Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου: Η μάστιγα της αϋπνίας και πώς θεραπεύεται

Η 13η Μαρτίου είναι καθιερωμένη Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις διαταραχές στον ύπνο και η αϋπνία αποτελεί μάστιγα. Ποια είναι τα αίτια και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;  Ο Χαράλαμπος Μερμίγκης, ειδικός ιατρός ύπνου, πνευμονολόγος, διευθυντής του  Εργαστηρίου Ύπνου  (ΕΚεΔΥ) Ερρίκος Ντυνάν Ηοspital Center και ο Μιχαήλ Μερμίγκης, ψυχολόγος Εργαστηρίου Ύπνου  (ΕΚεΔΥ) Ερρίκος Ντυνάν Ηοspital Center, μιλούν για την αϋπνία και εξηγούν πώς θεραπεύεται, ενώ αναδεικνύουν τη σημασία του ποιοτικού ύπνου και τις δυνατότητες αντιμετώπισης της αϋπνίας με τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία – ΓΣΘ (Cognitive Behavioral Therapy – CBT)  



Η σύγχρονη καθημερινότητα, με τους γρήγορους ρυθμούς, το άγχος και την αδιάκοπη ροή πληροφοριών, έχει επηρεάσει βαθιά μία από τις πιο βασικές ανάγκες του ανθρώπου: τον ύπνο. Η αϋπνία αποτελεί μια από τις πιο συχνές, αλλά ταυτόχρονα και δύσκολα αντιμετωπίσιμες  διαταραχές κατά τον ύπνο. Με απλά λόγια, είναι ένα μυαλό που τρέχει σε έναν φαύλο κύκλο σκέψεων και δεν μπορεί να σταματήσει ούτε τις ώρες που ο  σύγχρονος τρόπος ζωής μας επιτρέπει να κοιμηθούμε. Δεν πρόκειται απλώς για μια δύσκολη νύχτα, αλλά για μια κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει την υγεία, τη διάθεση και την ποιότητα ζωής.

Τα διάφορα πρόσωπα της αϋπνίας

Αϋπνία δεν είναι μόνο ή δυσκολία στο να κοιμηθούμε (αϋπνία έλευσης ύπνου), όταν δηλαδή ενώ πέφτουμε για ύπνο περνούν πάνω από 20-30 λεπτά και δεν επέρχεται ύπνος. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αϋπνία διατήρησης του ύπνου,  όταν δηλαδή κανείς κοιμάται γρήγορα, ξυπνάει όμως μέσα στη νύχτα και δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί. Τέλος μορφή αϋπνίας αποτελεί και η πρώιμη πρωινή αφύπνιση, τουλάχιστον 20-30 λεπτά πριν την προγραμματισμένη ώρα αφύπνισης και η αδυναμία συνέχισης του ύπνου. Πρέπει να τονισθεί ότι ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να ταλαιπωρείται ταυτόχρονα από έναν ή περισσότερους από τους ανωτέρω τύπους αυπνίας ακόμη και μέσα στο ίδιο βράδυ (πχ δυσκολία στο να κοιμηθεί αλλά και πολλές αφυπνίσεις μέσα στη νύκτα). 

Οξεία και χρόνια αϋπνία 

Η  αϋπνία χαρακτηρίζεται οξεία ή παροδική όταν αφορά λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Η χρόνια αϋπνία χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στον ύπνο για τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα και για ένα διάστημα τουλάχιστον 3 μηνών. Τριάντα έως 40% των ανθρώπων παρουσιάζουν οξεία αϋπνία, η οποία συνήθως αντιμετωπίζεται με απλά μέτρα. Χρόνια αϋπνία υπάρχει στο 8 έως 10% των ανθρώπων και χρήζει αντιμετώπισης από ειδικό ιατρό και ψυχολόγο ύπνου. 

Ημερήσια συμπτώματα

Στην περίπτωση της αϋπνίας ο ασθενής παρουσιάζει ημερήσια συμπτώματα όπως κόπωση, διαταραχή της μνήμης-συγκέντρωσης και του συναισθήματος (έντονο άγχος , μελαγχολία) καθώς και αρνητικές επιδράσεις στην οικογενειακή, κοινωνική και επαγγελματική του δραστηριότητα. Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι, η τυπική και πιο συχνή αϋπνία του τύπου δυσκολίας στην έλευση του ύπνου δεν παρουσιάζει φαινόμενα υπνηλίας μέσα στη μέρα. Το άτομο μπορεί να έχει δυνατότητα ύπνου την ημέρα αλλά και πάλι να μην μπορεί να κοιμηθεί λόγω των συνεχών σκέψεων που τον κατακλύζουν. Σε περίπτωση έντονης ημερήσιας υπνηλίας θα πρέπει να σκεφτούμε υποκείμενα οργανικά νοσήματα (πχ  υπνική άπνοια) που σχετίζονται κυρίως με την αϋπνία του τύπου  δυσκολίας  διατήρησης του ύπνου. 

Η  αϋπνία σαφώς σχετίζεται με τον αγχώδη τρόπο ζωής των ημερών μας. Είναι συχνότερη στις γυναίκες και μάλιστα μετά την εμμηνόπαυση . Η αϋπνία διατήρησης του ύπνου πολλές φορές οφείλεται σε υποκείμενα οργανικά αίτια όπως για παράδειγμα η παρουσία υπνικής άπνοιας που μπορεί να αφυπνίσει τον ασθενή στη μέση της νύχτας και εν συνεχεία να μην μπορέσει να κοιμηθεί μπαίνοντας στο φαύλο κύκλο του μυαλού που εναλλάσσει τη μια σκέψη μετά την άλλη  . 
Πριν η  αϋπνία γίνει το κυρίαρχο θέμα στη ζωή της ενός ατόμου οφείλει ,εάν αυτή εμμένει αρκετές μέρες, να επισκεφτεί έναν ειδικό ιατρό ύπνου και πιθανώς να υποβληθεί στις αναγκαίες εξετάσεις σε ένα εργαστήριο διαταραχών ύπνου. 

Πρακτικές συμβουλές

Στις απλές αλλά χρήσιμες αρχικές συμβουλές περιλαμβάνονται η τήρηση ενός σταθερού ωραρίου ύπνου, η εξασφάλιση των αναγκαίων συνθηκών ύπνου (υπνοδωμάτιο με ησυχία, δροσερή θερμοκρασία, σκοτάδι), η αποφυγή έντονης σωματικής άσκησης , κατανάλωσης αλκοόλ, καπνίσματος ή βαρέων γευμάτων 2 ώρες πριν την προγραμματισμένη ώρα ύπνου. Ο  καφές άλλα και τα δημοφιλή ενεργειακά ποτά πρέπει να αποφεύγονται μετά τις 2-3 το μεσημέρι. Μια σύγχρονη μάστιγα της εποχής μας που είναι η συνεχής ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα με χρήση κινητών τηλεφώνων και ηλεκτρονικών υπολογιστών  τις νυχτερινές ώρες ,πρέπει να αποφεύγεται γιατί αποτελεί ένα βασικό αίτιο προκλήσεις αϋπνίας κυρίως σε εφήβους και νεαρά άτομα.

Αντιμετώπιση

Η πρώτη αντιμετώπιση κάθε τύπου αϋπνίας είναι η γνωσιακή και συμπεριφορική ψυχοθεραπεία της αϋπνίας, η οποία γίνεται από ειδικούς ψυχολόγους των εργαστηρίων ύπνου. Η χρήση οποιασδήποτε φαρμακευτικής αγωγής πρέπει να γίνεται από ειδικό γιατρό ύπνου και όχι με αυθαίρετες και συχνά επικίνδυνες προσεγγίσεις  με βάση τις συστάσεις του google ιατρού. Όλοι έχουμε λευκές νύχτες στη ζωή μας αυτό όμως δεν πρέπει να  οδηγεί το μυαλό μας σε περίεργα παιχνίδια, όπως είναι η αϋπνία. Η λύση είναι η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση στα πλαίσια ενός οργανωμένου εργαστηρίου ύπνου.

Μερμίγκης Χαράλαμπος, MD, PhD
Ειδικός ιατρός ύπνου, Πνευμονολόγος, Διευθυντής  Εργαστηρίου Ύπνου  (ΕΚεΔΥ) Ερρίκος Ντυνάν Ηοspital Center

Μερμίγκης Μιχαήλ
Ψυχολόγος,  Εργαστηρίου Ύπνου  (ΕΚεΔΥ) Ερρίκος Ντυνάν Ηοspital Center