Μαρία Διαμαντοπούλου

Κάθε χρόνο πληθαίνουν τα άρθρα, οι εκπομπές, οι συνεντεύξεις και τα αφιερώματα για την ελληνική γλώσσα στις 9 Φεβρουαρίου καθώς γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας και η υπερηφάνεια για τη μοναδική και μακραίωνη πορεία της, αναζωπυρώνεται. Πολύ περισσότερο φέτος, που η UNESCO αναγνώρισε με ομόφωνη απόφασή της, τη μοναδική και ανεκτίμητη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας.

Οι περισσότερες αναφορές, ωστόσο, περιορίζονται στον έπαινο του ένδοξου παρελθόντος — στη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στον παγκόσμιο πολιτισμό, στις επιστήμες και στη διεθνή της ακτινοβολία. Λιγότερο συχνά συζητείται μια εξίσου κρίσιμη και βαθιά πολιτική διάσταση: η διδασκαλία, η διατήρηση και η διάδοση της ελληνικής γλώσσας εκτός συνόρων. Δεν πρόκειται απλώς για πολιτιστική ευαισθησία, αλλά για ζήτημα στρατηγικής σημασίας, που αφορά τη συνοχή της Διασποράς, τη διεθνή εικόνα της χώρας και τη μακροπρόθεσμη πολιτιστική της επιρροή.

Το μοντέλο που εφαρμόζεται από την ελληνική πολιτεία —με τα σχολεία του εξωτερικού, τον τρόπο των αποσπάσεων εκπαιδευτικών και τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας— εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες έχει πλέον ξεπεραστεί από τις εξελίξεις. Η πραγματικότητα της κινητικότητας, της ψηφιακής εκπαίδευσης και των νέων μορφών μάθησης απαιτεί μια ριζική αναπροσαρμογή. Η διεθνής προβολή της γλώσσας μας δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές πρακτικές, αλλά οφείλει να ενταχθεί σε μια συνεκτική εθνική πολιτική, στα πρότυπα επιτυχημένων ευρωπαϊκών γλωσσικών φορέων που αντιμετωπίζουν τη γλώσσα ως εργαλείο ήπιας ισχύος.

Το παράδειγμα της γαλλοφωνίας δείχνει πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι μια μακρόπνοη εθνική στρατηγική. Αντίθετα, η ελληνική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από έλλειψη σταθερού σχεδιασμού και θεσμικής συνέχειας. Η επένδυση στη γλώσσα δεν είναι πολυτέλεια· είναι επένδυση σε διεθνή επιρροή, πολιτιστική διπλωματία και διατήρηση δεσμών με εκατομμύρια Έλληνες και φιλέλληνες. Χρειάζονται όραμα, εξειδικευμένοι εκπαιδευτικοί, καταρτισμένοι Συντονιστές Εκπαίδευσης, γλωσσομαθείς, σύγχρονα προγράμματα και διοικητική ευελιξία - όχι ως μεμονωμένες παρεμβάσεις, αλλά ως ενιαίο σχέδιο.

Μια νέα προσέγγιση, με βάση το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024–2027, θα μπορούσε να καλύψει πολλαπλές ανάγκες: τη διατήρηση της γλώσσας στις νέες γενιές της Διασποράς, την εκμάθησή της από φιλέλληνες και τη δημιουργία ενός διεθνούς πολιτιστικού δικτύου που θα λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής επιρροής. Σε μια εποχή γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η πολιτιστική παρουσία μιας χώρας αποτελεί ουσιαστικό πυλώνα εξωτερικής πολιτικής.

Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας είναι καθοριστική. Διαδικτυακές πλατφόρμες, υβριδικά μοντέλα μάθησης και ψηφιακές πολιτιστικές εμπειρίες μπορούν να καταστήσουν την ελληνική γλώσσα προσβάσιμη σε κοινά που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον δάσκαλο· ενισχύει την εμβέλεια και την αποτελεσματικότητά του. Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε σύγχρονες μεθόδους αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα βιώσιμο μοντέλο εξωστρεφούς εκπαίδευσης.

Επίσης, καθώς η ελληνική γλώσσα εξελίχθηκε σε κώδικα επικοινωνίας μέσα από την χρήση της, διαθέτει σαφήνεια , οικονομία και λογική σκέψη. Η ελληνική γλώσσα φαίνεται να μην έχει σχέση αρχικά με τη σημερινή τεχνολογία όμως πρόκειται ίσως για την μοναδική γλώσσα με ενσωματωμένη λογική και αφαιρετική σκέψη κι ως τέτοια μπορεί να διδάσκεται ως ένα λογικό σύστημα. Έτσι, μπορεί να συνδεθεί με σύγχρονες τεχνολογίες, με την ιατρική ορολογία την ανάλυση των δεδομένων, κάτι που ενθουσιάζει τους νέους. Η ελληνική γλώσσα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο επίλυσης προβλημάτων κι αυτό ακριβώς είναι ένας νέος ορίζοντας στην εκμάθησή της. Η ελληνική γλώσσα μπορεί και πρέπει να γίνει περισσότερο ελκυστική μέσα από την τεχνολογία.
Σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, όπου ελληνικές οικογένειες ζουν και εργάζονται παντού, ο κίνδυνος της γλωσσικής αφομοίωσης είναι υπαρκτός. Η απώλεια της γλώσσας συνεπάγεται σταδιακή αποδυνάμωση πολιτισμικών δεσμών. Η στήριξη της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης δεν αφορά μόνο την ταυτότητα· αφορά τη διατήρηση ενός ζωντανού δικτύου ανθρώπων που μπορούν να λειτουργήσουν ως πρεσβευτές της χώρας.

Παράλληλα με τη χάραξη μιας νέας εθνικής πολιτικής θα δινόταν ένα τέλος στη χρόνια διελκυστίνδα φορέων που διεκδικούν την πατρότητα της διάδοσης της ελληνικής γλώσσας στο εξωτερικό και δημιουργούν ενίοτε μια στείρα πολυφωνία στην εκπροσώπηση της ελληνικής πολιτείας, ίσως και υποκατάστασή της! Η χώρα δε μπορεί να στείλει -όπως κάποιες φορές απαιτείται από ομογενειακές οργανώσεις με μικρό αριθμό μαθητών- έναν αποσπασμένο εκπαιδευτικό σε κάθε τόπο που διαμένουν Έλληνες αλλά μπορεί να προτείνει εναλλακτικές λύσεις μέσα από ένα οργανωμένο και συνεκτικό όργανο, για όλους, όπου κι αν βρίσκονται πλέον.

Το ερώτημα είναι απλό αλλά ουσιαστικό: θέλουμε τη διατήρηση και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας; Θέλουμε οι επόμενες γενιές να τη μιλούν και να συμμετέχουν ενεργά στο μέλλον της χώρας; Θέλουμε να γνωρίσει ο κόσμος τη σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τη γλώσσα και τον πολιτισμό της;

Αν η απάντηση είναι καταφατική, τότε απαιτείται άμεση αναδιοργάνωση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό με στρατηγικό σχεδιασμό και συλλογική προσπάθεια. Με το βλέμμα στο αύριο, με ταχύτητα, χωρίς υπέρογκα κονδύλια, χωρίς άλλο χάσιμο χρόνου, καμμιά αναβολή! Η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο κληρονομιά — είναι ζωντανό εργαλείο ταυτότητας, πολιτισμού και εξωστρέφειας. Η επένδυση στη διάδοσή της είναι επένδυση στο μέλλον.

Για πρώτη φορά ο Πρωθυπουργός κατά την ομιλία του στην εκδήλωση της 9ης Φεβρουαρίου ανέφερε ως εθνική προτεραιότητα τη στήριξη της ελληνικής γλώσσας. Μίλησε για «μια μεγάλη ευκαιρία να μπορέσουμε να ανοίξουμε την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας όχι μόνο σε παιδιά τα οποία έλκουν την καταγωγή τους από την Ελλάδα και είναι πολλά αυτά τα ελληνόπουλα δεύτερης ,τρίτης γενιάς παντού στον κόσμο τα οποία θα ήθελαν να μάθουν την ελληνική γλώσσα » λέγοντας ότι στον τομέα αυτό σύντομα θα μπορέσουμε να δείξουμε μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η δήλωση αυτή αποτελεί ένα πολύ αισιόδοξο μήνυμα ότι κάτι αλλάζει σύντομα. Το ευχόμαστε όλοι. Πόσο μάλλον τώρα που η Διασπορά μπορεί να ενταχθεί σε ένα πιο κοντινό πολιτικό γίγνεσθαι και θα αποτελέσει μια νέα ίσως εκλογική περιφέρεια της χώρας!

Η Μαρία Διαμαντοπούλου είναι εκπαιδευτικός, με ειδικότητα την διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως δεύτερης/ξένης γλώσσας. Διετέλεσε Διευθύνουσα του Γραφείου Εκπαίδευσης της ελληνικής πρεσβείας στη Γαλλία και υπεύθυνη του εξεταστικού κέντρου ελληνομάθειας Παρισιού. Ήταν υποψήφια βουλευτής στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας της Ν.Δ.