Ειρήνη Χειρδάρη: Στα 20 παλεύεις να αρέσεις στους άλλους, στα 40 διεκδικείς αυτό που αρέσει σε σένα

Ξεκίνησε από τις στήλες των lifestyle περιοδικών, σε μια εποχή που ο σεξουαλικός λόγος μοίραζε tips και τεχνικές. Σήμερα η Ειρήνη Χειρδάρη κάθεται απέναντι σε ανθρώπους που δεν ψάχνουν πια το «μαγικό κόλπο». Ψάχνουν να καταλάβουν γιατί δεν νιώθουν. Γιατί φοβούνται να σχετιστούν. Γιατί νιώθουν μοναξιά μέσα στη σχέση τους. Η ίδια λέει ότι αυτή η αλλαγή, από την τεχνική περιέργεια στην υπαρξιακή αναζήτηση, είναι η πιο σημαντική που έχει παρατηρήσει στα χρόνια της δουλειάς της. Και πως η σεξολογία σήμερα είναι πολύ περισσότερο ψυχολογία της επαφής.

Δεν ανήκει στην κατηγορία των ειδικών που μιλούν από απόσταση. Ακούει με μια καθαρή περιέργεια που δυσκολεύεσαι να την αποδώσεις στην εκπαίδευση, μάλλον έχει να κάνει με το ότι, όπως λέει η ίδια, έχει καταφέρει να ξεμάθει αρκετά από όσα διδάχτηκε. «Παλαιότερα προσπαθούσα να ταξινομήσω κάθε περίπτωση σε επιστημονικά καλούπια. Σήμερα ακούω πρώτα τη διαίσθησή μου μέσα στη συνεδρία».

Αυτό που την εκπλήσσει ακόμα, μετά από χιλιάδες ιστορίες, δεν είναι το παράδοξο ή το ακραίο. «Αυτό που με συγκλονίζει είναι η ευαισθησία και η τρωτότητα των ανθρώπων. Εχω πειστεί ότι οι άνθρωποι είναι καλοί. Και με εκπλήσσει ακόμα η ικανότητα του ανθρώπου να αναγεννάται από τα συντρίμμια του και να διεκδικεί ξανά τη σύνδεση και τον έρωτα».

Το έγκλημα που κανείς δεν τιμωρεί

Για την απουσία σεξουαλικής εκπαίδευσης από τα ελληνικά σχολεία έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τη λέξη «έγκλημα». Επιμένει. «Η άγνοια δεν είναι ποτέ αθώα. Είναι επικίνδυνη. Η Πολιτεία διστάζει γιατί ακούει φωνές που συγχέουν τη σεξουαλική εκπαίδευση με ενθάρρυνση της πράξης. Στην πραγματικότητα είναι εκπαίδευση στην αυτονομία και τα όρια. Φοβόμαστε ότι, αν δώσουμε στα παιδιά τις λέξεις, θα χάσουμε τον έλεγχο. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο». Μέσα στις συνεδρίες της συναντά ανθρώπους που κακοποιήθηκαν ως παιδιά και κουβαλούν μια αφόρητη ενοχή πιστεύοντας ότι έφταιγαν. «Ποιος είχε διδάξει σε αυτά τα παιδιά ότι το σώμα τους τούς ανήκει; Κανείς».

Ενα swipe αντί για σύνδεση

Μιλά για τη «μέθεξη», εκείνη τη στιγμή που η επαφή ξεπερνά το σωματικό και γίνεται κοινή εμπειρία ύπαρξης, και λέει ότι στην εποχή των dating apps μοιάζει με είδος υπό εξαφάνιση. «Ο εγκέφαλός μας εθίζεται στην ντοπαμίνη του επόμενου, δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση αφθονίας. Οταν νιώθεις ότι έχεις απεριόριστες επιλογές, παύεις να επενδύεις στην επιλογή που έχεις μπροστά σου». Εχουμε αποκτήσει, όπως υποστηρίζει, μια καταναλωτική ηθική του έρωτα. Αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους ως προφίλ προς αγορά και στο πρώτο ελάττωμα, κάνουμε επιστροφή προϊόντος. «Η βαθιά σύνδεση απαιτεί παύση και έκθεση. Δεν μπορείς να έρθεις σε μέθεξη με κάποιον αν είσαι σε ετοιμότητα φυγής. Η ντοπαμίνη προσφέρει στιγμιαία ευφορία. Η μέθεξη προσφέρει νόημα».

Δύο και τρεις γενιές πάγωσαν στον χρόνο

Για τη γενιά που μεγάλωσε μέσα στην κρίση και εγκλωβίστηκε στο πατρικό της δεν επιλέγει ήπιους χαρακτηρισμούς. «Η οικονομική εξάρτηση από το πατρικό σπίτι δεν είναι απλώς ένα πρακτικό ζήτημα στέγασης. Είναι ευνουχισμός. Εξαιρετικά δύσκολο να νιώσεις ερωτικό ον όταν η καθημερινότητά σου ελέγχεται, έστω και άτυπα, από το γονεϊκό βλέμμα». Χωρίς ιδιωτικότητα και αυτονομία, λέει, η σεξουαλικότητα συρρικνώνεται σε κάτι βιαστικό, κρυφό, διεκπεραιωτικό. Δεν μιλά μόνο για τους νέους. «Οχι μία, αλλά δύο και τρεις γενιές πάγωσαν στον χρόνο». Για την Gen Z λέει ότι η σχέση έχει γίνει πολυτέλεια, όχι ο έρωτας. «Ο έρωτας είναι ανάγκη, αλλά η δέσμευση απαιτεί ένα ελάχιστο αίσθημα ασφάλειας που η κρίση το ισοπέδωσε. Οι νέοι δεν έγιναν λιγότερο ερωτικοί. Εγιναν πιο φοβισμένοι. Το να διεκδικείς τη σύνδεση μέσα σε αυτές τις συνθήκες είναι ίσως η πιο γενναία υπαρξιακή δήλωση που μπορούν να κάνουν σήμερα».

Το «όχι» που ακόμα δεν ακούμε

Για το #MeToo είναι σαφής: ήταν αναγκαία έκρηξη, αλλά δεν αντικαθιστά τη σεξουαλική αγωγή που δεν έχουμε. «Θεωρητικά ξέρουμε πια ότι το “όχι” είναι “όχι”. Πρακτικά δυσκολευόμαστε να το καταλάβουμε στην ολότητά του. Οτι παρότι βγήκες ραντεβού και φιλήθηκες, δεν οφείλεις σεξ. Ή ότι, παρόλο που ξεκίνησες, έχεις δικαίωμα να αλλάξεις γνώμη στην πορεία». Γι’ αυτό, λέει, στην Ελλάδα δεν μιλάμε σχεδόν ποτέ για ενεργητική συναίνεση. «Το να ρωτάς “σου αρέσει αυτό;” δεν είναι ξενέρωτο. Είναι η απόλυτη σύνδεση».

Αυτό που αποκάλυψε η καραντίνα

Η πανδημία, όπως σημειώνει η Ειρήνη Χειρδάρη, λειτούργησε ως μεγεθυντικός φακός. «Η καραντίνα δεν κατέστρεψε ζευγάρια. Αποκάλυψε το κενό που προϋπήρχε, καλυμμένο από τον θόρυβο της καθημερινότητας. Αναγκαστήκαμε να κοιτάξουμε τον άνθρωπο απέναντί μας χωρίς τα φίλτρα διαφυγής. Αυτό που αποκαλύφθηκε είναι ότι πολλά ζευγάρια ήταν συνέταιροι στη διεκπεραίωση της ζωής, αλλά ξένοι στην ηδονή». Ταυτόχρονα, η απομόνωση μας θύμισε κάτι αρχέγονο: το ανθρώπινο δέρμα έχει ανάγκη το χάδι. «Για τα καλά ζευγάρια, σε έναν κόσμο που φάνταζε απειλητικός, το σώμα του συντρόφου έγινε το τελευταίο καταφύγιο».

Στα 40 αρχίζεις να διεκδικείς ό,τι σου αρέσει

Για τις γυναίκες της μέσης ηλικίας έχει μια θέση που αντιστρατεύεται τη λογική της αγοράς. Τα 40 και τα 50, λέει, είναι η δεκαετία της σεξουαλικής αναγέννησης, όχι της παρακμής. «Στα 20 παλεύεις να αρέσεις στους άλλους. Στα 40 και τα 50 διεκδικείς αυτό που αρέσει σε σένα. Ναι, την πονάει που αποχαιρετά την εικόνα της πρώτης νιότης. Αλλά η ανταλλαγή είναι δίκαιη: ανταλλάσσει την τέλεια εικόνα της με την τέλεια σεξουαλικότητά της. Τα χρόνια της νιότης ανήκουν στην εντύπωση. Τα χρόνια της ωριμότητας ανήκουν στην ηδονή».

Ο τέλειος ψηφιακός σύντροφος και η ερωτεύσιμη ατέλεια

Για τους AI συντρόφους, που ήδη δεν είναι θέμα του μέλλοντος, λέει ότι δεν φοβάται την τεχνολογία. Φοβάται την ανθρώπινη παραίτηση. «Ενας ψηφιακός σύντροφος μπορεί να είναι τέλειος καθρέφτης. Αλλά ο έρωτας δεν είναι καθρέφτισμα, είναι συνάντηση και σύγκρουση. Εκτός κι αν είσαι ναρκισσιστής. Το AI θα σου δώσει αυτό που θέλεις. Ενας αληθινός άνθρωπος μπορεί να σου δώσει αυτό που έχεις ανάγκη για να εξελιχθείς. Κι αν αφαιρέσεις το ελάττωμα από τη σχέση, αφαιρείς τη ζωή την ίδια». Κανένας κώδικας, καταλήγει, δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ηλεκτρική εκκένωση που νιώθεις όταν ακουμπάς το δέρμα ενός ανθρώπου με τον οποίο έχεις χημεία. «Το μέλλον μας δεν είναι η ψηφιακή τελειότητα. Είναι η επιστροφή στην ερωτεύσιμη ατέλεια της ανθρώπινης επαφής».