Η ανακάλυψη που ανατρέπει όσα ξέραμε για τους πρώτους ανθρώπους και η αμφιλεγόμενη θεωρία για την Ευρώπη

Ένα απολίθωμα από τη Βουλγαρία ενδέχεται να αλλάξει όσα γνωρίζουμε για την αρχή της ανθρώπινης εξέλιξης. Επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ένας μεγάλος πίθηκος μπορεί να περπατούσε όρθιος πριν από περίπου 7,2 εκατομμύρια χρόνια, πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

Η υπόθεση βασίζεται στην ανακάλυψη ενός μηριαίου οστού που βρέθηκε στη νότια Βουλγαρία και παρουσιάζει χαρακτηριστικά που συνδέονται με δίποδη βάδιση, δηλαδή την ικανότητα να περπατά κανείς στα δύο πόδια — ένα από τα πιο σημαντικά βήματα στην εξέλιξη του ανθρώπου.

Η ανακάλυψη στη Βουλγαρία

Η ομάδα της παλαιοανθρωπολόγου Madelaine Böhme από το Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν στη Γερμανία πραγματοποιεί ανασκαφές από το 2008 στην περιοχή Αζμάκα, κοντά στην πόλη Τσίρπαν στη νότια Βουλγαρία.

Το σημείο περιλαμβάνει στρώμα ποτάμιων ιζημάτων πάχους περίπου 20 μέτρων. Το 2016, οι ερευνητές εντόπισαν μέσα σε άμμο ένα σχεδόν πλήρες δεξί μηριαίο οστό ηλικίας 7,2 εκατομμυρίων ετών.

Το οστό έχει μήκος 21,5 εκατοστά και λείπει μόνο ένα τμήμα από το κάτω άκρο του. Οι επιστήμονες έδωσαν στο άτομο στο οποίο ανήκε το απολίθωμα το παρατσούκλι «Diva».

Ο παλαιοανθρωπολόγος Clement Zanolli από το Πανεπιστήμιο του Μπορντό χαρακτήρισε την ανακάλυψη «πολύ όμορφη», σημειώνοντας ότι τέτοιου είδους καλά διατηρημένα απολιθώματα είναι εξαιρετικά σπάνια στο αρχείο της εποχής του Μειόκαινου.

Ενδείξεις για δίποδη βάδιση με τα δύο πόδια

Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν λεπτομερείς μετρήσεις στο οστό και το ανέλυσαν με αξονική τομογραφία.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, αρκετά μορφολογικά χαρακτηριστικά υποδηλώνουν ότι το οστό ανήκε σε ζώο που μπορούσε να περπατά όρθιο.

Στο επάνω μέρος του μηριαίου υπάρχει ένας κοντός λαιμός που εκτείνεται προς τα πλάγια και καταλήγει σε στρογγυλή κεφαλή, η οποία θα συνδεόταν με τη λεκάνη. Το τμήμα αυτό έχει σχετικά μακρύ και ευθύ σχήμα — χαρακτηριστικό που συναντάται στους δίποδους ανθρωπίνους και όχι στους πιθήκους που κινούνται κυρίως στα τέσσερα.

Επιπλέον, το εξωτερικό στρώμα του οστού είναι πιο παχύ στο κάτω μέρος του λαιμού, κάτι που βοηθά στην αντοχή σε κάθετα φορτία. Υπάρχει επίσης μια ράχη στο πίσω μέρος του οστού, στο σημείο όπου θα προσκολλούνταν οι γλουτιαίοι μύες, οι οποίοι συμβάλλουν στη διατήρηση όρθιας στάσης του σώματος.

Πιθανή σύνδεση με τον Graecopithecus

Στην περιοχή της Αζμάκα έχει εντοπιστεί μόνο ένα είδος μεγάλου πιθήκου: ο Graecopithecus freybergi, ένα είδος που παραμένει ελάχιστα γνωστό στους επιστήμονες.

Το είδος αυτό έχει ταυτοποιηθεί μέχρι σήμερα μόνο από ένα κατεστραμμένο οστό γνάθου που βρέθηκε στην Ελλάδα, ένα δόντι από τη Βόρεια Μακεδονία και ένα ακόμη δόντι από τη Βουλγαρία.

Η ομάδα της Böhme εκτιμά ότι το μηριαίο οστό πιθανότατα ανήκει σε αυτό το είδος, αν και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερα απολιθώματα για να επιβεβαιωθεί η σύνδεση.

Ο Zanolli σημειώνει ότι αυτή είναι η πιο «συντηρητική» υπόθεση που μπορεί να γίνει προς το παρόν, ενώ η παλαιοανθρωπολόγος Kelsey Pugh από το OCAD University στον Καναδά επισημαίνει ότι η σχέση μεταξύ των απολιθωμάτων παραμένει αδύναμη.

Αμφιβολίες για τα συμπεράσματα

Παρότι η ανακάλυψη έχει προκαλέσει ενδιαφέρον, αρκετοί ερευνητές εμφανίζονται επιφυλακτικοί.

Ο Zanolli τονίζει ότι το οστό παρουσιάζει χαρακτηριστικά τόσο δίποδων όσο και τετράποδων ειδών, γεγονός που καθιστά δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τον τρόπο μετακίνησης του ζώου.

Η Pugh υπογραμμίζει ότι η διάγνωση της δίποδης βάδισης από μεμονωμένα οστά είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Πολλά χαρακτηριστικά που θεωρούνταν μοναδικά για τους ανθρώπινους προγόνους έχουν βρεθεί και σε πιθήκους που κινούνται στα τέσσερα.

Μία αμφιλεγόμενη θεωρία

Η ομάδα της Böhme υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι ορισμένα βασικά στάδια της πρώιμης εξέλιξης των ανθρωπίνων μπορεί να συνέβησαν στην Ευρώπη.

Σε προηγούμενες έρευνες είχαν παρουσιάσει στοιχεία ότι ο Graecopithecus εμφανίζει χαρακτηριστικά ανθρωπίνων, ενώ είχαν περιγράψει επίσης ένα άλλο ευρωπαϊκό είδος πιθήκου, τον Danuvius guggenmosi, ηλικίας περίπου 11,6 εκατομμυρίων ετών, ως ζώο που μπορούσε να στέκεται όρθιο και να κινείται στα δέντρα.

Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, οι πρώιμοι αυτοί ανθρωπίνοι ίσως μετακινήθηκαν αργότερα προς την Αφρική, πιθανόν λόγω κλιματικών αλλαγών που σημειώθηκαν πριν από περίπου 8,75 έως 6,25 εκατομμύρια χρόνια, και εκεί εξελίχθηκαν οι μεταγενέστεροι πρόγονοι του ανθρώπου.

Αναζητώντας περισσότερα στοιχεία

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η μετακίνηση ζώων μεταξύ Αφρικής και Ευρασίας ήταν συχνή εκείνη την περίοδο. Όπως σημειώνει ο Zanolli, πολλά είδη μετακινήθηκαν ανάμεσα στις δύο ηπείρους, γεγονός που θα μπορούσε θεωρητικά να ισχύει και για τους ανθρωπίνους.

Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερα απολιθώματα του Graecopithecus και περαιτέρω αποδείξεις για τη δίποδη βάδιση στην Ευρώπη πριν διατυπωθούν ασφαλή συμπεράσματα για την εξέλιξη των πρώτων ανθρωπίνων.