Κατοικία και design: Το σπίτι ως χώρος διαμονής και όχι επίδειξης

Τα τελευταία χρόνια το σπίτι επαναπροσδιορίζεται από έναν χώρο αυστηρά οριοθετημένης χρήσης σε έναν πολυλειτουργικό τόπο, όπου συνυπάρχουν η εργασία, η χαλάρωση, η κοινωνικότητα και η προσωπική έκφραση. Το interior design καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα στη λειτουργικότητα και την αισθητική, δημιουργώντας χώρους που αντανακλούν τον τρόπο ζωής και την ταυτότητα των ανθρώπων που τους κατοικούν. Ο Βαγγέλης Μπόνιος, interior designer και ιδρυτής του Studio Bonarchi μιλά για όλες αυτές τις αλλαγές.

Ιωάννα Ζέρβα: Ποια είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που έχετε παρατηρήσει στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την έννοια του σπιτιού τα τελευταία 20 χρόνια;

Βαγγέλης Μπόνιος: Τα τελευταία είκοσι χρόνια, ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την έννοια του σπιτιού έχει μεταβληθεί ουσιαστικά. Από έναν καθαρά ιδιωτικό χώρο διαβίωσης, το σπίτι έχει εξελιχθεί σε έναν πολυλειτουργικό χώρο ζωής, όπου συνυπάρχουν πολλές πτυχές της καθημερινότητας. Δεν αποτελεί πλέον μόνο τον τόπο της ξεκούρασης και της οικογενειακής ζωής, αλλά συχνά φιλοξενεί την εργασία, τη μάθηση, την ψυχαγωγία ή ακόμη και τη σωματική άσκηση, μια μεταμόρφωση που επιταχύνθηκε ιδιαίτερα με την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών και την εμπειρία της πανδημίας. Η κοινωνική διάσταση της χρήσης των χώρων ενός σπιτιού χαλαρώνει. Παράλληλα, το σπίτι αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως προέκταση της προσωπικής ταυτότητας και των αξιών μας, ένας χώρος ευεξίας, αποκτώντας στην ολότητά του μια live in φιλοσοφία. 

Ι.Ζ.: Αν κοιτάξουμε το ελληνικό σπίτι στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ποια ήταν η βασική του χωρική λογική; Υπάρχουν χώροι μέσα στο σπίτι που σήμερα τείνουν να εξαφανιστούν ή να αλλάξουν ρόλο; Και αντίστροφα, ποιοι χώροι έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία τα τελευταία χρόνια;

Β.Μπ.: Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ως απόρροια των προηγούμενων δεκαετιών, το ελληνικό σπίτι οργανωνόταν με μια αρκετά σαφή ιεραρχία. Υπήρχε το «καλό» σαλόνι, συχνά αφιερωμένο στην υποδοχή επισκεπτών, η τραπεζαρία ως σημείο κοινωνικής συνεύρεσης και μια σειρά από ιδιωτικούς χώρους με αυστηρά καθορισμένες χρήσεις.

Σήμερα αυτή η αυστηρότητα τείνει να εξαφανιστεί. Οι χώροι γίνονται πιο ανοιχτοί, πιο ρευστοί και πιο πολυλειτουργικοί. Η έννοια του χολ καταργείται τις περισσότερες φορές μέσα από την ανάγκη ενοποίησης των χώρων.  Η παραδοσιακή τραπεζαρία συχνά συγχωνεύεται με την κουζίνα ή το καθιστικό, ενώ το τυπικό formal living room μοιάζει να ακυρώνεται ως κεντρική ιδέα και να μετατρέπεται στον καθημερινό χώρο που περνάμε τον χρόνο μας. 

Αντίθετα, μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι χώροι που σχετίζονται με την καθημερινή εμπειρία: μια γωνιά ανάγνωσης, ένα ήσυχο σημείο εργασίας, ένα καθιστικό που λειτουργεί ως χώρος χαλάρωσης. Είναι μια μετάβαση από τη λογική της επίδειξης στη λογική της κατοίκησης.

Ι.Ζ.:  Μετά την πανδημία βλέπουμε να εμφανίζεται πιο έντονα η ανάγκη για χώρο εργασίας μέσα στο σπίτι. Βλέπουμε σήμερα μια επιστροφή αυτής της ανάγκης με διαφορετικούς όρους;

Β.Μπ.: Η ανάγκη για έναν χώρο εργασίας μέσα στο σπίτι υπήρχε και παλαιότερα, αλλά μετά την πανδημία επανέρχεται με μια διαφορετική προσέγγιση.

Δεν πρόκειται πλέον απαραίτητα για ένα απομονωμένο γραφείο. Πιο συχνά πρόκειται για έναν χώρο που ενσωματώνεται διακριτικά στην αρχιτεκτονική του σπιτιού: μια βιβλιοθήκη που φιλοξενεί ένα γραφείο, μια γωνιά σε έναν διάδρομο ή μια ήρεμη επιφάνεια εργασίας μέσα στο καθιστικό, ακόμη και ως κομμάτι της καθημερινής τραπεζαρίας. 

Ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον συγκέντρωσης χωρίς να χαθεί η αίσθηση της οικειότητας της κατοικίας.

Ι.Ζ.: Πώς έχουν επηρεάσει τα social media και οι ψηφιακές πλατφόρμες τον τρόπο που εμπνεόμαστε και διαμορφώνουμε τους χώρους μας;

Β.Μπ.: Τα ψηφιακά μέσα έχουν ανοίξει έναν τεράστιο ορίζοντα αναφορών. Μέσα σε λίγα λεπτά μπορούμε να δούμε σπίτια από διαφορετικές χώρες, διαφορετικές κουλτούρες και διαφορετικές αρχιτεκτονικές παραδόσεις.

Αυτό δημιουργεί μια πλούσια πηγή έμπνευσης, αλλά ταυτόχρονα και έναν κίνδυνο: τον κίνδυνο της ομοιομορφίας. Για μένα ο σχεδιασμός πρέπει πάντα να ξεκινά από τον τόπο, το φως και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων που θα κατοικήσουν τον χώρο. Η έμπνευση μπορεί να προέρχεται από ένα διεθνές καλειδοσκόπιο, αλλά η αρχιτεκτονική εμπειρία πρέπει να παραμένει βαθιά τοπική και κυρίως προσωπική.

Ι.Ζ.: Υπάρχει κάποιο στοιχείο του interior design που ξεχωρίζετε ιδιαίτερα; 

Β.Μπ.: Η ελευθερία που κρύβεται μέσα στις νόρμες του. Σε ό,τι αφορά τη σύνθεση των αρχών του interior design, με συναρπάζει ο μεγάλος αριθμός των επιλογών που μου δίνονται για να μπορέσει να παραχθεί μια τελική συνταγή. Τάσεις, υλικά, χρώματα, σχήματα και εποχές αναμειγνύονται ως συστατικά για να συνθέσουν ένα τελικό προϊόν που στόχο έχει την αρμονία και την κάλυψη ανθρώπινων λειτουργικών αναγκών. 

Από την άλλη, για να γίνω πιο συγκεκριμένος και για να μιλήσω για κάτι πιο απτό, ένα υλικό που πάντα με συγκινεί είναι η πέτρα. Είναι ένα ειλικρινές υλικό που κουβαλά χρόνο, μνήμη, και γεννάει αντικείμενα με στιβαρή παρουσία. Οταν χρησιμοποιείται εύστοχα, σε έναν τοίχο, σε ένα τζάκι ή ακόμη και σε ένα έπιπλο, αποκτά μια σχεδόν γλυπτική παρουσία μέσα στον χώρο. 

Ι.Ζ.: Ποια σχολή του interior design είναι αυτή που σας έχει επηρεάσει περισσότερο και πώς την έχετε εφαρμόσει σε χώρους στην Ελλάδα;

Β.Μπ.: Δύο αισθητικές παραδόσεις που με έχουν επηρεάσει ιδιαίτερα είναι η γαλλική και η βελγική σχολή, ερμηνευμένες πάντα μέσα από το ελληνικό πνεύμα και τα βιώματά μου στη χώρα μου. Για εμένα αυτές οι δύο επιρροές λειτουργούν συμπληρωματικά. Η γαλλική σχολή προσφέρει μια αίσθηση αναλογίας και κομψότητας, ενώ η βελγική με φέρνει κοντά σε μια έρευνα αυθεντικών υλικών και μια σχεδόν ποιητική λιτότητα.

Ωστόσο, κάθε έργο ξεκινά πάντα από τον ίδιο τον τόπο. Το φως, το τοπίο, η αρχιτεκτονική παράδοση αλλά και οι ανάγκες των ανθρώπων που θα κατοικήσουν τον χώρο καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι επιρροές μεταφράζονται. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, το έντονο φως και η μεσογειακή απλότητα δημιουργούν ένα πλαίσιο όπου αυτές οι αισθητικές μπορούν να προσαρμοστούν με τον δικό μας τρόπο.  Ετσι, κάθε έργο γίνεται μια νέα σύνθεση.

O χώρος γίνεται καθρέφτηςτου εαυτού μας

Ι.Ζ.: Με βάση την εμπειρία σας, τι είναι αυτό που κάνει τελικά ένα σπίτι να λειτουργεί πραγματικά για τους ανθρώπους που ζουν μέσα σε αυτό;

Β.Μπ.: Ενα σπίτι λειτουργεί πραγματικά όταν καταφέρνει να αντανακλά τον ίδιο τον άνθρωπο που το κατοικεί. Εκεί διανέμονται με ισορροπημένο τρόπο οι ανάγκες του και η ικανοποίησή τους. Με έναν τρόπο, ο χώρος γίνεται ένας ακόμη καθρέφτης του εαυτού μας· ένας τόπος όπου συγκεντρώνονται οι εικόνες, οι εμπειρίες και οι αισθητικές αναφορές που έχουμε συλλέξει μέσα στον χρόνο. Ο καθένας μας είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένα χωνευτήρι εικόνων και δεδομένων μνήμης. Ο,τι έχουμε αγαπήσει,  από ένα έργο τέχνης μέχρι ένα αντικείμενο, ένα υλικό ή ακόμη και μια ατμόσφαιρα που μας έχει συγκινήσει σε κάποιο ταξίδι, έχει τη δυνατότητα να βρει τη θέση του μέσα στον ιδιωτικό μας χώρο. Αυτά τα στοιχεία λειτουργούν σαν μικρές υπενθυμίσεις της προσωπικής μας διαδρομής, αντανακλώντας τις αισθητικές μας αναφορές. Οταν συνυπάρξουν με αρμονία, τότε ο χώρος παύει να είναι απλώς ένα σύνολο δωματίων και μετατρέπεται σε μια αυθεντική προέκταση της υπόστασής μας.

Tο σπίτι έγινε πολυχώρος για όλες τις δραστηριότητες

Η κοινωνική διάσταση της χρήσης των χώρων ενός σπιτιού χαλαρώνει. Παράλληλα, το σπίτι αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως προέκταση της προσωπικής ταυτότητας και των αξιών μας, ένας χώρος ευεξίας, αποκτώντας στην ολότητά του μια live in φιλοσοφία