Ήρθε το τέλος του food craving και της συναισθηματικής κατανάλωσης;

«Τα φάρμακα νέου τύπου κατά της παχυσαρκίας είναι μια τεράστια ανακάλυψη. Χωρίς καμία αμφιβολία. Αλλά, μαγικά, όχι, δεν είναι σε καμία περίπτωση. Δεν τα παίρνεις και τελείωσες, αντιθέτως, η λειτουργία τους είναι να βοηθούν τον οργανισμό να χάσει βάρος. Αλλά δεν είναι “μαγικά” όπως πολλοί λένε, αυτό είναι μια πολύ μεγάλη παρανόηση. Για να το πω όσο πιο απλά γίνεται, εάν παράλληλα με τη λήψη των σκευασμάτων αυτής της κατηγορίας ο ασθενής δεν ακολουθεί συστηματικό πρόγραμμα διατροφής και άσκησης, καλύτερα να μην αρχίσει να τα παίρνει». Αυτό επισημαίνει ο Γεώργιος Π. Χρούσος, καθηγητής Ιατρικης ΕΚΠΑ, διευθυντής στο Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Υγείας, Μητέρα, Παιδιού και Ιατρικής Ακριβείας.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ: Πιστεύετε πως όλοι όσοι λαμβάνουν φάρμακα κατά της παχυσαρκίας συνδυάζουν την αγωγή με διατροφή και γυμναστική;

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΡΟΥΣΟΣ: Προσωπικά εγώ ως γιατρός -και μάλιστα ως ένας γιατρός που περίμενε επί πολλά χρόνια την κυκλοφορία αυτών των σκευασμάτων, διότι έχουν ιστορία τουλάχιστον 23 ετών- τονίζω στους ασθενείς μου με τη μέγιστη έμφαση ότι με τα συγκεκριμένα φάρμακα ο λήπτης χάνει βάρος, χάνει λίπος - αλλά χάνει και μυϊκή μάζα. Οπότε, εάν μετά από ένα διάστημα, π.χ. αφού περάσει ένα έτος θεραπείας, ο ασθενής διακόψει την αγωγή, θα αρχίσει να παίρνει ξανά βάρος. Ωστόσο, θα είναι χειρότερα από την πρότερη κατάστασή του, διότι τα επιπλέον κιλά θα είναι λίπος, όχι μυϊκή μάζα - αυτή θα έχει χαθεί.

Β.Τ.: Αρα, στην ουσία τα καινούρια φάρμακα αδυνατίσματος προϋποθέτουν -και συνεπάγονται- μια απόφαση ζωής;

Γ.Χ.: Ακριβώς. Διότι, από τα στατιστικά στοιχεία που έχουμε έως τώρα, φαίνεται πως μόνο το 20% των ασθενών δεν παίρνει ξανά βάρος αφού διακόψει τη θεραπεία. Για το 80% που παίρνουν τέτοιου είδους φάρμακα ισχύει ότι θα πρέπει να τα παίρνουν εφ’ όρου ζωής.

Β.Τ.: Το «μήνυμα» που παίρνει ο ανθρώπινος οργανισμός από τα φάρμακα αδυνατίσματος ποιο είναι; Δηλαδή, τι ακριβώς αναστέλλουν;

Γ.Χ.: Κάτι πολύ σημαντικό σε σχέση με την επενέργεια των συγκεκριμένων ουσιών είναι ότι δεν στοχεύουν μόνο στους υποδοχείς που βρίσκονται στο στομάχι και το έντερο, όπως νομίζαμε στην αρχή. Στοχεύουν επίσης σε υποδοχείς του εγκεφάλου. Και πρακτικά, οι ορμόνες που είναι κατ’ ουσίαν ορμόνες του στομάχου δρουν στον εγκέφαλο αυξάνοντας την ντοπαμίνη, η οποία συνδέεται με την ικανοποίηση, την ηδονή. Οπότε τα φάρμακα δημιουργούν τεχνητό κορεσμό και, τελικά, ο ασθενής έχει την αίσθηση πως η επιθυμία του να καταναλώσει τροφή έχει καλυφθεί. Ταυτόχρονα, αυξάνεται ο ρυθμός του μεταβολισμού και μειώνεται η κινητικότητα του εντέρου, κάτι που σημαίνει ότι η τροφή παραμένει για περισσότερο χρόνο στο πεπτικό σύστημα. Αλλά η δράση των φαρμάκων στον εγκέφαλο είναι πολύ σημαντική. Στην περίπτωση της βουλιμίας, για παράδειγμα, υπάρχει ολική ανάσχεση. Εχω δει βουλιμικά άτομα, κυρίως γυναίκες, που ενώ μπορεί να ξυπνούσαν στη μέση της νύχτας και να άδειαζαν το ψυγείο τους, ακολουθώντας θεραπεία με φάρμακα κατά της παχυσαρκίας να αλλάζουν τελείως συμπεριφορά.

Β.Τ.: Και για την ανορεξία; Θα μπορούσαν τα ίδια φάρμακα, ή μία τρόπον τινά αντιστροφή της δράσης τους, να συμβάλουν στη θεραπεία και των ανορεξικών;

Γ.Χ.: Το ζήτημα της νευρικής ανορεξίας είναι εξαιρετικά ευαίσθητο και, εύλογα, υπάρχει μια διστακτικότητα στο να γίνουν συστηματικές έρευνες σχετικά. Εντούτοις, προσωπικά πιστεύω πως τα καινούρια φάρμακα θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ανορεξικούς.

Β.Τ.: Είπατε ότι τα φάρμακα αδυνατίσματος δεν είναι «μαγικά». Είναι όμως τόσο καλά -ή ακόμη και ευεργετικά- όπως πολλοί υποστηρίζουν; Κι εσείς ο ίδιος τα χαρακτηρίσατε, κατ’ αρχάς, «τεράστια ανακάλυψη».

Γ.Χ.: Είναι, όντως, μια τεράστια ανακάλυψη, μια πολύ σημαντική κατάκτηση της επιστήμης. Διότι εξουδετερώνουν όλες τις βλαβερές επιπτώσεις της παχυσαρκίας. Η αποτελεσματικότητα της δράσης τους, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, είναι πραγματικά εκπληκτική. Εχω δει διαβητικούς να θεραπεύονται από τον διαβήτη χάρη σε αυτά τα φάρμακα. Υπερτασικούς, το ίδιο, να εξαφανίζεται η υπέρτασή τους. Δισλιπιδαιμικούς να μην έχουν πια ανεβασμένη χοληστερίνη. Αλλοι, με χρόνια άλγη στα γόνατα, να μην πονάνε πια καθόλου. Μιλάμε για ανθρώπους παχύσαρκους, που δυσκολεύονταν ακόμη και στην απλή βάδιση. Και τώρα μου λένε «πήρα τα φάρμακα, έχασα βάρος και μπορώ πλέον να ανεβαίνω σκάλες». Αυτό είναι πολύ σημαντικό, διότι οι χόνδροι των αρθρώσεων στον οργανισμό μας είναι φτιαγμένοι για να αντεπεξέρχονται στο φυσιολογικό βάρος. Η αντοχή τους δεν είναι απεριόριστη. Οπότε, όταν επιτυγχάνεται η απώλεια του υπερβάλλοντος βάρους, οι χόνδροι, οι αρθρώσεις καλύτερα, απελευθερώνονται.

Β.Τ.: Πιστεύετε ότι τα φάρμακα αδυνατίσματος, πέρα από την αποτελεσματικότητά τους αυτή καθαυτή, αλλάζουν και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την παχυσαρκία γενικότερα; Ως προς τα κοινωνικά στερεότυπα, το υπερβάλλον σωματικό βάρος θεωρείται λίγο πολύ ζήτημα επιλογής καθενός, όχι μια παθολογική κατάσταση. Καθώς, όμως, τα φάρμακα νέου τύπου καταστέλλουν την παχυσαρκία, όποια και εάν είναι η φύση της, η όλη συζήτηση παύει να έχει νόημα πια, έτσι δεν είναι;

Γ.Χ.: Το γεγονός είναι πως αυτά τα φάρμακα αποτελούν τη μόνη πραγματική βοήθεια που έχουμε για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Εμείς οι ενδοκρινολόγοι είχαμε, ανέκαθεν, πολύ μεγάλο πρόβλημα με τους παχύσαρκους ασθενείς. Πριν από την έλευση των φαρμάκων αδυνατίσματος, πολύ λίγα πράγματα μπορούσαμε να κάνουμε για να τους βοήθησουμε - ιδιαίτερα τα παιδιά. Η παιδική παχυσαρκία παραμένει ένα πολύ σοβαρό και ευαίσθητο ζήτημα. Ωστόσο, η παχυσαρκία δεν είναι επιλογή, είναι νόσος, χωρίς καμία αμφιβολία. Δεν ισχύει ότι ο παχύσαρκος μπορεί να αδυνατίσει αλλά δεν θέλει. Οχι, ο οργανισμός ενός παχύσαρκου δεν έχει τη δυνατότητα να περιορίσει το σωματικό βάρος χωρίς βοήθεια. Είναι νόσος, λοιπόν, η παχυσαρκία - ή, για να το πω πιο σωστά, η παχυσαρκία είναι εκδήλωση νόσου, εκδήλωση μεταβολικής νόσου, μια και είναι ορατή, μπορούμε να την εντοπίσουμε γύρω μας, να την αντιληφθούμε. Αλλά οι συννοσηρότητες της παχυσαρκίας, όπως τις ονομάζουμε, δηλαδή όλη η παθολογία που συνδέεται στενά με την παχυσαρκία και είναι εξαιρετικά σοβαρή, παραμένει κατά το πλείστον αθέατη.

Β.Τ.: Αληθεύει ότι τα νέα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας μπορούν να συμβάλουν στην καταπολέμηση σοβαρών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένου ακόμη και του καρκίνου;

Γ.Χ.: Ναι, διότι κάθε τύπος καρκίνου έχει χειρότερα χαρακτηριστικά αν ο ασθενής είναι παχύσαρκος. Το κοιλιακό λίπος είναι ένα «εργοστάσιο» που παράγει φλεγμονώδεις ουσίες. Συνεπώς, όταν κάποιος πάσχει από παχυσαρκία, ταυτοχρόνως έχει τάση προς φλεγμόνωση. Και η φλεγμονή από μόνη της αυξάνει την καρκινογένεση. Αλλά δεν είναι μόνο η φλεγμόνωση, υπάρχουν και οι αυξητικοί παράγοντες της παχυσαρκίας, οι οποίοι σε σχέση με τον καρκίνο είναι ό,τι χειρότερο, καθώς τον διεγείρουν. Τελευταία έχουν αρχίσει οι ογκολόγοι και παραπέμπουν ασθενείς τους, καρκινοπαθείς, σε εμάς τους ενδοκρινολόγους, προκειμένου να τους βοηθήσουμε με τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας, επειδή η πρόγνωση για την εξέλιξη του καρκίνου θα είναι καλύτερη με τη μείωση του σωματικού βάρους. Και η πρόοδος κατά κανόνα είναι ορατή μόλις οι ασθενείς αρχίζουν να χάνουν κιλά. Αλλά και προληπτικά, π.χ., για τις γυναίκες που χάνουν βάρος με τη βοήθεια των νέων σκευασμάτων καταγράφεται αύξηση των πιθανοτήτων να αποφύγουν νόσηση με καρκίνο σε ποσοστό περίπου 20%. Για τους άνδρες η αναλογία είναι μόνο 8% επί του παρόντος - πιστεύω όμως ότι κι αυτό θα βελτιωθεί συν τω χρόνω. Τώρα πια τα φάρμακα αδυνατίσματος συνταγογραφούνται και από τους καρδιολόγους, για την καρδιακή ανεπάρκεια, ενώ συνιστώνται επίσης και για τη νεφρική ανεπάρκεια.

Β.Τ.: Για την αντιμετώπιση του Αλτσχάιμερ, πιστεύετε πως τα φάρμακα αδυνατίσματος θα μπορούσαν να βοηθήσουν;

Γ.Χ.: Δυστυχώς, όχι. Μέχρι στιγμής τουλάχιστον, έρευνες για το πώς τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας δρουν σε σχέση με τη νόσο του Αλτσχάιμερ δεν έχουν δείξει κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα, παρότι διήρκεσαν δύο χρόνια. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι αν κάποιος λαμβάνει φάρμακα αυτού του τύπου για αρκετό χρόνο θα καθυστερήσει την εκδήλωση νόσου Αλτσχάιμερ - με δεδομένο ότι θα νοσούσε σε κάποια φάση της ζωής του, ούτως ή άλλως. Κι αυτό συμβαίνει διότι, όπως γνωρίζουμε, η παχυσαρκία επιβαρύνει το Αλτσχάιμερ, λόγω αυξημένης φλεγμόνωσης.

Β.Τ.: Ποια εκτιμάτε πως είναι η τάση για το παρόν και το μέλλον των φαρμάκων αδυνατίσματος, όπως διαμορφώνεται σε μια κυριολεκτικά οικουμενική αγορά; Μια αγορά, μάλιστα, η οποία διογκώνεται τάχιστα και διαρκώς;

Γ.Χ.: Νομοτελειακά, τα σκευάσματα θα φθηνήνουν. Εξ όσων γνωρίζω, στη Βρετανία ήδη χορηγούνται φάρμακα αδυνατίσματος δωρεάν για κάποιους ασθενείς. Το σκεπτικό, από την άποψη ενός δημόσιου συστήματος υγείας, είναι ότι με τη χρήση αυτών των φαρμάκων τα οποία εξουδετερώνουν την παχυσαρκία και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, δρουν ανασχετικά για τις συννοσηρότητες και τότε οι ασθενείς παύουν να χρειάζονται άλλα φάρμακα. Αν δηλαδή τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας βοηθούν, π.χ., στα καρδιαγγειακά, τότε η ανάγκη λήψης επιπλέον εξειδικευμένων σκευασμάτων καθίσταται περιττή. Ετσι, λοιπόν, αφενός οι ασθενείς χρειάζονται λιγότερα φάρμακα, αφετέρου όμως οι κρατικοί φορείς απαλλάσσονται αυτομάτως από την αντίστοιχη δαπάνη.

Β.Τ.: Ποια πιστεύετε πως είναι η πιο ελπιδοφόρα εξέλιξη σε ό,τι αφορά τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας και την προοπτική τους για το μέλλον;

Γ.Χ.: Θεωρώ ότι τα σκευάσματα με δραστική ουσία τη ρετατρουτίδη, η οποία δρα ταυτόχρονα σε τρεις υποδοχείς, αποτελούν ένα κομβικής σημασίας βήμα προόδου, καθώς οδηγούν σε απώλεια βάρους κοντά στο 30%. Οπότε συμπερασματικά, είμαι αισιόδοξος για τις προοπτικές που ανοίγονται στον αγώνα κατά της παχυσαρκίας, χάρη στα φάρμακα νέου τύπου. Τα οποία -ας το τονίσω για μία ακόμη φορά- δεν είναι πανάκεια. Είναι ένα βοήθημα -οπωσδήποτε πολύτιμο- αλλά αν η λήψη των σκευασμάτων δεν συνδυάζεται με προσεγμένη διατροφή και συστηματική άσκηση, ο ή η ασθενής θα ήταν καλύτερα να μην τα χρησιμοποιήσει.

Δεν υπάρχουν επικίνδυνες παρενέργειες

Β.Τ.: Ισχύει ότι τα φάρμακα αδυνατίσματος έχουν σοβαρές παρενέργειες, ότι, συγκεκριμένα, επιβαρύνουν όργανα όπως το πάγκρεας;

Γ.Χ.: Οχι, αυτή ήταν μια εντύπωση που είχε καλλιεργηθεί σε αρχικό στάδιο. Δεν ισχύει όμως ότι τα φάρμακα αυτού του τύπου προκαλούν, π.χ., παγκρεατίτιδα ή ότι συνδέονται με την εμφάνιση νεοπλασιών, δηλαδή καρκίνου. Πρόσφατη μελέτη, σε πολύ μεγάλο δείγμα 150.000 ατόμων, έδειξε ότι η χρήση φαρμάκων αδυνατίσματος δεν σχετίζεται με την παθολογία του παγκρέατος. Για τον καρκίνο, όμως, όπως ήδη είπαμε, τα φάρμακα συντείνουν στη βελτίωση της κατάστασης του ασθενούς.

Η παχυσαρκία θα μειωθεί, αλλά δεν θα εκλείψει

Β.Τ.: Ευσταθεί η υπόθεση ότι σε μερικά χρόνια από σήμερα η παχυσαρκία θα έχει εκλείψει εντελώς;

Γ.Χ.: Θεωρώ βέβαιο ότι ο αριθμός των παχύσαρκων ατόμων θα μειωθεί δραστικά - κι αυτό μόνο καλό μπορεί να είναι. Από την άλλη, υπάρχουν περιπτώσεις ασθενών στους οποίους τουλάχιστον τα φάρμακα που έχουμε τώρα στη διάθεσή μας δεν λειτουργούν.