οι εκρήξεις σημειώθηκαν διαδοχικά.

Η πρώτη το απόγευμα του Σαββάτου, η δεύτερη το βράδυ, η τρίτη αργά τη νύχτα και η τέταρτη τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής.

Το αποτέλεσμα ήταν εκτεταμένες ζημιές στον σταθμό και καθυστέρηση του έργου κατά περίπου 18 μήνες, με οικονομικό κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων.

Το βασικό στοιχείο της επιχείρησης, όπως είχε σχεδιαστεί, επιβεβαιώθηκε: κανένας άνθρωπος δεν τραυματίστηκε ή σκοτώθηκε, καθώς οι εκρήξεις έγιναν σε χρονική στιγμή που ο χώρος ήταν σχεδόν άδειος.

Η διαφυγή και η αποκάλυψη χρόνια μετά

Ο Γουίλκινσον είχε ήδη εγκαταλείψει τη χώρα πριν τις εκρήξεις. Μέσω Σουαζιλάνδης έφτασε στη Μοζαμβίκη, όπου ενημερώθηκε ότι η επιχείρηση είχε πετύχει.

Για περισσότερο από μία δεκαετία, η ταυτότητά του παρέμεινε άγνωστη. Οι αρχές απέδωσαν την επίθεση σε ξένες οργανώσεις ή εσωτερικές διαρροές, χωρίς να καταλήξουν σε συγκεκριμένο πρόσωπο.

Η υπόθεση αποκαλύφθηκε τελικά το 1995, όταν δημοσιογραφική έρευνα έφερε στο φως τον ρόλο του. Μέχρι τότε, είχε ήδη επιστρέψει στη Νότια Αφρική και ζούσε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Η επιχείρηση στο Κούμπεργκ θεωρείται σήμερα μία από τις πιο χαρακτηριστικές ενέργειες σαμποτάζ κατά του απαρτχάιντ.

Όχι μόνο για το μέγεθος των ζημιών, αλλά κυρίως για το μήνυμα που έστειλε: ότι ακόμα και οι πιο προστατευμένες υποδομές του καθεστώτος μπορούσαν να πληγούν εκ των έσω.

Στην περίπτωση του Γουίλκινσον, το κίνητρο δεν συνδέθηκε με προσωπικό όφελος ή τυφλή βία.

Όπως προκύπτει από την πορεία του, επρόκειτο για μια πολιτική πράξη, σχεδιασμένη ώστε να πλήξει ένα σύστημα εξουσίας, αποφεύγοντας ταυτόχρονα την απώλεια ανθρώπινων ζωών.