Η αιματοβαμμένη Λατινική Αμερική, οι επαναστάσεις, οι δικτατορίες: Από τον Μπολιβάρ και τους Σαντινίστας στον Μοράλες, τον Τσάβες και τον Μαδούρο

Βαμμένη με το αίμα των ιθαγενών πληθυσμών και μετέπειτα όλων σχεδόν των λαών της είναι η Ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Μια Ιστορία γεμάτη από αποικιοκρατικές εισβολές και συγκρούσεις, μακροχρόνιους απελευθερωτικούς αγώνες, σκληρές στρατιωτικές δικτατορίες, επαναστατικά κινήματα που σε ορισμένες περιπτώσεις επικράτησαν, αλλά σε λίγες έφεραν την άνοιξη.

Αυτό το απέραντο «εργαστήριο» διεργασιών και ανατροπών που ήρθε στην επικαιρότητα με την πρόσφατη… καουμπόικης έμπνευσης επιχείρηση του Ντόναλντ Τραμπ στη Βενεζουέλα για τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, η οποία παραπέμπει στις… πατρογονικές εστίες της Αγριας Δύσης, υπενθυμίζει ότι δεν υπάρχει μονοδιάστατη ανάγνωση της Ιστορίας. Στον βαθμό που αυτή αποτελεί τη διαχρονική απεικόνιση και έκφραση των κοινωνικοπολιτικών αντιθέσεων, των αγώνων για την εξουσία, αλλά ακόμη και της μετάλλαξης συλλογικών προσπαθειών που για αλλού ξεκίνησαν και αλλού κατέληξαν.

Το σίγουρο είναι ότι αυτή η τεράστια και ιδιαίτερα πλούσια σε φυσικούς πόρους έκταση κατοικείται σήμερα από πληθυσμούς, στην πλειονότητά τους, βυθισμένους στη φτώχεια, στην ανέχεια και την ανελευθερία. Τούτο, όμως, δεν είναι το αποτέλεσμα μόνο των… «κακών Μαδούρο» που αντιτίθενται στα αμερικανικά συμφέροντα, αλλά, κυρίως, εκείνων των βραχιόνων εξουσίας που ευνόησαν ή και τοποθέτησαν οι ίδιες οι ΗΠΑ ακριβώς για να κατοχυρώσουν και να διευρύνουν τα συμφέροντά τους στην περιοχή.

Έτσι, δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις για όσους επιδιώκουν να ερμηνεύσουν τα τωρινά γεγονότα υπό το βάρος της ιστορικής κληρονομιάς που κουβαλούν αυτές οι χώρες.

Το δόγμα «Donroe»

Ξεκάθαρο είναι, ωστόσο, το πολιτικό πρόταγμα του Ντόναλντ Τραμπ, που με κυνικό τρόπο ομολόγησε ότι πίσω από την πρόσφατη επέμβαση-απαγωγή του ζεύγους Μαδούρο βρίσκεται το στρατηγικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά κοιτάσματα του κόσμου, με την «εθνική απειλή» περί της διακίνησης ναρκωτικών από το εν λόγω καθεστώς να αποτελεί τη σαθρή δικαιολογητική βάση για την ανοιχτή παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας ενός ανεξάρτητου κράτους.

Αλλωστε, η Ουάσινγκτον, διά στόματος Τραμπ, κομπάζει ότι είναι αυτή που κυβερνά πλέον τη Βενεζουέλα, δείχνοντας ξεκάθαρα ότι βρισκόμαστε σε μια φάση που αρχίζει να ξετυλίγεται το «δόγμα Donroe» (από το όνομα «Donald Trump» και το «δόγμα Monroe») όπως ήδη αποκαλείται η στρατηγική του Αμερικανού προέδρου για την απόλυτη κυριαρχία των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο και όχι μόνο… Η αφετηρία του, με τη διόλου συμβολικού χαρακτήρα μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού σε Κόλπο της Αμερικής, η συνέχεια με τις «εξαγγελίες» περί ενσωμάτωσης του… Καναδά, της Διώρυγας του Παναμά, της Γροιλανδίας και πλέον η στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα αναδεικνύουν μια μεθοδευμένη κλιμάκωση, επενδεδυμένη με το απρόβλεπτο των κινήσεων και την τακτική του αιφνιδιασμού που πιστά ακολουθεί ο Τραμπ.

Σε κάθε περίπτωση, ο «ζωτικός χώρος» της Λατινικής Αμερικής θα αποτελέσει, για μια ακόμη φορά, το προνομιακό πεδίο εφαρμογής της αμερικανικής αναθεωρητικής πολιτικής.

Πριν από 534 χρόνια

Η τυχαία ανακάλυψη της Αμερικής από τον Χριστόφορο Κολόμβο το 1492 -αν και υποστηρίζεται ότι άλλοι έφθασαν νωρίτερα-, όταν τα πλοία του κατέπλευσαν στις Μπαχάμες, θεωρώντας ότι πρόκειται για τις Δυτικές Ινδίες, είναι η αρχή της μεγάλης περιπέτειας για τους ιθαγενείς πληθυσμούς της ηπείρου που υπολογίζονται σε 50-60 εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτοί ζούσαν χωρισμένοι σε διάφορες κοινότητες, με την κουλτούρα τους, τους οικισμούς τους και καθένας με το δικό του «σύστημα» επιβίωσης που ήταν βασισμένο στη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Το μέγεθος της καταστροφής που ακολούθησε τις διαδοχικές αποβάσεις των Ευρωπαίων κατακτητών ήταν τεράστιο. Η χωρίς όρους και όρια διεκδίκηση των ανεξερεύνητων εκτάσεων, που ήταν πλούσιες σε πρώτες ύλες, πολύτιμα μέταλλα και κάθε είδους φυσικούς πόρους, οδήγησε στην υποδούλωση και στον αφανισμό των ιθαγενών πληθυσμών. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις έναν αιώνα μετά, ο αριθμός τους δεν ξεπερνούσε τα 10 εκατομμύρια.

Κατά τη διάρκεια του 15ου και 16ου αιώνα, Πορτογάλοι, Ισπανοί και αργότερα Αγγλοι οργάνωσαν αμέτρητες αποστολές για την κατάκτηση αυτού του «νέου κόσμου». Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένες ημερομηνίες-ορόσημα έχουν τη σημασία τους.

Το 1494 Ισπανία και Πορτογαλία υπογράφουν τη Συνθήκη Τορδεσίγιας, με βάση την οποία η πρώτη αποκτά τα περισσότερα εδάφη της Νότιας Αμερικής, εκτός ενός τμήματος της Βραζιλίας, που περνά στη δεύτερη. Το 1500-1503 ο Ιταλός εξερευνητής, οικονομολόγος και χαρτογράφος Αμέριγκο Βεσπούτσι με τα δικά του ταξίδια ήταν ο πρώτος που απέδειξε ότι η Βραζιλία και άλλες περιοχές του «νέου κόσμου» δεν αποτελούν τις ανατολικές παρυφές της Ασίας, αλλά μια διαφορετική ήπειρο. Το 1507, παίρνοντας το όνομά του, η Αμερική εμφανίζεται για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό Ατλαντα.

To 1520 ο στρατηγός Ερνάν Κορτές κατακτά, διά πυρός και σιδήρου, το κράτος των Αζτέκων, το σημερινό Μεξικό, και καταστρέφει την πρωτεύουσά τους Τενοτστιτλάν. Με μόλις 400, αλλά καλά οπλισμένους, άνδρες υπέταξε 200.000 Αζτέκους τους οποίους, αν και τον υποδέχθηκαν ως ήρωα, αντιμετώπισε με πρωτοφανή αγριότητα. Με συστηματικές δολοφονίες, βασανιστήρια, καταστροφή σπιτιών και μνημείων και τελικό στόχο να υφαρπάξει το χρυσό και ό,τι άλλο πολύτιμο διέθεταν.

Από το 1502 ξεκίνησε η εκστρατεία ενός άλλου φημισμένου conquistador, του Ισπανού Φρανσίσκο Πισάρο, που αρχικά έφτασε στην Καραϊβική, μετά εξερεύνησε περιοχές κοντά στον Παναμά, ενώ το 1532 κατέκτησε το Περού των Ινκας.

Το 1535-1537 ο επίσης κορυφαίος conquistador Ντιέγο ντε Αλμάγρο εκστρατεύει στο νότιο Περού, στη Βολιβία και τη Χιλή, όπου υποτάσσει τους ιθαγενείς, αλλά έρχεται σε σύγκρουση και με τον Πισάρο.

Το 1595 η Αγγλία εισέρχεται δυναμικά στον ανταγωνισμό για τα πλούσια εδάφη της Νότιας Αμερικής, με τον σερ Ουόλτερ Ράλεϊ να εξερευνά τη Γουιάνα αναζητώντας το… Ελντοράδο.

Η αντίστροφη μέτρηση

Επειτα από δεκαετίες αποικιοκρατικής κυριαρχίας και τις σποραδικές αντιστάσεις από διάφορες φυλές αρχίζουν οι πρώτες μεγάλες συγκρούσεις. Το 1780-1783 εκδηλώνεται στο νότιο Περού και τη βόρεια Βολιβία η Μεγάλη Εξέγερση του Τουπάκ Αμάρου του Β’ (από τον οποίο βαφτίστηκε και το μετέπειτα κίνημα των Τουπαμάρος), με στόχο το διώξιμο των κατακτητών και την επανασύσταση του κράτους των Ινκας.

Αν και τελικά ηττήθηκε από τα ξένα στρατεύματα, θεωρείται ο πρόδρομος για τους αγώνες ανεξαρτησίας πολλών νοτιοαμερικανικών κρατών. Στο πλαίσιο αυτό, το 1812 καταργείται η υποχρεωτική εργασία των ιθαγενών και το 1816 η Αργεντινή ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της.

Σε τούτη τη σκοτεινή ιστορική διαδρομή αναδεικνύονται δύο εμβληματικές μορφές που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Ο ένας είναι ο Αργεντινός επαναστάτης και εθνικός ήρωας της χώρας Χοσέ Φρανσίσκο δε Σαν Μαρτίν που, μεταξύ άλλων, απελευθέρωσε τη Χιλή (το 1818) και το Περού (το 1821) από την ισπανική κυριαρχία.

Ο δεύτερος είναι ο Σιμόν Μπολιβάρ που, αν και γόνος πλούσιας και αριστοκρατικής οικογένειας γαιοκτημόνων στη Βενεζουέλα, ηγήθηκε διαφόρων κινημάτων ανεξαρτησίας σε όλη τη Νότια Αμερική και ειδικότερα στις περιοχές που σήμερα αποτελούν τη Βενεζουέλα, την Κολομβία, τον Ισημερινό, το Περού, τον Παναμά και τη Βολιβία. Ο Μπολιβάρ, αποκαλούμενος και El Libertador (ο Ελευθερωτής), θεωρείται κορυφαίος ήρωας σε αυτές τις χώρες, ενώ με τη δράση του μπόλιασε τα μετέπειτα επαναστατικά κινήματα.

Στο πλευρό του Μπολιβάρ είχε ταχθεί και η μικρή Αϊτή μετά την απελευθέρωσή της από τους Γάλλους, που το 1821 ανέδειξε πρόεδρό της τον Ζαν-Πιερ Μπουαγιέ, τον πρώτο ηγέτη ξένης χώρας ο οποίος αναγνώρισε τότε, -μέσω αλληλογραφίας του με τον Αδαμάντιο Κοραή-, τον αγώνα των Ελλήνων για τη δική τους απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό.

Η νέα αποικιοκρατία

Παρά την ανεξαρτησία τους οι χώρες της Λατινικής Αμερικής αποτέλεσαν το πεδίο νέων συγκρούσεων, κυρίως όμως μιας καινούριας αποικιοκρατικής εκστρατείας, με βάση το περίφημο δόγμα Μονρόε που διατυπώθηκε το 1823 από τον 5ο πρόεδρο των ΗΠΑ Τζέιμς Μονρόε, με στόχο την απαγόρευση της εμπλοκής των Ευρωπαίων στην περιοχή. Αρχικά μπορεί να θεωρήθηκε από ορισμένους, όπως ο μετέπειτα πρόεδρος Τζον Κουίνσι Ανταμς, ως εναντίωση των ΗΠΑ στην αποικιοκρατία.

Στην πορεία, όμως, το 1904, ο 26ος πρόεδρος Θίοντορ Ρούζβελτ τού έδωσε την πραγματική του διάσταση, καθιερώνοντας το δικαίωμα των ΗΠΑ να παρεμβαίνουν στα εσωτερικά των χωρών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Και εδώ ο σκοπός ήταν υποτίθεται «αγαθός», προβλέποντας τη διατήρηση της τάξης και της σταθερότητας.

Επί της ουσίας, όμως, αποτέλεσε το διαβατήριο για την ανενδοίαστη εδραίωση των αμερικανικών συμφερόντων, είτε οικονομικών, όπως αυτά εκφράζονταν από τους εκάστοτε επιχειρηματικούς κολοσσούς που αναλάμβαναν κατ’ αποκλειστικότητα την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών, είτε πολιτικών μέσω διορισμένων κυβερνήσεων που με τη στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ καταδυνάστευσαν τους λαούς της περιοχής. Τούτο μαρτυρούν οι 13 άμεσες και οι… αμέτρητες έμμεσες επεμβάσεις.

■ Η αρχή έγινε και πάλι από τη Βενεζουέλα και μάλιστα πολύ νωρίς, το 1908, με την υποστήριξη της ανατροπής του δικτάτορα Τσιπριάνο Κάστρο από τον αντιπρόεδρό του Χουάν Γκόμεζ, ο οποίος άνοιξε τον δρόμο για την ανάπτυξη της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας και την εκμετάλλευσή της από τους Αμερικανούς.

■ Το 1954 στη Γουατεμάλα, με την ανατροπή του προέδρου Χακόμπο Αρμπένζ Γκουζμάν από μισθοφόρους εκπαιδευμένους από τη CIA, καθώς με την αγροτική μεταρρύθμισή του απείλησε τα συμφέροντα της αμερικανικής εταιρείας United Fruit Corporation (μετέπειτα Chiquita Brands). Ακολούθησε εμφύλιος για 36 χρόνια…

■ Στην Κούβα ο στρατηγός Φουλχένσιο Μπατίστα υπήρξε δικτάτορας με την υποστήριξη των ΗΠΑ, με τελευταία θητεία την περίοδο από το 1952 έως και το 1959, όταν ανατράπηκε από το επαναστατικό κίνημα του Φιντέλ Κάστρο. Επί κυριαρχίας του, οι ΗΠΑ ήλεγχαν τη βιομηχανία της ζάχαρης, αλλοδαποί κατείχαν το 70% της καλλιεργήσιμης γης και η Αβάνα ήταν το «πάρκο διασκέδασης», με καζίνο, καμπαρέ κ.λπ., των εύπορων Αμερικανών.

Το 1961 έγινε η διαβόητη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων από εξόριστους αντιφρονούντες Κουβανούς. Ενα σχέδιο που είχε εγκριθεί από τον πρόεδρο Αϊζενχάουερ, υλοποιήθηκε επί προεδρίας Τζον Κένεντι και οδηγήθηκε σε φιάσκο. Ακολούθησε κάποιους μήνες αργότερα η πρόθεση της Σοβιετικής Ενωσης επί Νικίτα Χρουστσόφ να εγκαταστήσει πυραύλους σε κουβανικό έδαφος, που απετράπη τελικά, αλλά λίγο έλειψε να αποτελέσει το φιτίλι για έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

■ Στη Βραζιλία, το 1964, η Ουάσινγκτον τροφοδότησε τις ομάδες ανατροπής του προέδρου Ζοάο Γκουλάρ, τον οποίο διαδέχθηκε αιμοσταγής στρατιωτική δικτατορία μέχρι το 1985.

■ Στη Χιλή, μετά το πιο επιτυχημένο πείραμα εγκαθίδρυσης ενός σοσιαλιστικού, αλλά και δημοκρατικού καθεστώτος από τον πρόεδρο Σαλβαδόρ Αλιέντε, το 1973 με προσωπική εντολή του τότε Αμερικανού προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον, οργανώθηκε το πραξικόπημα για την ανατροπή του. Ο Αλιέντε έπεσε μέσα στο Προεδρικό Μέγαρο με το όπλο στο χέρι και τον διαδέχθηκε μια από τις πιο στυγνές δικτατορίες, με επικεφαλής τον στρατηγό Πινοσέτ, που άφησε πίσω της εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, βασανισμένους και εξαφανισμένους.

■ Η Επιχείρηση «Κόνδωρ», από το 1975 έως το 1983, αφορούσε την ενεργό υποστήριξη των ΗΠΑ σε έξι δικτατορικά καθεστώτα της περιοχής (Αργεντινή, Χιλή, Ουρουγουάη, Παραγουάη, Βολιβία, Βραζιλία) μέσω, μεταξύ άλλων, της δημιουργίας διακρατικού δικτύου με στόχο τη δίωξη πολιτικών αντιφρονούντων.

■ Πέραν αυτών, υπήρξαν πολλές ακόμη παρεμβάσεις σε διάφορες χώρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση της Νικαράγουα, όπου το 1979 οι Σαντινίστας υπό τον Ντανιέλ Ορτέγα ανέτρεψαν τον δικτάτορα Αναστάσιο Σομόζα, για να ακολουθήσει η οργάνωση και υποστήριξη των αντεπαναστατικών ομάδων Κόντρας, που οδήγησε σε πολυετή εμφύλιο πόλεμο με δεκάδες χιλιάδες θύματα. Το ίδιο περίπου συνέβη και στην περίπτωση του Ελ Σαλβαδόρ.

Η επόμενη μέρα

Κοινή συνισταμένη σε όλα αυτά τα καθεστώτα που διέθεταν λαϊκή νομιμοποίηση ήταν η άμεση απειλή για τα ισχυρά αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα, όπως «μεταφράζονταν» οι πολιτικές εθνικοποίησης των βασικών πλουτοπαραγωγικών πηγών (πετρέλαια, γεωργική παραγωγή, ορυχεία κ.ά.).

Σε αρκετές περιπτώσεις -όπως της Χιλής του Αλιέντε- και για όσο κατάφεραν να επιβιώσουν, τα καθεστώτα αυτά εφάρμοσαν πολιτικές αναδιανομής που ανακούφισαν τους πληθυσμούς από τη φτώχεια και την ανέχεια, κατοχυρώνοντας παράλληλα βασικά δημοκρατικά δικαιώματα.

Σε άλλες, έπειτα από μια πρώτη περίοδο βρέθηκαν αντιμέτωπα με εσωτερικά προβλήματα, ενώ δεν κατάφεραν να ξεφύγουν από ολοκληρωτικές λογικές απέναντι στους όποιους αντιφρονούντες. Αναδεικνύοντας το γεγονός ότι παρά την «άνοιξη» των τελευταίων δεκαετιών, με την πτώση των δικτατοριών, σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής ο ουσιαστικός εκδημοκρατισμός παραμένει ζητούμενο.

Ετσι, μπορεί στη Νικαράγουα να επικράτησαν οι Σαντινίστας, αλλά το καθεστώς καιρό τώρα κατηγορείται για διαφθορά και διώξεις των αντιπάλων του. Η Βολιβία, η χώρα με τα περισσότερα πραξικοπήματα στον κόσμο από το 1950 -23 συνολικά από τα οποία τα 12 αποτυχημένα- και με την πλούσια ιστορία επαναστάσεων ήδη από το 1952 και αργότερα με την εξέγερση υπό τον Τσε Γκεβάρα (που οδήγησε και στη δολοφονία του, το 1967), έζησε ακόμη και τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 τους λεγόμενους «πολέμους» του νερού και του φυσικού αερίου, όταν ο λαός ξεσηκώθηκε για να υπερασπιστεί τους εθνικούς πόρους.

Το κύμα των αντιδράσεων έφερε στην εξουσία το 2006 τον Εβο Μοράλες που πρόταξε τα δικαιώματα των ιθαγενών πληθυσμών, την κοινωνική δικαιοσύνη και τον έλεγχο των φυσικών πόρων. Παρά τις πολιτικές αναδιανομής που ακολούθησε, δεν απέφυγε κι αυτός την προσκόλληση στην εξουσία. Ετσι το 2019, όταν επεδίωξε να επανεκλεγεί για τέταρτη συνεχόμενη φορά, υπήρξαν μαζικές λαϊκές αντιδράσεις που αντιμετωπίστηκαν με βίαιη καταστολή, και με αποτέλεσμα την παραίτηση και τη φυγή του. Επειτα από μια περίοδο έντονης αστάθειας, στις πρόσφατες εκλογές τον Οκτώβριο του 2025 επικράτησε το Χριστανοδημοκρατικό Κόμμα του Ροδρίγο Πας.

Αντίστοιχα, στις προεδρικές εκλογές στη Χιλή, μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο, επικράτησε με ποσοστό 58,2% ο υπερσυντηρητικός πολιτικός Χοσέ Αντόνιο Καστ, σηματοδοτώντας τη μεγαλύτερη στροφή της χώρας προς τα δεξιά από την πτώση της δικτατορίας του Πινοσέτ το 1990, πορτρέτα του οποίου επανεμφανίστηκαν ανάμεσα στους πανηγυρίζοντες οπαδούς του νικητή…

Ασφυκτική πίεση αναμένεται να δεχθεί και το καθεστώς της Κούβας, που μετά τον θάνατο του Φιντέλ Κάστρο έχει υποστεί απομυθοποίηση. Μπορεί να παρέμεινε ακλόνητο επί έξι και πλέον δεκαετίες, ωστόσο, ιδιαίτερα μετά την πτώση της Σοβιετικής Ενωσης, έχασε πολύτιμα στηρίγματα, γεγονός που σε συνδυασμό με τα εμπάργκο των ΗΠΑ οδήγησε σε χειροτέρευση του βιοτικού επιπέδου, κάτι που θα ενταθεί με την απώλεια και του πετρελαίου από τη Βενεζουέλα.

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί και η ίδια η Βενεζουέλα, καθώς, όπως οι περισσότεροι αναγνωρίζουν, ο Τσάβες μπορεί να μην ήταν Κάστρο, αλλά σίγουρα ο Μαδούρο δεν ήταν Τσάβες… Ο Ούγκο Τσάβες, πέραν του αυταρχισμού και των λαϊκίστικων χαρακτηριστικών για τα οποία κατηγορούνταν, έφερε από το 1998 ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις με περιφερειακά δημοκρατικά συμβούλια, κρατικοποίηση στρατηγικής σημασίας επιχειρήσεων, αύξηση των δαπανών στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης, προγράμματα κρατικής πρόνοιας, μείωση του ποσοστού του πληθυσμού που ζούσε κάτω από το όριο της φτώχειας. Διατηρώντας έτσι υψηλή δημοφιλία μέχρι τον θάνατό του το 2013.

Η διαδοχή του από τον Νικολάς Μαδούρο οδήγησε τη χώρα σε θεσμική και οικονομική κρίση με την εγκληματικότητα, τον πληθωρισμό και τη φτώχεια να αυξάνονται και τις δημοκρατικές ελευθερίες να δοκιμάζονται.

Η Ουρουγουάη του Μουχίκα

Μέσα στο γενικότερο σκηνικό των σκληρών δικτατοριών και των επαναστατικών κινημάτων που κατέλαβαν την εξουσία, μετεξελισσόμενα σε κάποιες περιπτώσεις, σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, υπάρχουν λίγες φωτεινές εξαιρέσεις. Με πιο διακριτή αυτή της Ουρουγουάης, την οποία σφράγισε με την πορεία του ο Χοσέ «Πέπε» Μουχίκα, ο πρώην αντάρτης και πρόεδρός της από το 2010 έως το 2015.

Ο Μουχίκα, που ήταν γνωστός ως ο «φτωχότερος πρόεδρος του κόσμου», επειδή έδινε σχεδόν όλο τον μισθό του σε προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, ζούσε σε ένα μικρό σπίτι και οδηγούσε έναν «Σκαραβαίο» δεκαετιών, έφυγε από τη ζωή τον Μάιο του 2025, αφήνοντας πίσω του μια χώρα που από θέατρο αποικιοκρατικών εισβολών και συγκρούσεων ήδη από το 1516, και αφού έζησε μακρόχρονους απελευθερωτικούς αγώνες και σκληρές δικτατορίες, σήμερα κατατάσσεται πρώτη στη Λατινική Αμερική στους δείκτες δημοκρατίας, ευημερίας, χαμηλής διαφθοράς, ελευθερίας του Τύπου, ακόμη και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

Φωτογραφία: Getty images / Ideal image