Εριέττα Βορδώνη: Η τέχνη της ψυχικής ανάτασης

Εργα δουλεμένα με λάδι και μεικτή τεχνική αναπτύσσονται μέσα σε πλέγματα και διαφανείς επιστρώσεις, δημιουργώντας πολυεπίπεδες εικόνες που μοιάζουν να αναπνέουν. Το plexiglass λειτουργεί ως δομικό και ταυτόχρονα συμβολικό στοιχείο. Ενα πεδίο όπου η ζωγραφική εγκλωβίζει αλλά και απελευθερώνει τον χώρο, συμπυκνώνοντας «συμπιεσμένο αέρα» και μετατρέποντάς τον σε εικαστική ενέργεια. Μέσα από ετερόκλητα υλικά και διαβαθμίσεις ψυχρών τόνων, η Εριέττα Βορδώνη οικοδομεί έναν ονειρικό, σχεδόν αιωρούμενο κόσμο, όπου η ύλη μοιάζει να διαλύεται για να συνομιλήσει με το άυλο. Οι ψυχρές εντάσεις μετασχηματίζονται σε απροσδόκητες εκρήξεις φωτός, εμψυχώνοντας την επιφάνεια των έργων και χαρίζοντάς τους μια αίσθηση παλλόμενης ζωής.

«Επειδή ζούμε σε μια ταραγμένη εποχή, όπου περνάμε μια οικονομική και ηθική κρίση, αλλά και κρίση αξιών, κάνω την αντιστοιχία με την εποχή πριν από τον Μέγα Αλέξανδρο όπου όλος ο κόσμος βρισκόταν σε μεγάλη παρακμή», λέει βάζοντάς με στο κλίμα της νέας της ατομικής έκθεσης «Ο Κήπος του Επίκουρου» που φιλοξενείται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. «Εκείνη την εποχή, γύρω στο 306 π.Χ., άρχισε να διδάσκει ο φιλόσοφος Επίκουρος σε έναν μεγάλο κήπο στον Κεραμεικό της Αθήνας. Ο κήπος αυτός ήταν ανοιχτός σε όλους ανεξαρτήτως οικονομικής ή κοινωνικής θέσης. Ο Επίκουρος υποστήριζε ότι η Φιλοσοφία έπρεπε να είναι προσβάσιμη σε όλους, κάτι που θα μπορούσαν να συζητούν και να μελετούν μαζί. Μία από τις βασικές αρχές του ήταν το “Ουκ έστιν ηδέως ζην άνευ του φρονίμως και καλώς και δικαίως”, το οποίο λειτουργεί και αντίστροφα: “Δεν μπορεί να είναι κανείς ευδαίμων εάν δεν είναι τίμιος, ηθικός και δίκαιος”, αλλά και “ο τίμιος, ο ηθικός και ο δίκαιος είναι ευδαίμων”. Ο φιλόσοφος εστιάζει λοιπόν στην ευδαιμονία που πηγάζει μέσα από την καλοσύνη, την ηθική και την απλότητα και μας συμβουλεύει να σεβόμαστε τη Φύση, τον Ανθρωπο και τη Φιλία και να αφουγκραζόμαστε τις θετικές ψυχικές μας δονήσεις».

Αντλώντας έμπνευση από τον Επίκουρο, τα 40 έργα ζωγραφικής που συνθέτουν την έκθεση είναι ζωγραφισμένα πάνω σε διαφάνειες που δηλώνουν την ευθραυστότητα της εποχής. Παντρεύουν αντίθετα υλικά όπως μέταλλα, σμάλτα που αλλάζουν χρώμα ανάλογα με την κίνηση του φωτός και υφάσματα όπως βελούδο. «Ετσι, πλάθεται ένας ιδιαίτερος κόσμος γεμάτος αντιθέσεις, όπως είναι η καθημερινότητά μας. Μέσα από τα έργα μου προσπαθώ να τονίσω την ουσία ενός τέτοιου κήπου σε μια πραγματικότητα όπου η επιθετικότητα, η έλλειψη ηθικής και ουσιαστικής επικοινωνίας και η διαστροφή έχουν γίνει κάτι περισσότερο από τάση, έχουν γίνει τρόπος ζωής. Χρειαζόμαστε κάτι θετικό».

Η ζωγραφική σε τι μπορεί να μας βοηθήσει; «Μας βοηθά να επικοινωνούμε και να αισθανόμαστε καλύτερα. Εργα που έχουν δημιουργηθεί από ψυχής κουβαλούν θετική ενέργεια. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ματίς όποτε άκουγε κάποιον καλό του φίλο να αρρωσταίνει, του κουβαλούσε κάποιο έργο, το κρεμούσε απέναντι από το κρεβάτι του και τον συμβούλευε “κοίτα το για να γίνεις καλά!”» λέει, και ομολογεί πως η μεγαλύτερη ανταμοιβή της είναι εκείνες οι στιγμές που «μπαίνει κόσμος στην έκθεση και ακούω κάποιον να λέει “αχ, τι ωραία που αισθάνομαι, είναι σαν να ανακουφίστηκα”».

Στα έργα της έκθεσης «Ο Κήπος του Επίκουρου» οι διαφάνειες λειτουργούν και ως περάσματα: το βλέμμα εισχωρεί, περιπλανάται, χάνεται και επιστρέφει, ανακαλύπτοντας διαρκώς νέες οπτικές. Ετσι, ο θεατής καλείται να συνθέσει τη δική του αφήγηση και να αφεθεί σε μια εμπειρία εσωτερικής εναρμόνισης με το έργο, με τη σιωπή του και τελικά με τον ίδιο του τον εαυτό.

Η Εριέττα Βορδώνη δεν είναι ακόμα μια παρουσία στον χώρο της Τέχνης. Αποφοίτησε με το πρώτο βραβείο για το σύνολο της ζωγραφικής της δουλειάς από την Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με δάσκαλο τον Γιάννη Μόραλη. Αρίστευσε επίσης στη Σκηνογραφία και Ενδυματολογία από την ίδια σχολή. Συνέχισε τις σπουδές της με υποτροφία της Ακαδημίας Αθηνών στην École Nationale Supérieur des Beaux-Arts στο Παρίσι με δασκάλους τον ζωγράφο Λεονάρντο Κρεμονίνι και τον γλύπτη Σεζάρ.

Αναγνωρίζοντας το πηγαίο ταλέντο της, το γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού τής πρόσφερε διά βίου ατελιέ στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Το 1997, στο πρωτοποριακό Salon de Montrouge στο Παρίσι, της απονεμήθηκε το υψηλότερο βραβείο ζωγραφικής. Βραβείο ζωγραφικής έλαβε και από το Nouveau Musée National του Μονακό.

«Το έργο της Εριέττας Βορδώνη είναι ένας ύμνος στην ευθραυστότητα της αφής και στον αισθησιασμό της ζωγραφικής. Δεν ζωγραφίζει περιγραφές και αφηγήσεις, αλλά ψυχικές καταστάσεις, αισθήσεις και εντυπώσεις. Μιλά για το άυλο της ζωής, την ομορφιά του εφήμερου, το πολύτιμο του απόκρυφου. Ενα έργο που μας προσκαλεί σε εσωτερικούς στοχασμούς», έχει πει επαινώντας την ο Ζαν-Λουί Πραντέλ, ιστορικός τέχνης και καθηγητής στην École Nationale Supérieure d’ Arts Decoratifs. Για να καταλήξει: «Στο πέρασμα των παγωμένων ανέμων, στο προσκεφάλι της νύχτας δίχως όνειρα, η ζωγραφική της Βορδώνη, της αρχαιολόγου των χαμένων συνωμοσιών, παγιδεύει συναισθήματα μεγαλοπρεπή σαν άγια λάβαρα, οικεία σαν τάματα».