Ο Ρόμπερτ Πλαντ, θρύλος των Led Zeppelin στο protothema: «Μου λείψατε πολύ»

Ανεβαίνοντας τον λόφο της Σάνης, σε μία από τις πιο επιβλητικές γωνιές της Χαλκιδικής, εκεί όπου το πευκόδασος συναντά το βαθύ μπλε του Θερμαϊκού και το βλέμμα χάνεται μέχρι τον Όλυμπο, ήταν αδύνατο να μη σταθείς για λίγο και να παρατηρήσεις τον κόσμο που περίμενε υπομονετικά να ανοίξουν οι πύλες του φετινού Sani Festival. Δεν ήταν, απλώς ένα συνηθισμένο κοινό αλλά μια μικρή ανθρωπογεωγραφία της ιστορίας της ροκ. Μουσικόφιλοι που είχαν ζήσει την έκρηξη των Led Zeppelin τη δεκαετία του 70', αλλά και η νέα φουρνιά, φορώντας ψυχεδελικά μπλουζάκια με το περίφημο αερόπλοιο του πρώτου άλμπουμ, εξώφυλλα του Physical Graffiti ή τον ερημίτη του Led Zeppelin IV. Πατέρες εξηγούσαν στα παιδιά τους γιατί το «Kashmir» εξακολουθεί να ακούγεται σαν μουσική που έρχεται από το μέλλον, ενώ λίγο πιο πέρα κάποιοι μιλούσαν για τις διαφορετικές διασκευές του «Stairway to Heaven»-λες και επρόκειτο για μια άτυπη τελετουργία πριν από την εμφάνιση του ανθρώπου που έδωσε φωνή σε όλα αυτά.

Ήταν, πραγματικά, σαν να συναντιούνταν τρεις διαφορετικές γενιές γύρω από την ίδια ιστορία. Και αυτό ίσως είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα του Ρόμπερτ Πλαντ καθώς ελάχιστοι καλλιτέχνες κατορθώνουν πενήντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη τους εμφάνιση να μη λειτουργούν ως ανάμνηση, αλλά ως παρόν διατηρώντας ακόμα ανοιχτούς λογαριασμούς με το κοινό. Η προσμονή ήταν ακόμη πιο έντονη αφού είχαν περάσει σχεδόν είκοσι χρόνια από την τελευταία του εμφάνιση στην Ελλάδα. Από εκείνη τη συναυλία στο Rockwave, το καλοκαίρι του 2007, μεσολάβησαν ολόκληρες εποχές: άλλαξαν κυβερνήσεις, γενιές, τρόποι ακρόασης της μουσικής. Ο κόσμος πέρασε από τα CD στο streaming, από τη συλλογή δίσκων στις ψηφιακές λίστες αλλά ο Ρόμπερτ Πλαντ συνέχισε να κινείται αντίθετα από το ρεύμα, ακολουθώντας πάντοτε το ένστικτό του. Ίσως γι' αυτό η επιστροφή του έμοιαζε περισσότερο με συνάντηση ενός παλιού φίλου παρά με εμφάνιση ενός σταρ. Λίγη ώρα πριν ανέβει στη σκηνή, τον συναντήσαμε για λίγα μόλις λεπτά στα παρασκήνια, χαλαρό ανθρώπινο και σε μεγάλα κέφια. Έμοιαζε χαλαρός, σχεδόν παιδικά ενθουσιασμένος, γελώντας διαρκώς με τους μουσικούς του και συζητώντας με τη Suzi Dian, τη γυναίκα που τα τελευταία χρόνια έχει γίνει η σημαντικότερη συνοδοιπόρος του επί σκηνής. Όταν του είπα πόσο μας είχε λείψει όλα αυτά τα χρόνια, η απάντησή του ήρθε ακαριαία, χωρίς ίχνος ευγένειας από υποχρέωση. «Μου λείψατε πολύ κι εσείς.» Για να συμπληρώσει πως «Έπρεπε να βρω το σωστό γκρουπ για να επιστρέψω», σχεδόν απολογητικά, δείχνοντας τους Saving Grace. «Τώρα ένιωσα πως ήταν η κατάλληλη στιγμή.»

Αυτή η φράση εξηγεί σχεδόν ολόκληρη τη μετα-zeppelin διαδρομή του. Από τη διάλυση των Led Zeppelin, μετά τον θάνατο του John Bonham το 1980, μέχρι σήμερα, ο Plant αρνήθηκε συστηματικά να γίνει αιχμάλωτος της ίδιας του της μυθολογίας. Του προσφέρθηκαν αστρονομικά ποσά για επανενώσεις του συγκροτήματος, ποσά που, σύμφωνα με ανθρώπους της μουσικής βιομηχανίας, θα έσπαγαν κάθε προηγούμενο. Αλλά εκείνος πάντα αρνιόταν γνωρίζοντας καλύτερα από τον καθένα πως η μουσική δεν μπορεί να ζει μόνο από την ανάμνηση. Ενώ, δηλαδή, άλλοι συνομήλικοί του επέλεξαν να περιοδεύουν παίζοντας σχεδόν αποκλειστικά τις μεγάλες επιτυχίες τους, ο Plant ακολούθησε την αντίθετη διαδρομή. Βυθίστηκε ακόμη περισσότερο στις μουσικές που τον είχαν διαμορφώσει πριν ακόμη υπάρξουν οι Led Zeppelin. Στο μπλουζ του αμερικανικού Νότου, στα gospel, στις βρετανικές folk μπαλάντες, στις παραδόσεις της Ουαλίας και της λεγόμενης Black Country, της βιομηχανικής περιοχής των West Midlands όπου μεγάλωσε και στην οποία αναφέρθηκε συγκινημένος και από τη σκηνή της Σάνης. Η «Μαύρη Χώρα», όπως αποκαλείται ιστορικά η περιοχή εξαιτίας της βαριάς βιομηχανίας και του άνθρακα που σκέπαζε άλλοτε τον ουρανό της, υπήρξε για τον Plant κάτι πολύ περισσότερο από τόπος καταγωγής αφού εκεί γεννήθηκε η φαντασία του. Εκεί συνυπήρχαν οι εργάτες των εργοστασίων με τους αρχαίους κελτικούς θρύλους, οι ιστορίες του βασιλιά Αρθούρου με τα αμερικανικά μπλουζ που έφθαναν από τους δίσκους του Muddy Waters και του Robert Johnson. Από αυτή τη συνάντηση γεννήθηκε αργότερα και η ιδιαίτερη ποιητική των Led Zeppelin, εκείνη η μοναδική ένωση ηλεκτρικού μπλουζ, μυθολογίας, λογοτεχνίας και ψυχεδέλειας που άλλαξε για πάντα την ιστορία της ροκ.

Σήμερα, όμως, ο Plant μοιάζει να επιστρέφει εκεί όχι από νοσταλγία αλλά από ανάγκη. Οι Saving Grace δεν είναι ένα ακόμη συγκρότημα που συνοδεύει έναν θρύλο αλλά μια μουσική οικογένεια που του επέτρεψε να ξαναβρεί τη χαρά της συλλογικότητας. Το βλέπεις στον τρόπο που κοιτά τους μουσικούς του, που κάνει πίσω για να αφήσει χώρο στις φωνές και στα όργανα τους, στη χαρά με την οποία παρουσιάζει έναν έναν τους συνεργάτες του. Και κυρίως στη σχέση του με τη Suzi Dian, της οποίας η καθαρή, σχεδόν αιθέρια φωνή λειτουργεί όχι ως αντίστιξη αλλά ως φυσική συνέχεια της δικής του.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος μιλά για τους Saving Grace ως μια «παρέα». Για έναν άνθρωπο που έχει γνωρίσει κάθε μορφή παγκόσμιας επιτυχίας, αυτή η λέξη ακούγεται ίσως πιο πολύτιμη από οποιοδήποτε στάδιο γεμάτο δεκάδες χιλιάδες θεατές. Η φιλοσοφία τοη All That Glitters, της περιοδείας με την οποία ταξιδεύει σήμερα ο Plant μαζί με τους Saving Grace, συμπυκνώνει ίσως καλύτερα από κάθε προηγούμενη δουλειά του αυτή τη νέα δημιουργική του περίοδο αφού δεν πρόκειται για μια παράσταση που επιχειρεί να αναβιώσει τη χρυσή εποχή των Led Zeppelin αλλά για μια μουσική περιπλάνηση στις βαθύτερες επιρροές του: στα spirituals και τα gospel της αμερικανικής ενδοχώρας, στις βρετανικές folk μπαλάντες, στους κελτικούς θρύλους, στην παράδοση των Απαλαχίων και στις ιστορίες που κάποτε διαμόρφωσαν τη δική του φαντασία- πριν ακόμη γράψει τους στίχους του Stairway to Heaven ή του Kashmir. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος έχει επανειλημμένα δηλώσει πως σήμερα τον ενδιαφέρει περισσότερο η εξερεύνηση παρά η επιβεβαίωση. Στα εβδομήντα επτά του χρόνια εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν μουσικός που ανακαλύπτει ξανά τον κόσμο, όχι σαν θρύλος που συντηρεί το μουσείο του-και αυτό έγινε φανερό από το κέφι του πάνω στη σκηνή αλλά και από τη φωνή του, που διαθέτει ακόμα αυτή την αδαμάντινη στόφα.

Όσο για τον ήχο των Saving Grace δεν έχει τίποτε το επιδεικτικό αλλά έδειξε να βασίζεται στην ισορροπία, στην αναπνοή μεταξύ των μουσικών, στη λεπτομέρεια. Κιθάρες, μπάντζο, μαντολίνο, ακορντεόν, κρουστά και πολυφωνίες συνθέτουν έναν ήχο που θυμίζει περισσότερο μικρό βρετανικό folk ensemble παρά το συγκρότημα που συνοδεύει έναν από τους διασημότερους τραγουδιστές στην ιστορία της ροκ. Κάθε μουσικός έμοιαζε να προσθέτει τη δική του πινελιά, χωρίς κανείς να επιχειρεί να κυριαρχήσει πάνω στους υπόλοιπους. Το αποτέλεσμα έδινε συνεχώς την αίσθηση του χειροποίητου, μιας μουσικής που γεννιέται εκείνη ακριβώς τη στιγμή μπροστά στον θεατή. Από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές ήταν το υπνωτικό "Down to the Sea", όπου οι φωνές του Plant και της Suzi Dian ενώνονταν σχεδόν οργανικά, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που παρέπεμπε περισσότερο σε παλιά θαλασσινή μπαλάντα παρά σε σύγχρονη ροκ συναυλία. Η ερμηνεία του δεν στηριζόταν στην ένταση αλλά στην αφήγηση-εκεί όπου άλλοτε κυριαρχούσε η εκρηκτικότητα της νεότητας, σήμερα κυριαρχεί η οικονομία της εμπειρίας.

Για πάντα φίλοι

Αλλωστε και οι Led Zeppelin δημιουργήθηκαν από μια συνάντηση αφού ήταν μια μπάντα που ένωσε κόσμους που μέχρι τότε έμοιαζαν ασύνδετοι: το ηλεκτρικό μπλουζ του Σικάγου, την αγγλική παράδοση, την ψυχεδέλεια, τη μεσαιωνική μυθολογία και την ποιητική φαντασία. Και ίσως πουθενά αυτό να μην έγινε πιο φανερό από το "Friends". Όταν κυκλοφόρησε το 1970 στο Led Zeppelin III, αποτελούσε ήδη μία από τις πιο αντισυμβατικές στιγμές του συγκροτήματος. Οι ανατολίζουσες μελωδίες, οι ασυνήθιστες αρμονίες και η σχεδόν υπνωτική ατμόσφαιρά του προανήγγελλαν την εξωστρέφεια του Kashmir. Στη Σάνη, όμως, το τραγούδι απέκτησε μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Δεν ακουγόταν σαν ύμνος της νεότητας αλλά σαν στοχασμός πάνω στις σχέσεις που επιβιώνουν στον χρόνο. Ίσως γι' αυτό ο Plant στάθηκε για λίγο πριν το παρουσιάσει, μιλώντας για τη σημασία της συντροφικότητας. Ξεπερνώντας τα όρια μιας συνοδευτικής μπάντας η σχέση του Πλαντ με τους Saving Grace είναι η απόδειξη πως ένας από τους τελευταίους μεγάλους θρύλους της ροκ εξακολουθεί να πιστεύει πως η μουσική γεννιέται κατ’αρχάς από την εμπιστοσύνη και ύστερα από τη δεξιοτεχνία. Αυτό το δείχνει επίσης και ο τρόπος που κατευθύνει ο ίδιος τις διασκευές των εμβληματικών κομματιών επί σκηνής-και αυτή η στιγμή που συμπύκνωσε ολόκληρη τη φιλοσοφία του Robert Plant σήμερα στη συναυλία ήταν η ερμηνεία του "Ramble On". Ελάχιστα τραγούδια στην ιστορία της ροκ κουβαλούν τόσο έντονα τη σφραγίδα της εποχής τους. Γραμμένο το 1969 από τον Jimmy Page και τον Robert Plant για το Led Zeppelin II, το «Ramble On» γεννήθηκε από την αγάπη του τελευταίου για τον κόσμο του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν. Οι αναφορές στη Mordor, στον Gollum και στην αναζήτηση μιας ιδανικής γης δεν ήταν απλώς λογοτεχνικά παιχνίδια αλλά εξέφραζαν τις περιπέτειες και τα ταξίδια μιας μπάντας πέρα από την πραγματικότητα της εποχής της.

Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, το ίδιο τραγούδι ακούστηκε στη Σάνη σαν να είχε γραφτεί από την αρχή: ηλεκτρικές κιθάρες έδωσαν τη θέση τους στο μπάντζο, στο ακορντεόν, στις ακουστικές υφές και στις εύθραυστες διφωνίες με τη Suzi Dian, η οποία δεν λειτουργούσε ως δεύτερη φωνή αλλά σαν ισότιμη συνομιλήτρια. Σε αρκετές στιγμές οι δύο φωνές μπλέκονταν τόσο φυσικά, ώστε γινόταν δύσκολο να ξεχωρίσεις πού τελείωνε η μία και πού άρχιζε η άλλη.

Όταν ολοκληρώθηκε το μοναδικό encore και τα φώτα άρχισαν σιγά σιγά να χαμηλώνουν, πολλοί θα ήθελαν ασφαλώς ακόμη δύο ή τρία τραγούδια, αλλά έστω και αυτό το ένα τραγούδι του encore με το κοινό κολλημένο στη σκηνή, τα είπε όλα. Η βραδιά είχε ήδη ολοκληρώσει τον κύκλο της επιτρέποντας στον Plant να αποχωρήσει-όχι για κάπορο δείπνο σε κάποιο από τα εκλεκτά εστιατόρια του Sani Resort, αλλά για να προλάβει να παρακολουθήσει την εθνική Αγγλίας. Υπήρχε κάτι σχεδόν τρυφερό σε αυτή τη μικρή λεπτομέρεια. Ο άνθρωπος που κάποτε γέμισε τους στίχους του με τη Βαλχάλα, θα έβρισκε τους Βίκινγκ απέναντι του ως παίχτες της Εθνικής Νορβηγίας! Απόδειξη ότι οι μεγάλοι μύθοι, τελικά, παραμένουν άνθρωποι και στήνουν τη μυθοολογία τους σε εκείνα τα προσωπικά βιώματα και αντιδράσεις. Κατεβαίνοντας από τον λόφο της Σάνης, η εικόνα που έμενε δεν ήταν μόνο εκείνη του Plant στη σκηνή αλλά τα παιδιά με τα μπλουζάκια των Led Zeppelin, δίπλα στους γονείς τους που κάποτε είχαν μεγαλώσει με αυτά τα ίδια τραγούδια. Εδώ ακριβώς κρύβεται το μυστικό της βραδιάς: ο Πλαντ, με αυτή τη χειροποίητη, όσο ακριβώς πρέπει συναυλία του στον λόφο της Σάνης, σε ένα από τα πιο ωραία φεστιβάλ της Ελλάδας, εξακολουθεί να τους δίνει τη δυνατότητα να αλλάζουν, να αναπνέουν και να βρίσκουν νέους ανθρώπους για να τα αγαπήσουν.