Γιάννης Ν. Υφαντόπουλος

Αυτές οι σκέψεις είναι περισσότερο επίκαιρες και αγωνιώδεις τον χειμώνα του 2020, γιατί πέρα από τα θέματα δημόσιας υγείας, λόγω Covid-19 ή γρίπης, το δεύτερο κύμα της πανδημίας που έγινε τσουνάμι, φέρνει στο προσκήνιο μια σειρά οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων που συνδέονται με την «φτώχεια των καυσίμων», που σημαίνει την διαβίωση των οικονομικά αδυνάτων, των ηλικιωμένων και των χρόνια πασχόντων σε παγωμένα δωμάτια λόγω της οικονομικής κρίσης και της κοινωνικής αποστασιοποίησης. Μια δέσμη οικονομικών δεικτών επισημαίνει τις επιπτώσεις του χειμώνα 2020 στην Ευρωπαϊκή Οικονομία με μείωση της οικονομικής δραστηριότητας κατά 25%-30%.

Η 31η Οκτωβρίου έχει αναγνωρισθεί από τα Ηνωμένα Έθνη ως «η Παγκόσμια Ημέρα των Πόλεων». Ωστόσο, πολύ λίγος χρόνος έχει αφιερωθεί από τον ημερήσιο τύπο, για να συζητηθούν οι κοινωνικές ανισότητες, οι κίνδυνοι φτώχειας, κοινωνικής απομόνωσης και εξαθλίωσης μέσα στα ίδια μας τα σπίτια, στις γειτονιές μας, στις πόλεις μας.

Μελέτες που έχουν εκπονηθεί από την Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, και το Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχουν επισημάνει ότι στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης τα φτωχότερα νοικοκυριά είναι τέσσερις έως πέντε φορές περισσότερο εκτεθειμένα στην παγωνιά του χειμώνα, με δύσκολη επιβίωση σε «κρύα σπίτια», σε σύγκριση με τις περισσότερο εύπορες οικογένειες. Οι μελέτες έδειξαν επίσης, ότι το 30% των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα πλήττεται από την «φτώχεια των καυσίμων» εξαιτίας της οποίας δεν μπορούν να διατηρήσουν τα σπίτια τους ζεστά.

Η φτώχεια αυτή συνδέεται συχνά με την χρήση ρυπογόνων καυσίμων τα οποία έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο αναπνευστικό σύστημα και στην υγεία των πολιτών με χρόνια νοσήματα όπως είναι τα αναπνευστικά, τα καρδιαγγειακά, και ο καρκίνος. Η χρήση ρυπογόνων καυσίμων αυξάνει τον κίνδυνο των πρόωρων θανάτων λόγω της μακροχρόνιας έκθεσης σε μονοξείδιο του άνθρακα.

Το 2016 το «φορτίο της ασθένειας» λόγω της οικιακής ρύπανσης εκτιμήθηκε από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ότι ανέρχεται σε 55.000 πρόωρους θανάτους στην Ευρώπη.

Το θέμα της «φτώχειας των καυσίμων» συνδέεται μεν με τους γενικότερους δείκτες οικονομικής δυσπραγίας-εξαθλίωσης, ωστόσο επιδεινώνεται δραματικά με την συνεχιζόμενη πανδημία του Covid-19. Όσον αφορά την αντιμετώπιση των υγειονομικών αναγκών, η Ελλάδα παρουσιάζει την μεγαλύτερη ανισότητα ανάμεσα σε φτωχούς και πλούσιους σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ- 28. Ευτυχώς όμως στη χώρα μας, οι ασθενείς με Covid 19 έχουν ισότιμη και δωρεάν πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας χωρίς να παρατηρούνται οι προκλητικές ανισότητες που έχουν καταγραφεί σε άλλες χώρες όπως η Αγγλία και οι ΗΠΑ.

Η καραντίνα κατά την περίοδο της πανδημίας επιτάσσει την αυξημένη παραμονή μας στο σπίτι. Επομένως θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι «ο οικιακός εγκλεισμός», η τηλεργασία και η τηλεκπαίδευση απαιτούν ένα ζεστό σπιτικό περιβάλλον με την κατάλληλη θαλπωρή που προάγει την ψυχολογική, συναισθηματική και πνευματική ισορροπία.

Στόχος λοιπόν ενός επιτυχημένου στρατηγικού σχεδιασμού για την δημόσια υγεία θα πρέπει να είναι όχι η μονοδιάστατη αντιμετώπιση της υγειονομικής απειλής του Covid-19, αλλά η ολιστική διαχείριση των επακόλουθων κινδύνων φτώχειας, κοινωνικής αποστέρησης και εξαθλίωσης. Με τον τρόπο αυτό θα προκύψει ένα νέο μοντέλο παροχής ολοκληρωμένης φροντίδας που θα περιλαμβάνει όλα τα στάδια από την πρόληψη, την πρωτοβάθμια περίθαλψη, την νοσηλεία, τη μετα-νοσοκομειακή αποκατάσταση και την κατ’ οικον φροντίδα.

Ως εκ τούτου, λαμβάνοντας υπόψη τα μηνύματα της «παγκόσμιας ημέρας των πόλεων», θα πρέπει να υιοθετηθεί μια νέα στρατηγική για την δημόσια υγεία και την ευρύτερη κοινωνική πολιτική, που θα βασίζεται στην διατομεακή συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων υπουργείων Ανάπτυξης, Υγείας, Εσωτερικών και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

* Ο κ. Γιάννης Ν. Υφαντόπουλος είναι Καθηγητής Οικονομικών Υγείας στο Εθνικκό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

** Στο πλαίσιο του εορτασμού των 10 ετών παρουσίας της MSD στην Ελλάδα, η εταιρεία υποστηρίζει την πρωτοβουλία του «Πρώτου Θέματος» να αναδείξει 10 καίριες πτυχές της πολιτικής υγείας στη χώρα μας. Η MSD δεν έχει καμία ανάμειξη στην επιλογή των αρθρογράφων και στο περιεχόμενο των κειμένων.