Πόλεμος της Κορέας: Πώς ξεκίνησε - Έπρεπε η Ελλάδα να πάρει μέρος; Η απίστευτη η ιστορία του Ακριβού Τσολάκη

Στο άρθρο της προηγούμενης Κυριακής (29/03/2026) για τα ανδραγαθήματα του Ελληνικού Εκστρατευτικού Σώματος (ΕΚΣΕ) στην Κορέα και τη σκληρή μάχη στο ύψωμα 381 με τους Κινέζους εθελοντές του Μάο, τα περισσότερα σχόλια αφορούσαν το αν έπρεπε το ΕΚΣΕ να μεταβεί στην Κορέα ή όχι.

Καθώς δεν ασχοληθήκαμε καθόλου με το θέμα αυτό την προηγούμενη εβδομάδα, σκεφτήκαμε να το κάνουμε σήμερα για να αναδείξουμε και πλευρές του ζητήματος που δεν θίχτηκαν στα σχόλια.

Ο πόλεμος στην Κορέα

Μετά από μια μακρά περίοδο αντιπαλότητας μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, η Κορέα βρέθηκε από τις αρχές του 20ου αιώνα υπό τον έλεγχο, άμεσο ή έμμεσο της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η χώρα απελευθερώθηκε και μοιράστηκε σε δύο τμήματα. Το βόρειο μέρος της Χερσονήσου τέθηκε υπό σοβιετικό έλεγχο και από τον Αύγουστο του 1945 υπήρχαν εκεί σοβιετικά στρατεύματα κατοχής. Από τον Σεπτέμβριο του 1945 αμερικανικά στρατεύματα κατοχής αναπτύχθηκαν στη Νότια Κορέα.

Η de facto γραμμή διαχωρισμού των δύο ζωνών ήταν ο 38ος παράλληλος, μια συμβατική γραμμή που προτάθηκε από τους Αμερικανούς στη διάσκεψη του Πότσνταμ (Ιούλιος- Αύγουστος 1945). Με απόφαση της διάσκεψης των Υπουργών Εξωτερικών στη Μόσχα τον Δεκέμβριο του 1945, ανατέθηκε η «εντολή της Κορέας» (η κηδεμονία) σε Η.Π.Α., ΕΣΣΔ, Βρετανία και την Κίνα. Στην πράξη όμως, μόνο Η.Π.Α. και ΕΣΣΔ μπορούσαν να ασκήσουν την εντολή επί της Κορέας, κάτι το οποίο θα ίσχυε για μια πενταετία. Πολλοί Κορεάτες όμως επιθυμούσαν άμεσα ανεξαρτησία της χώρας τους. Η διατάραξη των σχέσεων Η.Π.Α.- ΕΣΣΔ μεταξύ 1945-1950 είχε αντίκτυπο και στην Κορέα, όπου από τον Μάιο του 1946 απαγορεύτηκε η διέλευση του 38ου παράλληλου χωρίς άδεια. Στη Βόρεια Κορέα, τον Φεβρουάριο του 1946 σχηματίστηκε προσωρινή κυβέρνηση υπό τον κομμουνιστή Κιμ- Ιλ- Σουνγκ, που επέβαλε δικτατορία και εξόντωσε τους πολιτικούς του αντιπάλους, κατά τα πρότυπα των Στάλιν και Μάο.

Στον Νότο, ισχυρός άνδρας αναδείχθηκε ο συντηρητικός αντικομμουνιστής, Χριστιανός στο θρήσκευμα Σίνγκμαν Ρι που χρησιμοποίησε αυταρχικές μεθόδους και φίμωσε την αντιπολίτευση στη χώρα. Οι επιτροπές που συγκλήθηκαν για να εξετάσουν την επανένωση της χώρας δεν κατέληξαν πουθενά. Τον Μάιο του 1948 στη Νότια και τον Αύγουστο του ίδιου έτους στη Βόρεια Κορέα έγιναν εκλογές, με νικητές τους Ρι και Κιμ. Οι Η.Π.Α. αποχώρησαν από τη Νότια Κορέα τον Ιούνιο του 1949. Στη χώρα δημιουργήθηκε στρατός 100.000 ανδρών, ελαφρά οπλισμένος, χωρίς αεροπορία, για την τήρηση της τάξης. Αντίθετα, οι Σοβιετικοί, αν και έφυγαν από τη Β. Κορέα άφησαν στη χώρα τον βαρύ οπλισμό τους, ενώ είχαν εκπαιδεύσει εντατικά τους Βορειοκορεάτες.

Η στρατιωτική υπεροχή της Β. Κορέας και ο εθνικιστικός οίστρος του Κιμ ήταν βασικοί λόγοι για τους οποίους αυτός έθεσε ως στόχο την ένωση της χώρας κάτω από το δικό του καθεστώς. Η νίκη των κομμουνιστών του Μάο το 1949 έδωσε σημαντική ώθηση στα σχέδια του Κιμ. Πρώτα όμως έπρεπε να πάρει την έγκριση του Στάλιν, ο όποιος αρχικά ήταν κατηγορηματικά αντίθετος. Στις αρχές του 1950 έδωσε την έγκρισή του «κατ’ αρχήν». Βασικό ρόλο στη μεταστροφή του Σοβιετικού ηγέτη έπαιξε ο κινεζικός παράγοντας. Είχε υποτιμήσει τους Κινέζους κομμουνιστές και δεν ήθελε σε καμία περίπτωση να αφήσει τον Μάο να «κουμαντάρει» τη Β. Κορέα.

Στις ΗΠΑ στο μεταξύ υπήρχαν κάποιοι, όπως ο πρόεδρος Τρούμαν, που πίστευαν ότι η βορειοκορεατική επίθεση ήταν θέμα χρόνου και άλλοι, όπως η CIA, που σε έκθεσή της έξι μέρες πριν τη βορειοκορεατική εισβολή θεωρούσε ότι ο Κιμ δεν σκόπευε να επιτεθεί, αλλά θα αρκούνταν σε προπαγάνδα και υπονομευτικές δραστηριότητες. Η επίθεση κατά της Νότιας Κορέας εγκρίθηκε στην επίσκεψη του Κιμ στη Μόσχα, στις αρχές Απριλίου 1950. Ο Στάλιν υποσχέθηκε κάποια στρατιωτική βοήθεια, αλλά όχι άμεσα. Η επίθεση εκδηλώθηκε στις 25 Ιουνίου 1950 και αιφνιδίασε τους Αμερικανούς.

Ο Ντάγκλας Μακάρθουρ θεώρησε ότι επρόκειτο για ένα μεθοριακό επεισόδιο. Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και οι στρατιωτικές δυνάμεις τους στην Άπω Ανατολή πιάστηκαν στον ύπνο. Ωστόσο, σύντομα ήρθε η σειρά Σοβιετικών και Κινέζων, που ενεπλάκησαν στο μεταξύ, να εκπλαγούν από τη σφοδρότητα της αντίδρασης των Αμερικανών όταν συνήλθαν από το αρχικό σοκ...

Ποια ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε την αποστολή εκστρατευτικού σώματος στην Κορέα;

Η αποστολή ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στην Κορέα αποφασίστηκε από την κυβέρνηση Σοφοκλή Βενιζέλου που βρισκόταν στην εξουσία το δίμηνο Αυγούστου- Σεπτεμβρίου 1950.

Η Κυβέρνηση Σοφοκλή Βενιζέλου Αυγούστου 1950 (Αύγουστος - Σεπτέμβριος 1950) σχηματίστηκε υπό τον Σοφοκλή Βενιζέλο αμέσως μετά την πτώση της Κυβέρνησης Πλαστήρα. Αν και ο Βενιζέλος επιδίωξε να σχηματίσει κυβέρνηση εθνικής συγκεντρώσεως όπως ονομάστηκε, τελικά περιορίστηκε μόνο στην συμμετοχή του κόμματος του Γεωργίου Παπανδρέου και του Ναπολέοντα Ζέρβα (το οποίο τελικά συγχωνεύτηκε στο Κόμμα των Φιλελευθέρων). Με το άνοιγμα της Βουλής για την έκτακτη σύνοδό της, η κυβέρνηση Βενιζέλου διαπίστωσε ότι δεν μπορούσε να εξασφαλίσει την πλειοψηφία, κυρίως λόγω της άρνησης της ΕΠΕΚ να δώσει ψήφο εμπιστοσύνης. Πράγματι, η κυβέρνηση καταψηφίστηκε, αλλά ύστερα από συνεχόμενες διαπραγματεύσεις εξασφαλίστηκε η συνεργασία του Λαϊκού Κόμματος, και ο Σοφοκλής Βενιζέλος τέθηκε και πάλι επικεφαλής της νέας κυβέρνησης.

Στο μεταξύ η κυβέρνηση αποφάσισε την αποστολή εκστρατευτικού σώματος στην Κορέα, εκπληρώνοντας τις απαιτήσεις του ΟΗΕ. Στην συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου, απαντώντας στις επιθέσεις που δέχτηκε από παράγοντες της Αριστεράς, για την αποστολή των στρατιωτών στην Κορέα, ο Σ. Βενιζέλος απάντησε: «...Είμαι εξαιρετικά υπερήφανος ότι εις την υπ' εμέ Κυβέρνησιν έλαχεν η τιμήν της αποφάσεως δια την αποστολή μιας συμβολικής δυνάμεως εις την Κορέαν. Προ 30 περίπου ετών ο αείμνηστος Ελευθέριος Βενιζέλος είχε λάβει μια ανάλογον απόφασιν (εννοεί την αποστολή Ελληνικού εκστρατευτικού σώματος στην Ουκρανία) και έτσι εδημιούργησε την μεγάλην Ελλάδα» (Πηγή: Βικιπαίδεια).

Για ποιους λόγους έλαβε μέρος η Ελλάδα στον πόλεμο;

Η συμμετοχή της χώρας μας στον πόλεμο της Κορέας εντάσσεται στον αναδυόμενο, τότε, Ψυχρό Πόλεμο και τον οριστικό προσδιορισμό της θέσης της μετεμφυλιακής Ελλάδας στο δυτικό στρατόπεδο, καθώς το 1950, η χώρα μόλις είχε βγει από τον αδελφοκτόνο εμφύλιο πόλεμο. Φυσικά, ο πόλεμος γινόταν σε μία περιοχή όπου η Ελλάδα δεν είχε ούτε πληθυσμιακά, ούτε ζωτικά εθνικά συμφέροντα. Από πολιτική άποψη ήταν σχετικά εύκολο να εξηγηθεί στον λαό ο ιδεολογικός λόγος της συμμετοχής στον πόλεμο. Η δεξιά ρητορική υποστήριζε ότι η Νότια Κορέα ήταν θύμα κομμουνιστικής επιβουλής, όπως και η Ελλάδα πριν λίγο καιρό.

Παράλληλα, η χώρα μας έπρεπε να αποδείξει ότι ανήκε όντως στη Δύση, όπως διακήρυτταν οι ελληνικές κυβερνήσεις. Κάποιοι θεωρούν ότι με τη συμμετοχή της στον πόλεμο, η Ελλάδα «ξεπλήρωσε γραμμάτια» προς τις ΗΠΑ για τη βοήθειά τους στον εμφύλιο. Βέβαια, επισήμως, η πρόσκληση για συμμετοχή των κρατών-μελών στον πόλεμο, στο πλευρό της Νότιας Κορέας έγινε από τον Ο.Η.Ε., στον οποίο η Ελλάδα, ρομαντικά σκεπτόμενη ίσως τότε, πίστευε πολύ.

Μια παράμετρος που δεν είδαμε να αναφέρεται σε κάποιο σχόλιο είναι ότι το 1950 οι σχέσεις με την Τουρκία ήταν σχετικά καλές. Υπήρχε όμως ο φόβος για τον «από βορρά κίνδυνο». Άλλωστε, Αλβανία, Γιουγκοσλαβία και Βουλγαρία είχαν ενεργό συμμετοχή στον ελληνικό εμφύλιο στηρίζοντας απροκάλυπτα τον Δημοκρατικό Στρατό. Ο καθηγητής Γιώργος Α. Καζαμίας γράφει πολύ εύστοχα, ότι αν η Βόρεια Κορέα επιτέθηκε στη Νότια και το δυτικό στρατόπεδο δεν αντιδρούσε, τι θα εμπόδιζε κάποιον «αναθεωρητικό βόρειο γείτονα» της Ελλάδας να κάνει το ίδιο;

Η ανάγκη για ένταξη στο ΝΑΤΟ και η συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο της Κορέας

Ο καθηγητής Καζαμίας θεωρεί ότι ο βασικός λόγος που ώθησε την Ελλάδα να πάρει μέρος στον πόλεμο της Κορέας ήταν η επιθυμία της να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο ιδρύθηκε το 1949. Το πολυσυζητημένο άρθρο 5, κατά το οποίο «… ένοπλος επίθεσις εναντίον ενός ή πλειόνων (περισσοτέρων) εξ αυτών (ενν. των μελών της) εν Ευρώπη ή Βορείω Αμερική θέλει θεωρηθή επίθεσις εναντίον απάντων».

Με τον από βορρά κίνδυνο να απασχολεί έντονα τη χώρα, η ένταξη στο ΝΑΤΟ έμοιαζε ως η ιδανική λύση για την ασφάλεια της Ελλάδας. Βέβαια, το άρθρο 5 δεν προβλέπει τι θα γίνει στην περίπτωση που ένα μέλος του ΝΑΤΟ επιτεθεί σε άλλο κράτος μέλος του...

Οι ΗΠΑ ήθελαν Ελλάδα και Τουρκία να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, κάποιες χώρες-μέλη του όμως διαφωνούσαν. Για την όποια διεύρυνση ήταν απαραίτητη η ομοφωνία. Η Ελλάδα θεώρησε ότι με τη συμμετοχή της στον πόλεμο θα έκαμπτε τις όποιες αντιδράσεις. Τέλος, η χώρα μας προσδοκούσε οικονομική βοήθεια και στρατιωτικό πολεμικό υλικό από τις ΗΠΑ. Δυστυχώς, η λήξη του πολέμου συνέπεσε με τη συρρίκνωση του αμερικανικού αμυντικού προϋπολογισμού...

Ο πόλεμος της Ελλάδας και η Αριστερά

Δεν υπήρξε όμως συμφωνία όλων των πολιτικών παρατάξεων στην Ελλάδα για την εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο της Κορέας. Όταν λήφθηκε η απόφαση για συμμετοχή στον πόλεμο η Αριστερά εκπροσωπούνταν στη Βουλή από τη Δημοκρατικήν Παράταξιν, συνασπισμό κομμάτων με 18 βουλευτές. Η ΕΔΑ που ιδρύθηκε στις 3 Αυγούστου 1951 και είχε στο έμβλημά της τις λέξεις «Ειρήνη-Δημοκρατία-Αμνηστία» έγινε ο βασικός αντίπαλος του πολέμου στην Κορέα. Το 1952 δημοσιεύθηκαν οι προγραμματικές της αρχές με τις οποίες τάχθηκε ενάντια στην «αιμορραγία της ελληνικής στρατευμένης Νεολαίας». Το ίδιο έκανε και με την ένταξη στο ΝΑΤΟ, τον Φεβρουάριο του 1952. Η ΕΔΑ πρότεινε συνεργασία ή και ένταξη στο κίνημα ειρήνης που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Παράλληλα, έγινε ο βασικός υποστηρικτής των ειρηνιστικών κινημάτων στην Ελλάδα, αντίπαλος των πυρηνικών όπλων και οπαδός της «παγκόσμιας ειρηνικής συμβίωσης» και της ουδετερότητας ως προς τα δύο στρατόπεδα.

Ο Ακριβός Τσολάκης και το κατόρθωμά του στην Κορέα

Ένας από τους Έλληνες αεροπόρους που πήραν μέρος στον πόλεμο της Κορέας ήταν ο θρυλικός Ακριβός Τσολάκης (1930-2023). Το 1950 αποφοίτησε από τη Σχολή Ικάρων. Όπως είπε ο ίδιος σε συνέντευξή του στο Politically Incorrect (η συνέντευξη υπάρχει στο You Τube) πήγε στην Κορέα για καθαρά οικονομικούς λόγους και έμεινε για 18 μήνες. Στη συνέντευξή του, από το 12.45 και ως το 15.05 αναφέρεται στη σημαντικότερη από τις εκατοντάδες αποστολές του στην Κορέα, από άποψης «ειδικού βάρους» και ρίσκου, όπως είπε ο ίδιος.

Συγκεκριμένα, την παραμονή των Χριστουγέννων του 1952, ο 22χρονος Τσολάκης ήταν κυβερνήτης υπηρεσίας στην Κορέα. Αμερικανοί πεζοναύτες, τους οποίους ο Τσολάκης εκθείασε, λίγες μέρες πριν, κατέλαβαν ένα ύψωμα στρατηγικής σημασίας και ο Πρόεδρος Τρούμαν έδωσε εντολή, οι άνθρωποι αυτοί να μεταφερθούν οπωσδήποτε στις Η.Π.Α. για να κάνουν Χριστούγεννα στο σπίτι τους. Ο Αμερικανός Διοικητής του αεροδρομίου κάλεσε τον Τσολάκη και του είπε ότι έχει ένα πρόβλημα. Δύο αμερικανικά αεροσκάφη που πήγαν σ' ένα χωράφι, που είχε μετατραπεί σε πρόχειρο αεροδρόμιο για να παραλάβουν τους 15 Αμερικανούς αξιωματικούς (σημ. προφανώς θα ήταν μαζί τους και οι στρατιώτες, δεν το αναφέρει ο Τσολάκης) και να τους μεταφέρουν στην Ιαπωνία κόλλησαν στο χωράφι. «Πρέπει να πας και να τους μεταφέρεις στην Ιαπωνία, ξέρω ότι εσύ θα τα καταφέρεις» είπε στον Τσολάκη ο Αμερικανός.

Με χαμηλή νέφωση και ένα μέτρο χιόνι, ο Τσολάκης όντως κατάφερε και προσγείωσε το αεροσκάφος τύπου Dakota (κάτι αδιανόητο για έναν 22χρονο Έλληνα τότε) στο χωράφι. Μέσα σε πολύ δύσκολες συνθήκες τους μετέφερε το ίδιο απόγευμα (24/12/1952) στην Ιαπωνία, απ' όπου με άλλο αεροπλάνο θα έφευγαν για τις ΗΠΑ. Οι σκληροτράχηλοι πεζοναύτες αγκάλιαζαν τον Τσολάκη και το υπόλοιπο πλήρωμα. Τους έδιναν τα πορτοφόλια τους, γεμάτα χρήματα, ρολόγια κ.ά. Πιο συγκλονιστική ήταν όμως η στιγμή που έζησε ο Τσολάκης όταν προσγειώθηκε στο χωράφι-αεροδρόμιο. «Ένα σμήνος», έλεγε ο ίδιος, ανθρώπων έτρεξε προς το αεροπλάνο. Ένας αξιωματικός ανέβηκε σε αυτό και αγκάλιασε τον Τσολάκη. Όμως κοίταζε μέσα στο αεροσκάφος, ψάχνοντας κάτι.

«Τι ψάχνεις;» του είπε ο Τσολάκης. «Τον κυβερνήτη» είπε ο Αμερικανός. «Εγώ είμαι ο κυβερνήτης», του απάντησε ο σπουδαίος πιλότος. «Είναι δυνατόν;» είπε ο Αμερικανός, που βγήκε στην πόρτα του αεροσκάφους και φώναξε προς τους συναδέλφους του: «I knew the Greeks will come» («Ήξερα ότι οι Έλληνες θα έρθουν»). Αυτό είναι γραμμένο και στην αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, είπε περήφανα ο Τσολάκης.

Επίλογος

Η Ελλάδα πίστευε πολύ στον Ο.Η.Ε., που μόλις είχε ιδρυθεί. Ο καθηγητής Γιώργος Καζαμίας τονίζει ότι τότε φαινόταν ότι επρόκειτο για έναν Οργανισμό διαπνεόμενο από ιδεαλιστικές αρχές. Γι' αυτό η Ελλάδα έσπευσε να ανταποκριθεί στο κάλεσμά του. Γι' αυτό και το 1954 αποφάσισε να διεθνοποιήσει το Κυπριακό. «Πολιτικός ρομαντισμός ή αφέλεια βρίσκονταν πίσω από τη στάση αυτή;» αναρωτιέται ο κύριος Καζαμίας και συνεχίζει: «Με τη σημερινή εικόνα του ΟΗΕ, όπου ο πολιτικός ρεαλισμός κυριαρχεί παντού, σίγουρα δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε θετικά αυτή τη στάση».

Εμείς θα κλείσουμε με τη φράση του αείμνηστου Ακριβού Τσολάκη, ολοκληρωμένη: «I knew the Greeks will come. Αυτά όταν έρθει η ώρα...».

ΥΓ. Για την ιστορία, οι χώρες που έστειλαν Τμήματα Στρατού Ξηράς στην Κορέα ήταν οι εξής (σε παρένθεση ο αριθμός των ανδρών που ήταν στην Κορέα στο τέλος του πολέμου): ΗΠΑ (302.483), Μ. Βρετανία (14.198), Καναδάς (6.146), Αυστραλία (2.282), Νέα Ζηλανδία (1.389), Ταϊλάνδη (περ. 1.000), Φιλιππίνες (περ. 1.000), Τουρκία (5.455), Λουξεμβούργο (44 άνδρες), Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία, Ελλάδα, Αιθιοπία και Κολομβία, με 1.000 περίπου άνδρες από καθεμία στο τέλος του πολέμου.

Πηγή:
Γιώργος Καζαμίας, «Η Ελλάδα και ο Πόλεμος της Κορέας», βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ 2022.