Ευγενία Μανωλίδου

Οι Φιλέλληνες του 18ου και του 19ου αιώνα γνώρισαν την Ελλάδα μέσα από τον Όμηρο, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τους ιστορικούς, τους τραγικούς ποιητές και τα κείμενα της χριστιανικής γραμματείας. Μέσα από αυτά διαμόρφωσαν την εικόνα μιας πατρίδας της ελευθερίας, της γνώσης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η αγάπη τους για τα ελληνικά γράμματα τούς οδήγησε σταδιακά προς την ίδια την Ελλάδα και, για πολλούς, προς την ενεργό υποστήριξη της εθνικής της ανεξαρτησίας.

Δύο αιώνες αργότερα, η ίδια πνευματική έλξη εξακολουθεί να οδηγεί στην Ελλάδα φοιτητές, καθηγητές και μελετητές από όλον τον κόσμο. Ανάμεσα στις σύγχρονες αυτές εκφράσεις φιλελληνισμού, το πρόγραμμα του Ralston College ξεχωρίζει για την έκταση, τη διάρκεια και τη συστηματικότητά του.

Για πέμπτη συνεχή χρονιά, είκοσι πέντε νέοι Αμερικανοί, μαζί με περίπου δεκαπέντε καθηγητές και συνεργάτες του προγράμματος, θα περάσουν δύο ολόκληρους μήνες στη χώρα μας, ακολουθώντας ένα εντατικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα ανθρωπιστικών σπουδών. Καθημερινά μελετούν αρχαία και νέα ελληνικά, διαβάζουν τα μεγάλα κείμενα της ελληνικής παράδοσης και ταξιδεύουν στους τόπους όπου η φιλοσοφία, η ιστορία, η τέχνη και η χριστιανική σκέψη απέκτησαν την πρώτη τους μορφή. Το πρώτο εξάμηνο του μεταπτυχιακού προγράμματος αρχίζει στην Ελλάδα, με οκτώ εβδομάδες γλωσσικής και πολιτιστικής εμβάθυνσης ενταγμένες στον κύριο κορμό των σπουδών τους.

Η σχέση τους με την Ελλάδα αρχίζει, όπως και στην περίπτωση των παλαιών Φιλελλήνων, από τα κείμενα. Οι ίδιες λέξεις, οι ίδιες αφηγήσεις και τα ίδια ερωτήματα γεννούν και σήμερα τον θαυμασμό για έναν πολιτισμό που τοποθέτησε στο κέντρο του τον άνθρωπο, τη γνώση, την αρετή και την αναζήτηση της αλήθειας.

Η φετινή άφιξή τους συμπίπτει με την παγκόσμια έξαρση ενδιαφέροντος για την ομηρική Οδύσσεια. Η κινηματογραφική μεταφορά του Christopher Nolan έχει μετατρέψει το αρχαίο έπος σε διεθνές πολιτιστικό γεγονός. Οι προβολές εξαντλούνται, η ζήτηση των εισιτηρίων καταρρίπτει ρεκόρ και εκατομμύρια θεατές ανακαλύπτουν ξανά τον Οδυσσέα μέσα από τη μεγάλη οθόνη.

Στο πρόγραμμα του Ralston, το κέντρο βάρους βρίσκεται στο ομηρικό κείμενο. Οι φοιτητές προσεγγίζουν τις λέξεις, τη σύνταξη, τον ρυθμό, τις εικόνες και τα θεμελιώδη ερωτήματα του έπους. Μελετούν την πολυμήχανη σκέψη του Οδυσσέα, τη δύναμη της μνήμης, τη νοσταλγία της πατρίδας, την ανάγκη της επιστροφής, την αναζήτηση της ταυτότητας, τη σχέση του ανθρώπου με τη μοίρα και τους θεούς. Η λάμψη της κινηματογραφικής εικόνας μπορεί να οδηγήσει τον θεατή προς τον Όμηρο· η συστηματική ανάγνωση του Ομήρου τον φέρνει στον πυρήνα της ανθρώπινης περιπέτειας.

Η Ελλάδα προσφέρει το φυσικό περιβάλλον αυτής της μαθητείας. Στη Σάμο, όπου θα παραμείνουν όλον τον Αύγουστο, οι φοιτητές γνωρίζουν τον Πυθαγόρα και τη φιλοσοφία του στον τόπο της καταγωγής του. Στην Πάτμο διαβάζουν την Αποκάλυψη στο πρωτότυπο, έξω από το Σπήλαιο του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Στην Έφεσο μελετούν τη Βιβλιοθήκη του Κέλσου και την πνευματική ζωή μιας από τις σπουδαιότερες πόλεις της αρχαιότητας. Στην Κωνσταντινούπολη ακολουθούν τη μακραίωνη πορεία του Βυζαντίου. Τον Σεπτέμβριο, η Νεμέα, οι Μυκήνες και οι υπόλοιποι σταθμοί της Πελοποννήσου γίνονται τόποι μελέτης της ιστορίας, της πολιτικής, της τέχνης και της διάδοσης των ελληνικών ιδεών.

Κάθε τόπος λειτουργεί ως αίθουσα διδασκαλίας. Το μνημείο συναντά την πηγή, το τοπίο τη μνήμη και η γλώσσα συνδέει τις διαφορετικές περιόδους του ελληνικού πολιτισμού. Για δύο μήνες, μια ολόκληρη χώρα γίνεται πανεπιστήμιο.

Πίσω από αυτή την απαιτητική προσπάθεια βρίσκεται μια εξαίρετη ακαδημαϊκή ομάδα. Chancellor του Ralston College είναι ο Iain McGilchrist, ψυχίατρος, μελετητής της λογοτεχνίας και συγγραφέας των σημαντικών έργων The Master and His Emissary και The Matter with Things. Η έρευνά του συνδέει τη νευροεπιστήμη, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και τη μελέτη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Provost και καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας είναι ο David Butterfield, διακεκριμένος κλασικός φιλόλογος με ειδίκευση στη λατινική ποίηση της ύστερης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και της εποχής του Αυγούστου, καθώς και στο έργο του Λουκρητίου. Υπηρέτησε επί δύο δεκαετίες στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, προτού ενταχθεί στην ομάδα του Ralston College.

Τη διεύθυνση του ελληνικού προγράμματος έχει ο Joseph Conlon, Κοσμήτορας Μεταπτυχιακών Σπουδών και Καθηγητής Κλασικών Σπουδών, με ειδίκευση στην κατάκτηση της γλώσσας και στη διδασκαλία των αρχαίων γλωσσών. Η διδακτική του πορεία περιλαμβάνει το Paideia Institute, το Princeton University και άλλα ακαδημαϊκά ιδρύματα, ενώ το μεταφραστικό του έργο εκτείνεται στη λογοτεχνία της καθαρεύουσας και στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν στον Stephen Blackwood, ιδρυτή και πρόεδρο του Ralston College. Με σπουδές στις κλασικές επιστήμες και στη θρησκεία, ακαδημαϊκή παρουσία στο Harvard, στο Toronto και στο Cambridge και σημαντικό συγγραφικό έργο, ανέλαβε την τιτάνια προσπάθεια να οικοδομήσει ένα ίδρυμα που επαναφέρει τις ανθρωπιστικές σπουδές στο κέντρο της ανωτάτης παιδείας.

Το έργο τους προβάλλει την Ελλάδα με τον ουσιαστικότερο και διαρκέστερο τρόπο: διαμορφώνει ανθρώπους που γνωρίζουν τη γλώσσα της, περπατούν στους τόπους της ως σύγχρονοι περιηγητές και εμβαθύνουν στις ιδέες της.
Για πέμπτη συνεχή χρονιά, η Ελλάδα υποδέχεται είκοσι πέντε νέους Φιλέλληνες και τους ανθρώπους που τους καθοδηγούν σε αυτή τη μεγάλη πορεία μαθητείας. Τους καλωσορίζουμε στην πατρίδα της γνώσης, της σοφίας και του ανθρωπισμού.

Η Ευγενία Μανωλίδου είναι διευθύντρια της Σχολής Αρχαίων Ελληνικών «Ελληνική Αγωγή.»