Tρέχουν μπας και γλιτώσουν το... κέρατο

Encierro στα Ισπανικά σημαίνει τοκετός σε κανένα όμως Ισπανό το μυαλό του δεν πηγαίνει στο «θείο δώρο» της ζωής όταν του αναφέρεις αυτή τη λέξη, ιδιαίτερα όταν βρίσκεσαι στην Παμπλόνα. Εκει, η νοητή σύνδεση πλακούντας-κόσμος είναι η κάπου χαμένη στα σοκάκια που θα διαβούν ανυπεράσπιστοι και καπως μπερδεμένοι ταύροι για να καταλήξουν στην αρένα έχοντας να προσπεράσει το μέγα εμπόδιο: την ήβρη του ανθρώπου. Αρνητικά προκατειλημένος είδα στην πρώτη του προβολή στην Ισπανία το ντοκιμαντέρ που προκαλεί πολλές και ποικίλες αντιδράσεις. Η συνάντηση με τον σκηνοθέτη και συμμετέχοντα στο ντοκιμαντέρ δεν είχε ούτε μια τόσο μικρή δόση διπλωματίας από μέρους μου. Η τρισδιάστατη προβολή της ταινίας έμοιαζε με αγιογραφία σε ένα γεγονός-ύμνο στη ζωή των Ισπανών. Εμένα η προκατάληψη μου δεν μου επέτρεψε να το δω καθαρά. Μέσα από τη συζήτηση μας, αναγνώρισα την οπτική ενός κατ’ επιλογή Ισπανού (Ολλανδός σκηνοθέτης που μένει στην Ισπανία) και ενός φανατισμένου με το σπορ Ισπανού.

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Ως δημοσιογράφος δεν είναι σωστό να ξεκινώ με τοποθέτηση, όμως με ενοχλεί που βάζουν τα ζώα σε μια διαδικασία που είναι αντίθετη στη φύση τους.
 
Olivier Van Der Zee: Ήμουν αποστασιοποιημένος κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Η συγκεκριμένη παράδοση είναι σχεδόν 700 ετών και για να είμαι ειλικρινής ούτε εγώ την καταλαβαίνω απόλυτα. Έπρεπε με κάποιο τρόπο να τη δω από μια άλλη οπτική γωνία. Να βρω όλα αυτά τα στοιχεία που κάνουν τους ανθρώπους να διασκεδάζουν και να περιμένουν όλο το χρόνο το συγκεκριμένο γεγονός. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση το ότι άνθρωποι που είναι αρνητικοί απέναντι στο θέαμα αυτό, τελικά ενθουσιάστηκαν γιατί και οι ίδιοι κατάφεραν να το δουν από μια άλλη πλευρά.


 
Paco Sánchez: Προσπαθήσαμε να δείξουμε όλες τις πλευρές του encierro (παραδοσιακές ισπανικές ταυροδρομίες σε στενά σοκάκια) μέσα στην ταινία χωρίς να προδιαθέσουμε θετικά ή αρνητικά το κοινό. Ο αριθμός των encierros στην Παμπλόνα είναι μεγάλος και οι συμμετέχοντες είναι μέρος της παράδοσης αυτής εδώ και πολλά χρόνια γιατί αγαπούν και σέβονται τους ταύρους σαν ζώα. Ιδιαίτερα στην Παμπλόνα απαγορεύεται να αγγίξεις τους ταύρους. Έτσι λοιπόν προσπαθήσαμε να δείξουμε τι συμβαίνει από μέσα και παρόλο που ήταν κάτι πολύπλοκο από τεχνικής άποψης, να καταφέρουμε να τοποθετήσουμε τον θεατή μέσα στην ταινία.  

Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Όλοι αγαπούν την συγκεκριμένη παράδοση; Γιατί κανείς δεν τάσσεται εναντίον της  μέσα στο ντοκιμαντέρ;

 
Olivier Van Der Zee: Γιατί αυτή είναι η παράδοση τους.


 
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Και με το γύρισμα;

 
Olivier Van Der Zee: Η βασική ιδιαιτερότητα των γυρισμάτων είναι ότι χρησιμοποιήθηκαν δύο κάμερες προκειμένου να βγει το τρισδιάστατο τελικό αποτέλεσμα και η δυσκολία έγκειται στο διαχωρισμό τους. Πολλές από τις σκηνές είναι έντονες και χαοτικές αλλά ευτυχώς η εταιρεία που συνεργαζόμαστε από την Παμπλόνα για τα 3D γυρίσματα ξέρουν καλά τη δουλειά τους.
 
Paco Sánchez: Στο ντοκυμαντέρ εμφανίζονται δύο ομάδες ανθρώπων. Οι τουρίστες (Αμερικάνοι και Αυστραλοί κυρίως) που το πιο πιθανό είναι να περνούν τις νύχτες τους διασκεδάζοντας χωρίς να έχουν συναίσθηση τους γεγονότος και τους ντόπιους δρομείς που είναι συγκεντρωμένοι και προετοιμασμένοι για ότι θα ακολουθήσει καθώς γνωρίζουν ότι αυτό που συμβαίνει μπορεί να τους αποβεί μοιραίο για τη ζωή τους. Η μόνη επαφή που έχουν συνήθως οι τουρίστες με ένα ταύρο είναι μόνο μέσα από την τηλεόραση και δεν μπορούν να αντιληφθούν ακριβώς το μέγεθος ενός ζώου 600 κιλών με κέρατα, μέχρι φυσικά να το δουν να πλησιάζει. Τη στιγμή που τον αντικρίζουν για πρώτη φορά, τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους αλλάζουν από τον τρόμο και εξαφανίζονται από τους δρόμους. Αντίθετα οι έμπειροι δρομείς περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να τον πλησιάσουν. Η ουσία των ταυροδρομιών είναι να τρέξεις στην «αύρα» του ζώου, δηλαδή να το ακολουθήσεις σε κοντινή απόσταση χωρίς φυσικά να σε χτυπήσει.
 
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Όταν πιάνουν τον ταύρο φαίνονται σαν να αγγίζουν ένα θεό, η διαδικασία μοιάζει με παγανιστική τελετή, έχει όμως και μια δόση από ύβρη!
 
Olivier Van Der Zee: Χωρις να πω αν συμφωνώ ή διαφωνώ με την άποψη σας, αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Παμπλόνα αλλά και σε ολόκληρη την Ισπανία και σε πολλές μεσογειακές χώρες. Ο ταύρος θεωρείται ιερό ζώο. Στην εποχή μας φυσικά τα πράγματα διαφέρουν. Είναι όμως αλήθεια ότι όλοι όσοι συμμετέχουν τρέφουντον μέγιστο σεβασμό για αυτό το ζώο.
 
Paco Sánchez: Η αγάπη μας για τους ταύρους είναι ο λόγος που θέλουμε να τρέχουμε όσο πιο κοντά τους γίνεται, παρόλο που δεν επιτρέπεται να τους αγγίζουμε. Μέσα όμως από αυτό, μπορούμε να την εκδηλώνουμε. Προετοιμαζόμαστε για τη γιορτή ολόκληρο το χρόνο και ξέρουμε καλά πόσο επικίνδυνο είναι και τι τραύματα μπορεί να προκαλέσει ένας ταύρος. Την ώρα που πλησιάζουν οι ταύροι, η αδρεναλίνη φτάνει στον ουρανό και χρειάζεται περισσότερο πνευματική παρά σωματική δύναμη για να ανταπεξέλθεις. Πρέπει να έχεις ακονισμένες τις αισθήσεις σου και να γνωρίζεις τις ικανότητες σου. Το προηγούμενο βράδυ κοιμόμαστε νωρίς για να ξεκουραστούμε και πριν τον αγώνα κάνουμε προθέρμανση. Είναι ένα γεγονός που ζούμε βαθιά και σημαίνει πολλά για μας οπότε μας ενδιαφέρει να κάνουμε ένα καλό αγώνα και να το απολαύσουμε. 

 
Olivier Van Der Zee: Δεν ξέρω αν έχει σχέση με τον Παγανισμό, είναι σίγουρα όμως μια πνευματική και θρησκευτική κατάσταση και όλοι νιώθουν ότι συναντούν ένα κομμάτι από τον Θεό λίγο πριν απελευθερωθούν οι ταύροι.
 
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Όταν είδα τους αγώνες στις αρχές πριν ένα χρόνο του Ιουλίου σκέφτηκα: Γιατί οι ταύροι δεν σκοτώνουν όλους αυτούς τους ανόητους που τους ταλαιπωρούν;
 

Olivier Van Der Zee: Όταν πριν από αρκετά χρόνια είδα αυτή τη γιορτή για πρώτη φορά και εγώ δεν μπορούσα να καταλάβω τι, γιατί και πως συνέβαινε όλο αυτό. Θέλοντας να πάρω απαντήσεις, μπήκα στη διαδικασία να γυρίσω το ντοκυμαντέρ και τελικά είδα ότι το κίνητρο όλων αυτών των ανθρώπων είναι ο σεβασμός για τον ταύρο, πράγμα που μετέτρεψαν τον θυμό μου σε θαυμασμό.

Paco Sánchez: Είναι δύσκολο για κάποιον δεν έχει παρακολουθήσει ποτέ το encierro να καταλάβει τι συμβαίνει. Η εικόνα που έχει ο κόσμος για τους δρομείς, μια εικόνα που προσπαθούμε να διώξουμε, είναι ότι όλο το βράδυ ξενυχτούμε γιορτάζοντας και πίνοντας και το πρωί τα βάζουμε με τους ταύρους για να δείξουμε την μαγκιά μας. Αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Από την Αρχαιότητα γίνονται αυτοί οι αγώνες. Στην Αρχαία Ελλάδα ο ταύρος ήταν ένα είδωλο σημαντικό για τους ανθρώπους. Αν είναι τόσο κενή παράδοση γιατί είναι τόσο παλιά; Το encierro είναι ένας τρόπος να πολεμήσουμε τους φόβους μας, να μην σκεφτόμαστε με φόβο μπροστά στον ταύρο, μπροστά σε μια τόσο ακραία κατάσταση. Και όπως είπαμε είναι και η αγάπη μας για τους ταύρους. Οποιοσδήποτε δρομέας θέλει να είναι κοντά στον ταύρο σαν μια προσπάθεια να δαμάσει τη δύναμη του. Και ο ταύρος μπορεί να έχει τη δύναμη αλλά εμείς έχουμε τη γνώση και τη χρησιμοποιούμε για να αποφύγουμε τον ταύρο. Υπάρχουν πολλά επίπεδα κρυμμένα πίσω από το encierro παρόλο που ο περισσότερος κόσμος το θεωρεί τρελό.

 
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Ποιος είναι ο φόβος σας;

 
Paco Sánchez: Όλοι έχουμε τους προσωπικούς φόβους μας που μας στοιχειώνουν σαν φαντάσματα. Σαν δρομέας σε encierro όμως κέρδισα την ικανότητα να μπορώ να σκεφτώ με ψυχραιμία σε ακραίες καταστάσεις και να αποφασίζω πιο συνετά. Γενικότερα όμως φοβάμαι πολλά πράγματα όπως τα ατυχήματα ή να πληγωθεί κάποιος δικός μου άνθρωπος ή ακόμα χειρότερα να χάσω κάποιον. Οι φόβοι ανήκουν στους ανθρώπους και όχι στις χώρες ή στις πόλεις.

 
Olivier Van Der Zee: Φοβάμαι ότι η συζήτηση αυτή θα μείνει στην αρένα. Είτε συμφωνεί είτε όχι ο θεατής θα δει και θα ακούσει πράγματα που δεν τα έχει ξανασυναντήσει για ένα γεγονός που συμβαίνει πολλά χρόνια. Δεν θέλω να κατευθύνω την γνώμη του κοινού για όλους αυτούς τους ανθρώπους που θέτουν τη ζωή τους σε κίνδυνο. Δηλαδή αυτή η ταινία δεν είναι μια προπαγάνδα υπέρ ή κατά του encierro. Ελπίζω οι θεατές να το δουν με ανοιχτό μυαλό γιατί είναι μια πολύ εντυπωσιακή εκδήλωση, μια αίσθηση αναρχίας σε ένα όλο και περισσότερο ελεγχόμενο κόσμο.


 
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Δεν σας κρύβω πως ακόμα δεν καταλαβαίνω πάντως γιατί υπάρχουν άνθρωποι που βάζουν τη ζωή τους σε κίνδυνο.
 
Paco Sánchez: Είναι θέμα προτεραιότητας στη ζωή. Δεν τρέχω μπροστά στους ταύρους για να με σκοτώσουν ή να με πληγώσουν, τρέχω γιατί είναι μια προσωπική ικανοποίηση και προετοιμάζομαι πολύ σοβαρά και σωματικά και ψυχικά γνωρίζοντας τις αντιδράσεις του ταύρου. Φυσικά πάντα υπάρχει κίνδυνος αλλά η ζωή είναι από μόνη της γεμάτη κινδύνους. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να πάθει κάποιος τροχαίο ατύχημα ή κάποιο ατύχημα στη δουλειά, δεν μπορεί να σταματήσει τη ζωή του για αυτό το λόγο. Το encierro είναι ένα πάθος, ένα χόμπι με πολύ έντονη αίσθηση. Δεν μπορούμε να ζούμε με φόβο γιατί αλλιώς δεν θα βγαίναμε ούτε στον δρόμο.
 
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Η δημοκρατία βρίσκεται σε μια αρένα με στημένα παιχνίδια. Η εθνική ταυτότητα δεν αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως Ολλανδός που κατοικεί στην Ισπανία, πως σχολιάζεται τη φήμωση του λόγου στη δημόσια Ελληνική τηλεόραση με το “μαύρο”;

Olivier Van Der Zee: Είναι τρομακτικό. Συμβαίνει και στην Ισπανία (η δημόσια τηλεόραση ετοιμαζόταν να εφαρμώσει πλάνο εξυγίανσης με απολύσεις, οι αντιδράσεις της ΕΡΤ ανάκοψαν όμως την ορμητική πορεία τους). Η πολιτική μπορεί να καθορίσει ποιος και τι θα προβληθεί στη δημόσια τηλεόραση. Ο διαχωρισμός των εξουσιών ολοένα και εξαφανίζεται. Όσον αφορά την έλλειψη δημοκρατίας και αυτό είναι πολύ τρομακτικό. Ζω στην Ισπανία τα τελευταία 10 χρόνια , ήρθα το 2003 όταν η οικονομία ανθούσε επομένως τα έχω δει. Και ως πολίτης ανησυχώ ιδιαίτερα για τις αποφάσεις που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες και την Φρανκφούρτη. Η καρδιά μου είναι στους Έλληνες. Η συζήτηση ξεφεύγει από τα πλαίσια της ταινίας αλλά είναι η προσωπική μου άποψη.
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Άν έπρεπε να πεις ένα παραμύθι στο παιδί σου για το τί είναι δημοκρατία σήμερα, τι θα της έλεγες;

Olivier Van Der Zee: Αυτή είναι δύσκολη ερώτηση γιατί έχω μια κόρη που γεννήθηκε το 2008. Είναι 5 ετών , είναι μέσα στην κατάσταση όπου δεν φαίνεται φως στην άκρη της σήραγγας . Δεν θα ήξερα από πού να ξεκινήσω να της αφηγούμαι αυτή την ιστορία…
 
Η ταινία έχει ξεκινήσει να προβάλλεται στην Ισπανία αφού στις επόμενες μέρες ξεκινάει επίσημα το encierro –καθιερωμένα γίνεται μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες του Ιουλίου-. Οι κριτικές είναι σχεδόν διθυραμβικές αφού στην ψυχή των Ισπανών αυτή η καταγραφη κρύβει μέρος της πραγματικότητας. Λίγο το τρισδιάστατο, λίγο η αδρεναλίνη, άλλο τόσο ο ενθουσιασμός, είναι η αλήθεια πως περνάει ευχάριστα ο χρόνος σου όταν αφήσεις στην πάντα όλα όσα οι δρομείς δηλώνουν στο ενδιάμεσο. Στην κουβέντα μας είδα ότι είχα να κάνω με ανθρώπους που δεν ήθελαν να με πείσουν να αλλάξω γνώμη, κάτι που το εκτιμώ ιδιαίτερα... Θα αναφερθώ σε ένα απόσπασμα που δεν συμπεριέλαβα στο τελικό κείμενο της συνέντευξης γιατί δεν βοηθούσε στη ροή του λόγου. Κάπου στα μισά της κουβέντας είχα ρωτήσει τον σκηνοθέτη «Πως είναι δυνατόν ένας πατέρας που πέθανε το παιδί του στο ντοκιμαντέρ encierro δηλώνει πως κάθε χρονιά δεν του πάει η καρδιά να μην βλέπει αυτό το θέαμα στην τηλεόραση» και μου απάντησε «κανείς δεν μπορεί να κρίνει τον πολιτισμό, τη συνήθεια, τα πάθη». Ίσως να έχει δίκιο! Εδω ιδεολογικά, με βρίσκει σύμφωνο.