Πέθανε η Ιωάννα Παπαντωνίου, η πρώτη γυναίκα σκηνογράφος της Επιδαύρου

Μια σπουδαία κυρία των τεχνών και του πολιτισμού, η εμβληματική σκηνογράφος, ενδυματολόγος και ιδρύτρια του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος αλλά και η πρώτη γυναίκα που φιλοτέχνησε τα σκηνικά για παράσταση αρχαίου δράματος στην Επίδαυρο, η Ιωάννα Παπαντωνίου, έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 90 ετών, έχοντας αφήσει σημαντικότατο έργο πίσω της.

Σπούδασε σκηνογραφία και ενδυματολογία στο φημισμένο Wimbledon School of Art στο Λονδίνο, και με την επιστροφή της στην Ελλάδα το 1971, ξεκίνησε μια λαμπρή καριέρα που την έφερε στην κορυφή του θεατρικού κόσμου. Συνεργάστηκε με τους κορυφαίους του χώρου, από τον Αλέξη Σολομό και τον Κάρολο Κουν μέχρι τον Αλέξη Μινωτή και την Κατίνα Παξινού. Το έργο της στο Εθνικό Θέατρο και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος χαρακτηρίστηκε από μια «αυστηρή απλότητα» και μια βαθιά μελέτη του σχήματος και του χρώματος.

Το 1974, η αγάπη της για το ελληνικό κοστούμι και τη λαϊκή φορεσιά μετουσιώθηκε στην ίδρυση του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος «Βασίλειος Παπαντωνίου» στο Ναύπλιο. Ξεκινώντας με μια προσωπική συλλογή 6.000 αντικειμένων, κατάφερε να δημιουργήσει ένα μουσείο-πρότυπο, το οποίο σήμερα αριθμεί πάνω από 25.000 αντικείμενα. Η προσφορά της αναγνωρίστηκε διεθνώς το 1981, όταν το ΠΛΙ απέσπασε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Μουσείου της Χρονιάς, μια διάκριση που έθεσε το Ναύπλιο στον παγκόσμιο χάρτη της λαογραφίας.

Επιπλέον, δίδαξε στα Τμήματα Θεατρολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Πανεπιστημίου Πατρών και του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ενώ ήταν επίτιμη διδάκτωρ στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Πολυβραβευμένη, είχε τιμηθεί με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1981), με τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος του Φοίνικος από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο (2000), με το έπαθλο «Πάνος Αραβαντινός» του Κέντρου Μελέτης και Έρευνας του Ελληνικού Θεάτρου (2004), με το Lifetime Achievement Award της European Museum Academy (2013) και με το Αριστείο «Ιωάννης Καποδίστριας» για τις Επιστήμες, τα Γράμματα και τις Τέχνες του Δήμου Ναυπλιέων (2022).

Το συλλυπητήριο μήνυμα της Λίνας Μενδώνη

Με μεγάλη θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια της Ιωάννας Παπαντωνίου, μιας από τις σημαντικότερες θεραπαινίδες του Πολιτισμού μας, σε πλείστες εκφάνσεις του, επί πολλές δεκαετίες. Μετά τις στέρεες σπουδές της στη Βρετανία, η Ιωάννα Παπαντωνίου διέγραψε μια μετεωρική πορεία ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος, συνεργαζόμενη με τους κορυφαίους σκηνοθέτες και ηθοποιούς της εποχής της σε παραστάσεις-σταθμούς για το θέατρό μας, αλλά και, επιλεκτικά, σε ξεχωριστές κινηματογραφικές δημιουργίες.

Ωστόσο, η μοναδική της ματιά δεν περιορίστηκε στη σκηνή, αλλά μετουσιώθηκε σε δημιουργική διδασκαλία σε πανεπιστημιακά τμήματα θεατρικών σπουδών, στην Αθήνα, την Πάτρα και το Ναύπλιο.

Παράλληλα, η Ιωάννα Παπαντωνίου αφιέρωσε τη ζωή της στη διάσωση και την ανάδειξη της τεράστιας πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Ως μέλος του Λυκείου Ελληνίδων, όργωσε την Ελλάδα, συλλέγοντας πολύτιμο λαογραφικό υλικό, ιδίως παραδοσιακές ενδυμασίες, το οποίο αποτέλεσε και τον πυρήνα της περίφημης συλλογής του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος «Βασίλειος Παπαντωνίου», το οποίο ίδρυσε η ίδια το 1974 στο Ναύπλιο, στη μνήμη του πατέρα της. Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα -το σημερινό Ίδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου- υπήρξε το έργο ζωής της Ιωάννας Παπαντωνίου, στο οποίο δώρισε όλες τις συλλογές της και για τις ανάγκες του οποίου διέθεσε σχεδόν το σύνολο της περιουσίας της και υπό τη σοφή και ακάματη καθοδήγησή της, εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για τον νεοελληνικό πολιτισμό.

Με την Ιωάννα Παπαντωνίου είχα την τιμή και την χαρά να συνεργαζόμαστε από το 1999. Σε όλα τα σπουδαία προγράμματα της είχε την συμπαράσταση του ΥΠΠΟ γιατί ήταν ο δημιουργικός άνθρωπος που συνδύαζε αρμονικά τη θεωρία με την πράξη και την αθόρυβη δράση. Αποφεύγοντας την ανώφελη δημοσιότητα, αφιέρωσε όλον της τον βίο και τη δραστηριότητά της στην υπηρεσία του Πολιτισμού και της κοινωνίας, καταλείποντας μας ένα τεράστιο ένα έργο που θα καρποφορεί επί μακρόν. Για την Ιωάννα Παπαντωνίου δεν αποτελεί κοινό τόπο αν πώ ότι η αφειδώλευτη προσφορά της υπήρξε ανυπολόγιστη και ότι η ευγνωμοσύνη μας για το έργο της είναι τεράστια.

Στην οικογένειά της και τους φίλους της απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια.